ENGTIN NGE NI ZA KAN INHLAWH THEIH ANG ?
– K.T Pakhuangte
NATIONAL RURAL EMPLOYMENT GUARANTEE ACT hi kum 2005 August 17-ah Government of India Gazette-ah Dan anih thu puanchhuah a ni a, Kum 2006 February 2 khan Bandra Palli, Anandpur District, Andra Pradesh kan Prime Minister zahawm tak Dr. Manmohan Singh chuan a inhlawh tak tak theihna (Scheme) hi a hawng thung. Mizoram kan inpeih har deuh va, a tan hmasatu District 2, Saiha leh Lawngtlai chuan August 2006 vel-ah an tan thei a, hemi kum hian Saiha-in ni 100 an inhlawh theih laiin, Lawngtlai chuan ni 67 vel an inhlawh thei a, NREGS Operational Guideline in ti tura a tih angin National Food For Works (NFFWP) atanga hman bang Nuai 247 telin Saiha in Nuai 895.58 an dawng a.
Lawngtlai hian Sampoorna Gramin Rozgar Yojana (SGRY) atanga hman bang Nuai 500 telin Nuai 1703.32 an dawng thung. Hemi kum hian Saiha-in Job Card 6622 an pe chhuak a, Lawngtlai-in Job Card 15345 an pe chhuak thung.
PHASE 2 DISTRICT tan Sorkar laipui chuan District 113 a thlang a, chung zingah Lunglei leh Champhai min telh sak ve a. Heng District pahnihte hian April 1, 2007 atangin inhlawhna an tan hman ngei tur anih laiin, harsatna chi hrang hrang avangin July velah an tan hman thung. Hemi kum hian Lunglei-in avaiin cheng Nuai 1060.748 an dawng a, Champhai-in cheng nuai 1301.431 an dawng thung.
Lunglei-in Ni 27 vel inhlawhna an siam sak thei a, Job Card 31905 an pe chhuak hman a. Champhai chuan Ni 46 inhlawhna an siam hman a, Job card 24321 an pe chhuak hman thung.
PHASE 3 DISTRICT tan Sorkar laipui chuan India ram chhunga District awm, scheme in a la khuh bak zawng chawpchilh takin a khuh tir ta thut mai a. Mizoram-ah pawh Serchhip, Aizawl, Mamit leh Kolasib District te chu a tuam ta a. Heng District 4 tan hian April 1, 2008 atangin mipui ten inhlawhna an tan hman ngei theihna turin a inbuatsaihna tur sum hmahruai te chu November 13, 2007 khan a rawn pechhuak ta hlauh bawk a. District thenkhat chuan June 2008 thla velah mipui an inhlawh tir hman. Nikum (2008-09) chhung khan Serchhip-in Ni 65 vel an inhlawh tir hman a, cheng Nuai 1014.11 an dawng a, Job card 12303 an pe chhuak hman. Aizawl-in Ni 45 vel an inhlawh tir hman a, cheng Nuai 1829.495 an dawng a, Job card 34222 an pe chhuak hman. Mamit-in Ni 24 vel an inhlawh tir hman a, cheng Nuai 636.58 an dawng a, Job card 15191 an pe chhuak hman a. Kolasib-in Ni 30 vel an inhlawh tir hman a, cheng Nuai 622.627 an dawng a, Job card 16700 an pe chhuak hman thung.
A vaiin NREGS atan cheng nuai 22,772.22 Mizoramin kan hmu tihna a ni.Kum 3 chhunga Mizoram achievement Report han thlir hian a kum 1-naah chuan ni 100 kan inhlawh tling lo vek a, a kum 2-na atang chuan kan tlin deuh vek niin a lang. (Lunglei phei chuan ni 111 an inhlawh hman). 2009-2010 Plan Fund pumpui kan hre thei rih lova, cheng vaibelchhe 35,000 vel chu a tul ngei dawn a, heta tang hian Mizoram hian engzat nge kan chan ve theih dawn a la hriat chiah lo a ni. Tun angah hi chuan cheng vaibelchhe 220 aia tlemlo chu kan mamawh phawt mai.
Engpawh nise, kumtin Ni 100 aia tlem lo mipui te kan inhlawh ngei ngei theihna tura rawtna te hetiang hian han nei ila :
1. Planning : NREGS-ah hian ruahmanna tha hi a ngai pawimawh hle mai. Ruahmanna chu mipuite tel ngei, anmahni irawm chhuak ngei nisela a duh a; chutiang atan chuan kum 5 chhunga ruahmanna (Perspective Plan) siam ngei turin a ti a. A siamna tur pawisa pawh Nuai 10 theuh District tin tan pek vek an ni tawh a ni. Saiha leh Lawngtlai chuan an nei tawh. Perspective Plan huamchhung atang hian vantlang inkhawmin nakkum-a an thawh tur an thlang fel ang a, chu chu ‘Annual Work Plan’ an ti a, kumtin October 2 apiangin India ram pumah Khawtlang Rorel Inkhawm (Gram Sabha) neih ziah tur a ni. Heta rorel inkhawm thuchhuak chu Block-ah thehluh tur a ni a, Block lamin belh ngai an belh ang a, District (DRDA)-ah an thehlut ang a, DRDA in an belh hnuah ‘Annual Work Plan and Budget’ tih a niin, a awlsam zawngin ‘Labour Budget’ tih a ni a, State sorkar hian January 30 aia tlai lovah Central sorkar a thleng hman ngei tur a ni. Hetianga tih anih loh chuan Central sorkarin kan pawisa dil ang zat chiah chiah min pek hi a ba lo. Chuvangin, Planning tha leh a hun taka chet vat vat hi thil pawimawh tawpkhawk a ni.
2. DEMAND DRIVEN : Tunah hian hriat theih china Job Card 1,69,910 Mizoram pumah a awm mek a. Mizoram-ah chhungkaw 1,89,990 vel awma zaa 89.43% lai Job card nei kan nih hi a lawmawm viau laiin a zahthlakna chin a awm a ni! Job Card nei tur chuan dil a ngai a, a neih hnuah inhlawh a dil a ngai a, pek anih loh chuan Unemployment allownces a dil a ngai a, a hun taka hlawh pek loh anihin a pung nen a dil buai a ngai leh tho. DRDA pawhin an pawisa neihsa 60% an hman zawh veleh a rang thei ang berin Ministry-ah Pawisa an dil ve tho a ngai. Engkim mai hi a dila dil ngai thil a ni. Chuvangin, state thenkhatah chuan keini angin an bawr lutuk lo. Entirnan han sawi ila 2007-a Social Audit kan neihna hmun, Konapur khua, Medak District, A.P-ah chuan chhungaw 600 vel an awm a, chung zinga chhungkaw 280 vel chu B.P.L an nia. NREGS-a inhlawh thin chu 250 vel chauh an ni. NREGS hnuaia inhlawh chu BPL hnuai lam thawh awm tawkah an ngai ! State danga kan thiante pawhin chutiang chuan min hrilh !
Mizoram-a kan kalpui dan hi a dik lo. Harsa deuh mahse, DAN in a phut anga kalpui hi a him ber. Hnathawh tur nei tawh tan NREGS-a inhlawh a zahthlak. Hnathawh tur neilo, chaw nghei mai tur, riltam, mangang, mi hnena inhlawhna tur hmu bawk si loten sorkar-ah an damkhawchhuahna tura pawimawh, nunna an neih theihna tura an chanvo, DAN in a pek a ni. Chu chu a DAN an siam chhan anih thu pawh a DAN thuhmahruaiah ziahlan a ni.
A phu leh a duh tak tak te chauh inhlawh tir ila, a DAN ang takin kal ila, kan pawisa dawn zat hian Ni za hi an inhlawh thei ang. Tunah hi chuan mipuiin mirethei te chan ai an eiruk sak a ni ngawt alawm !
3. THAWKTUTE : Tunah hian Mizoram pumah thawktu mi 475 vel kan nei a. Heng zinga mi 33 te chu hna dang nena kawp, Programme Officer an ni. Khaw 815 lai vil turin Village level Asistant mi 271 kan nei a, VLA pakhatin khaw thum/li zel vil ang a ni a, Technical Asistant (J.E) pawh 57 chauh kan nei. Tuna Mizoram Scheme Draft mek ang kan hmang anih phei chuan a ngaihna awm lo reng reng. Thawktute hlawh zawng zawng hi Administrative cost 4% atanga tum vek tur ani a, a bak sum sen belh ngai anih chuan State sorkarin a tum tur a ni. Hetiang anih avang hian thawktu pek belh hi tih makmawh a ni a, kan thei mai lo anih pawhin Block level-a thawktu awmsa, VLW/Gram Sevika/Mukhia Sevika etc. hman tangkai dan zawn emaw, Line Department dang a mi pawh khawm emaw hi thil tul tak a ni.
Tunah chuan Rural Development Department Secretariat-in a khaikhawm vek a, Report leh tul angte hi a buaipui vek mai niin a lang. An tan a hautakin, thil hmanhmawhthlak tak tak a tam bawk si. An inpekna a zahawm rual rualin State danga an tih angin Addl. Secretary emaw, a tlukpui emaw in State Employment Commissioner in awp se, Nodal Officer pakhat leh tuna NREGS Cell-a mite hian Full time in enkawl ta se, Vigilance and Social Audit titu tur Apex body din thei bawk ila a tha zawk mai thei.
4. LANG TLANG : NREGS hnuaiah chuan engkim hi thup leh zep a awm tur a ni lova, a thawktuten mipui-ah hnenah an thawh dan, a zing thei ang leh a zau thei ang berin an puang reng zawk tur a ni. Member 9 awmna Vigilance and Monitoring Committee, khawtin in an thlang tur a ni a, kum 1 term zel a ni. Chutah chuan VC member ni lo, NREGS a thawktu ni lo tupawh thlan theih a ni. (Mizoram angah chuan mipuiin thlang lovin POL Party tin aiawh, NGO aiawh leh Kohhran aiawh ten thlang se a that ber a rinawm) VMC te hi hnathawh zawh anih apiangin ‘anih ang takin an thawk ngei e’ titu tur an ni a, a hranpa a hlawh nei tur an ni lo, tlawmngaia mite tana inpe an ni tur a ni. An report tel lovin Sum pek chhuah loh tur a ni. VMC din chungchang hi P.O mawhphurhna a ni. Block leh District level chuan Thlatin Report (Online Monitoring) Ministry-ah pek ziah tur a ni a, State sorkarin anmahni endiktu tur a ruat thin ang.
Mipui ten an chanvo dik tak an chan theihna tur inzirtirna leh inhriattirna tha tawk a awm tur a ni a. Chutianga zirtirtute chu NREGS staff chauh nilo, midangin ti thei se duhthusam ani. A chhan chu a Staff ten an zirtir thin hian anmahni tana harsatna awm thei ang chi chu sawi tel loh an chin thin avang a ni. Chuvangin, kan institution neih te hman tangkai a that a rinawm.
Mipuiin engkim an hmuhchianna tur hun (Social Audit) hi a DAN hian a ngai pawimawh hle mai a, a huhova tihni tur (Social Audit Forum) phei chuan kum khatah vawi hnih tal neih ngei ngei tur a ti a. Report pekna tur pawh a hranpa ngatin Ministry hian a duang nghe nghe a ni. Report te hi a hun takah, kim takin pek nise, tih ni ngei bawk se, a thlalak nena pek anih phei chuan Ni za hi kan inhlawh thei ang.
—-oOo—-




