World Record atan Cheraw
-B. Lalthangliana
Kumin (2010) Chapchar Kutah a tam thei ang berin Cheraw kan a World Record siam tum a ni a. Hemi kawnga mawhphurhna laho Central YMA, Art & Culture Department leh sawrkar te hi an fakawm hle mai. Ngaihtuahna zau deuh hlekin i lo zir chiang teh ang.
Hmanlai atangin Cheraw hi pi leh puten an lo kan thin tawh a. Lai lam chuan ‘Rawkhathlak’ vuahin raicheha thi te thlarau thlah nan leh hmun thenkhatah chuan buh za aih nan te an kan thin a. Mara-te chuan lal emaw, mi khawsa thei deuh emaw te an thihna sial emaw, vawk emaw an talhin an kan thung a, ‘Rahkha tla’ an ti. Titi phungleng tak pakhatah chuan, Baptist Missionary Pi Zirtiri (Miss Chapman) chu a naupangte nen Phawngpui bial an fan laiin Sangau khaw kiang Cheural khuaah he lam hi a hmu a. Serkawn an thlen leh hnuin an kan ve ta a, ‘Cheural’ tih chu an lam thiam loh avangin ‘Cheraw’ an ti ta mai atanga ‘Cheraw’ hi intan anga sawi a ni a. Hei hi kum 1932 vel a ni a. Engpawh ni se, a pawmawm lo hle a ni.
Lusei zingah chuan hman lai atangin zan thla engah naupangten intih hlim nan an kan thin a, suk te leh thingfak te an khawng thin a. A chang chuan tleirawl leh nulate pawh an tel ve thin. Tichuan, a tlanglawn deuh deuh a, Mizo hnam lam zinga lar leh hmingthang ber, hnam dang pawhin hmuhnawm an tih ber a lo tling ta hial mai.
Culture hi a tobul hriat a pawimawh hle rualin nunna nei ang deuh a ni a, a che reng a, hma a sawn ve zel tur a ni a. A bul thut bo chuang loin a danglam hret hret zel hi pawm thiam a pawimawh hle. Entir nan, tunlaia nulaten Cheraw an kan a, an b^n, an l< leh an taksa te an lam nen inrem tura an han tiche vel te hi a tha thlawt a, an Cheraw kan lai a tinung lehzual sarh a ni.
Mi thenkhat ngaihdan fuh tawk lo deuh te sawi lang zawk ila. Mizoramah thil mak danglam deuh eng emaw a awmin hnam dang sulhnuah puh kan ching a. Entir nan, Biate leh Lungdar inkarah ‘Lung vando’ a awm a. Tualcheng khaw bulah chher ni awm tak lung lian pui pui a awm a, ‘Lungphunlian’ an tih mai lung lian tak phun a ding bawk a. Tin, Aiduzawl tlang chhipah lung phun a awm bawk a. Heng lo pawh hi hmun dangah a la awm mai thei. Hengte hi hnam dang sulhnuah dahin Meitei emaw, Mirawng emaw tihah sawi a ni thin. A nih dan sawi chiang thei emaw, finfiah thei emaw kan awm lawi si lo.
Hnam dang sulhnu tih kan chian leh kan fiah, anmahni ngei pawhin an sulhnu nia an hauh hi kan rama mi pawh ni se kan chuh tur a ni lo a, a ni lo na na na chu neih tuma beih beih tur pawh a ni lo. Thu dikah kan ding ngam tur a ni a, chu chu a tlo ber bawk. Amaherawhchu kan pi leh puten tithei lo emaw, tithiam lo emaw ang ziazanga ngai leh sawia Mizorama thil mak leh danglam deuh apiang hnam dang sulhnua bel ngawt chin hi chu a fuh chiah lo, sim atan a tha khawp mai.
Chutiang zel chuan Darkhuang te, Darbu te leh Darmang te pawh vawiin thleng hian Mizote zingah chhung thiam leh chher thei an awm lo tih chu kan hre theuh a. Mahse kan hnam ro, kan musical instrument pawimawh takah i-he loin kan pawm thlap a, kan thanlenpui a, kan hla nen kan rem a, kan lung a tileng a, kan lunglenpui bawk. Hei hian hnam dang ta kan seng luh chawp mai mai a ni lo tih a hril chiang hle.
Chuvangin Kawlphaia pi pute an khawsak laiin Kawlho nen emaw, hnam dang te nen emaw an chhung ho a, an chher ho a, thlang an tlakpui a, vawiin thleng hian kan la roh em em lo thei lo. Kan chenna leilung leh chhehvel (enviroment)-in a zil loh avangin kan chher lo emaw, kan chhung lo emaw ni maiin a lang zawk. Kut themthiamna s^ng tak nih ngai hmui te, her-^wt te, tuibur (hmeichhiain an zuk thin) te leh hnahchawi thahnem tak tul hmar-^m kutchhuak an neih atang te hian, tun hmaa an lo thiam tawh, an chenna ram leh hmun (enviroment)-in a zir phawt chuan an tih theih zel atang hian a chiang hle a ni.
Cheraw pawh hi a kan dan inang chiah lo mah se hnam leh ram hrang hrangin an kan tih kan hre hlawm a. Burma rama Keren te, China rama Li hnam te, Thailand-ah ‘Ram gratop mai’ an ti a, Cambodia-ah ‘Robam kon araek’ an ti a, Malaysia-ah ‘Magunatip’ an ti a, Vietnam-ah ‘Mua sap’ an ti a, Phillipines-ah ‘Tinikling’ an ti tih kan hre hlawm awm e. Hnam dangte pawh an la awm mai thei. Engpawh ni se, hengte hian an lo neih ve avang hian an ta kan lak emaw, kan copy emaw, kan zir ve emaw tizawngin kan ngaihtuah tur a ni lo. Hengho te nen hian Tlangmi hnam hrang hrangte hmanlai atanga an lo awm khawmna, China ram chhim thlang Yunna Province-ah an chenho lai hian an lo chingho tawh a ni mahna!
Kan rilru chhungril berah pawh Cheraw hi hmanlai atangin kan pi puten an lo kan tawh thin a, thlang an rawn tlakpui zel a, kan hnam ro, kan hnam lam dik tak a ni, tiin nghet takin kan pawm thlap tur a ni ngei mai. Tin, ‘Cheraw’ ti mai loa ‘Bamboo dance’ tia dah hi duhthu a sam chiah lo na a, khawvel hriat kan hlawna tur a nih dawn chuan a pawm theih hram hram a. Amaherawhchu kan ziak leh sawi apiangin, ‘Bamboo dance (Cheraw)’ ti zel ila a fuh ber ngei ang.
Khawvel hriata Mizoram leh Mizo hnam kan inpho chhuahna tur zawnga kan hotuten hmalaa theihtawp an chhuah hi a ropui a. Mipui pawhin kan theihna lai apiangah tha thawhin phur takin i tanpui theuh ang u. Hnam dangte hi chuan an kan ve chauh zawk ni sela. Cheraw hi Mizo cultural dance, kan ta liau liau a ni a, kan ta hliah hliah tur a ni a, kan neitu vang tur a ni.
Source: Vanglaini.org




