‘Drug addict’ Vs ‘Damdawi ngawlvei’
(Ngawlvei nih inhre lo leh inhre duhlo lui te tan bil le..)
Pathianni zan, dar 11:15 a ni. Ka nula rim haw chuan tui taka muthilh siah siah ka tum a. Mahse tum ang chuan ka mu thei der lo mai. Thil min mawlh tlattu awm hian ka hria a, ka nula rim pawh chu ngaihtuah zui ta lo chuan chu thil chu ka ngaihtuah zui ta mai mai a. Ka hawn kawnga ka thil hmuhte avanga he ngaihtuahna hi lo awm ta ni turah ka ngai.
Mak ve tak mai chu, thu ka ziak anga, chanchinbu/internet ah ka chhuah ang tih hi ka pian a hnu lamah ka la ngaihuah phak lo hrim hrim. Amaherawhchu he zana min mawlhtu chu thil pawimawh, mi tute emaw (kei mah telin) tana ngaihtuah tur ni tlata ka hriat avangin zau zawka ka ngaihtuahna han puanzar ve chu ka chak ta tlat mai. Ka bula Laptop let reng chu ka kuai pharh a, ka ngaihtuahna a thil awm chu ti hian ka chhu chhuak ta a ni:
‘Damdawi’ kan tih hi engnge ni? Ka ngaihtuah a, NGO a thawk a, ngawlveite enkawlna kawnga thu eng eng emaw ka lo hriat ve tawhna atanga ka rilru a lo awm leh, Mizo te’na kan sawi ‘damdawi’ tih hi inmil lohna riau awm hian ka hre ta a. Kawng tamtakah awmze neia inmil ni mahse la, ‘engatinge chu damdawi chu kan thalaite hian kan nat pui tlat si?’ tih zawhna chu ka rilruah a lian ta hle a ni. He zawhna chhang tur hian suangtuahna ka han sawr bing leh deuh a, Sap in ‘Drug’ an tih hi, Mizo in ‘Damdawi’ kan ti ni berin ka hria a. Chu chu a awmzia hriatchian ka tum ta a. Dictionary ka han en a, ‘Drug’ tih hrilhfiahna ka zawng ta a.
Ka computer-a awm dictionary chuan damdawi tih chu ‘medicine,’ ‘remedy or cure’ tiin alo ziak a. Chuti anih chuan ‘damdawi’ tih chu a dik ngei si a. Mahse ‘damdawi’ ni nana na enga tinge kan nat pui tih chuan ka rilru a la khawih buai cheu mai. Tam takin an dam puia, chungte tan chuan ‘damdawi’ chu a ni ngei mai. Mahse, kan thalai tam tak ka han ngaihtuah a, dam pui aia nat pui ta hi engnemawzah an awm tih hmutu leh hretu ka ni bawk si! Ka rilru a buai map mai.
Thil reng reng hi entleu chuan kan lo la ho thei thin khawp tih pawh ka hriat chhuah phah a. Entirnan, mi tam zawkina kan tawngkam hman leh kan sawi dan ah ‘Petrol Pump’ tiin kan sawi a. Hei pawh hi a dikhlel hle mai. ‘Petrol pump ah kan kala, ‘Diesel a awm lo’ tih lo in tar chang a awm. Petrol pump ah chuan engtinnge diesel a awm ang! Mahse kan sawi dan leh kan hriat danin ‘Filling Station’ kha Petrol Pump a ni miau si a lawm. Ho ve tak a ni.
Hei hian kan Mizotawng pachhiatna lai a ti lang chiang hle awm e. Chuti anih chuan ‘damdawi’ kan tih pawh hian chian fak lohna a nei tih ka ngaihtuah chhuak ta a ni. Sap chuan ‘Drug’ tih mai piah lamah, ‘Medicine’ tih te in sawi hranna an la nei a. ‘Medicine’ tih chu ‘damdawi’ kan tih nen hian inzawl awm zawk tak a ni a, chutiang in, ‘Drug addict’ tih chu ‘Ruihhlo ngawlvei’ tihna a ni ang. Helama mithiam ka nih loh avang erawh chuan a ‘technical’ lam chu ka ngaihtuah zui duh ta lem lo.
‘Drug’ tih awmzia hriat chian chu ka tum ber a nih tak avangin ka zawng kual vel ta a. Hun engemaw kal ta a ka thianpa in a a awmzia a sawifiahna ka rilru ah a rawn lang ta. Chutah chuan ‘Drug’ tih chu ti hian a hrilfiah a: “Thil (substance)engpawh taksa a lut, taksa pengte hnathawh dan ti danglam thei thil (foreign body) chu ‘Drug’ a ni†tiin. Internet-a ka han fiah leh pawhin ‘Wikipedia, the free encyclopedia’ ah pawh ti tho hian alo sawi bawk. ‘Drug’ tih chu ‘Ruihhlo’ tih nen ka hmeh rem thiam dan ber a nih tak chu. Chuti anih chuan Mizote’na kan buaipui, ‘Zu, meizial, sahdah, ganza’ tih ang chi zawng zawng chu ‘Drug’ an ni tih ka hre chhuak ta a ni.
Hengte hi engvanga ‘drug’ ni ta nge ni? ‘Drug’ awmzia, a chunga hrilhfiahna ka hmuh khian a sawi chiang. Zu te, Meizial te, sahdahte, ganza leh tiranga kan tihte hian kan taksa a an luh hian kan taksa peng khawimaw laiber hnathawh dan a ti dang lam vek a. Mizotawng chuan heng thilte hi chu ‘Damdawi’ kan ti phal hauh lo ang le. Mahse a sap tawng chuan ‘Drug’ an lo ni vek tih pawh ka hmu chiang ta. Chuti anih chuan ‘tunge drug addict kan tih?’ tih chuan ka ngaihtuahna ala peng leh ta.
Drug tia kan hriat lar, ‘Heroin,’ ‘Proxyvon,’ ‘Parvon,’ ‘cough syrup’ tih vel piah lamah ngaihtuah tur a tam ta hle mai! Chuti anih chuan kei ngei pawh meizu mi ka nih avangin he thu ka ziah lai pawh hi ka tim phah nghe nghe. Mahse thiltha ani mahna tih beiseiin mahni insit tak chungin ka chhunzawm ta tho a. He thuziaktu ngei pawh hi ‘Drug addict’ ka lo ni tihna a nih tak ber chu! Makthei ngei mai. Amaherawhchu chiang zawka ‘drug’ awmze hre tan chuan thilmak a nih hmel lem loh.
Ti hian I han ngaihtuah leh teh ang. Bible-a kan hmuh nawhchizuar lung a den hlum tura tih kha Isua’n engtinnge a tih? ‘Sual nei lo in deng hmasa rawh se’ a ti a ni lawm ni! Chuti anih chuan nu leh pa, zirtirtu leh tu pawh naupang zawkte chunga thuneitute chuan hei hi hre rawh se! An fa, an enkawllai tupawhin drug-a addict chuan mahni inenfiah nan hmang rawh se. Meizu mi, sahdah hmuam mi, zu in mi leh tiranga ei mi chuan tumah dem suh se! A dem a, a sawisel dawn anih chuan amah a fihlim hmasa tur a ni ang.
Nu leh pa tam tak, drug addict ni ve rengte hian drug addict chung reng si hian engtinnge an fate drug addict lo tura an zilh ngam a, drug addict fa chu an huat a, an endawng theih chu le! Meizial zuk leh Heroin tih thin hian danglamna chu a nei ngei ang. Nawhchizawrh leh dawtsawi pawhin dang lamna a nei a lawm! Pakhat zawk a thawk muang a, pakhat a thawk ranga, a effect a in nat hleih a ni mai. Mahse Isua thusawi kan tarlan khi ngun takin ngaihtuah I la, drug addict chung reng si a fate drug ti lo tur leh addict lo tura zilh chhen tur em ni kan nih! Isua khan, ‘nawhchizuar ve lo in deng hmasa rawh se’ a ti lo. ‘Sual nei lo in deng hmasa rawh se,’ a ti zawk a nih kha!
Chuti, Kristian, Isua zirtirna zawmtu kan in ti duh a nih chuan mahni kan fihlim hmasak ngam a ngai a nih chu. Hei hi kan Mizo ze lanna pakhat chiang tak a ni ngei ang. Mahni tih theih loh midangte ti tura phut tlat a, kan duh leh beisei anga an awm loh a mahni in enlet a hneka midang dem a, ngainep tlat hnam kan nih zia a lang chiang awm e. Mahni inthiam chawp ching hnam kan nih chhung chuan engtikahmah Zoram nuam kan siam thei dawn lo. Thil nihphung pangngaiah chuan a lian ber atanga insiamtha a, a te ber thleng siam tha tur kan ni. Chief Minister berin a eiruk chuan ahnuaia minister leh hnathawktu dangte eirukna engtinnge kan siam that ang.
A zung atanga hlip ngam hnam kan nih a ngai a ni. Hriatchianna hian kawngdik min kawhhmuh tih hmu chiangtu ka nih phah nghe nghe. Nang engnge I ngaih ve dan? Tlai luatin pawina a nei kan ti, mahse sap chuan ‘Better late than never’ an la ti cheu… Sap ngaihsan vang ni lo mahse chiang zawka ngaihtuah chuan tih loh ai chuan tlai deuh chung pawh a tih chu a taka a thatna hmu tawh theuh kan nih ka ring.
Harh chhuah hawka, thil tha chu tih mai tur… Africa thufing chuan, ‘Thingkung phun hun thaber chu kum 20 kal ta kha a ni a, a dawt leh chu tun hun hi a ni’ a ti ve mauh mai nia! Harsa lua a awm lo, ‘ka ti ang /ti lo ang, emaw, aw / aih’ tih emaw inkar a thil awm mai a ni. Mi puitling,rilru nghet leh hriatna nei tan chuan duhthlanna siam nghal a, tihhlawhtlin nghal a ni mai! Ho ve tak a ni! He thu I chhiar atanga ‘drug addict’ inti tur leh inti ngam inih chuan kei chuan mi huaisen ka ti ang che! Hman lai Taitesena te anga huaisenna tur tunlai khawvelah a awm tam tawh lo, kan huaisenna lai tur, a hun leh hmun pawh a dang zo vek tawh niin ka hria.
