…Isua chuan, “Rorel (Kumsang rorel) kan tan hmain hahchawlhna hun rei lote in nei anga; chu hun awl chu tangkai taka hman in tum dawn nia, in chhungte lo han kal hmasa ho pawh helai hmunah hian an awm hlawm a, in duh chuan in tlawh nghal thei ang,” a tia.
Kei chu 1988 kuma min boral santu ka nu hmu turin ka in buatsaih a. Mahse an in ka hriat loh avangin kan innghah khawmna atanga in hnai berah chuan ‘an hriat takin’ tiin ka lut chawih a.
Mi thianghlim Tirhkoh Paula-te in a lo ni reng mai a. A nupui in in a lo nghak a. (Thlarau Thianghlimin min hriattir avangin Paula nupui a ni tih ka hre nghal mai) An pa a awm lo tih ka hmuhin, “Khawnge ka pa Paula hi?” ka ti a, a ni chuan, “Lovah vaki a veng,” tiin min chhang a. Kei chuan, “A nih tak chu, hei ka rawn luh nachhan ber chu rawn thleng thar kan ni a, chuvangin tu in mah ka la hre si lo. Ka nute in min hrilh theih chuan ka lawm ngawt ang. A hming chu Vanlalfeli a nia,” ka ti a. A ni chuan a mi hriat zawng tak mai a nih thua min chhangin kalpui min huam thu pawh a sawi nghal avangin ka lawm hle. Tichuan ka nute in pan chuan kan in zuichhuak ta a.
Ka nute in kan thleng zet mai chu ka lawm ngei mai. Kum sawmhnih chuang mah inhmu tawh lo kha kan ni a, a ngaih lah ka ngai. A ni paw’n min ngai. Vai ho tihdan takin kan impawm chuk chuk mai a ni. Chutih lai tak chuan tlangval kum sawmhnih mi vel tur hi hmanhmawh tak hian a rawn tlan luta, min hmuh chuan hmelhriat loh hmu tih takah tlem chuan a muang deuh a ni. Ka nu malchung chu a rawn bel nghal a.
Ka nu hnenah chuan, “Kha kha tunge?” ka tia. Ka nu chuan, “Ka thihpui kha a nih hi. A lian tawhin a hmelte pawh hi a tha reuh a nia,” a ti a. (Ka nu hian a thih dawn khan naute thla riat mi vel a pai mek reng a ni. Hetatang hian naute la piang lo pawh hian thlarau chu an lo nei vek tawh a ni tih ka hriat phah a; nau tih tlak pawi zia an sawi thinte kha ka hriatchhuah phah)
“Kawmthlangah hlo I thlova; I chau hle tih a hriat, “Nu I chauvem?” ka tiha, “In tante chuan chauh pawh a sawi theih loh a nih hi,” I tih kha ka ka thinlungah hian a cham reng thin,” ka ti a. Ka nu chuan, “Nia, tunah chuan in tana ka thawh rah chu in lo seng ta. Lalpa chu fakin awm rawh se,” a ti a.
“Thenawm nu ho, i thiante’n, “I nu kha chuan a hming a va pu zo tak em!” an tihte khan ka chhuang thin ngawt mai che,” ka ti a. Ka nu chuan nui suk chungin, “Chuti emni le?” a ti ringawt.
“Nu Israel ramah hian thlawhnain kal dawn ta ila; engtia reinge kan thlawh ang?” ka tih a, “Ni za,” I ti mai kha I fing ka va ti em! Naupang hriatthiam zawnga min chhan thiam zia kha,”
7th Aug. ’88 tlaiah kan kawmchhak kawngpuiah motor a accident-a, motor accident ka vawikhat hriatna a ni a, accident thei turah pawh ka lo ngai ngai lo. Hmuhnawm thlirin kan thlir a, mi pawh kan tam khawp mai. Ka hriatloh hlanin zualko an lo kal a niang, “I nu a thi,”/ “I nu a thi ami?” min ti sup sup mai chuan ngaih a ti tha thlawt lo. Chutih lai tak chuan Nu Hmingi’n a kawmchhak nu hnenah, “U Chalkung, U Feli a thi a nih chu,” a tih chuan I thi ngei a ni tih ka nemnghet ta,”
“Phur miah lo, hmanhmawh tak chung siin step-ah chuan ka tlan thla hlawk hlawk a; zualko dangin min rawn umphak, “I nu a thi leh lo,” a tiha ka lawm zia kha,”
“A tuk zingah nu nei thawhin kan tho dawn emaw tih nak alaiin, ka pi, (I nu’n) tap chunga, “Nu in nei ta lo,” a rawn ti zet kha chuan min va ti hrilhhai tak em!”
“Nu, I lo haw’n hunah chuan mi’n ‘I thi’ an ti a, ka ngei hlawm tak tak a ni,” lo tih ka chak tehlul nen I awm lo hlen ta mai ka khua a har dan kha,” ka ti a. Ka tap deuh pur mai. Ka nu chuan min chul hliau hliau pah chuan, “Lungngai mah ta che, tunah chuan kumkhuain kan awm ho tawh dawn alawm, thihna leh hrehawmnain min chimbuai phak tawh hleinem,” a’n ti kha chuan nu hmangaihna ka dawn lohna a rei ta bawka ka lung a chhe takzet a ni.
“I damlai khan acid var chi I ei chak em em. Kan khuaah a dum chi chauh a awm si. I thihni atang chauhva acid var chi an zuar kha chu ka ngei tak tak a ni,” ka ti a. Ka nu chuan, “A ho e mai. Khatiang aia tui kha hetah chuan eitur a awm reng alawm,” a ti a.
“Naupang mai kan la ni a, I thihni chuan lungngai mah ila, thiante leh min duhsaktute hmuh chuan kan theihnghilh rum rum che. Chhungte lo pungkhawmin Rs 5/- min pe a, chu chuan wai wai bawm khat a man. Kan lei tawn tawn reng a, rilru mangang a awm mah ni ila kan hlim phian,” kha kha enge I ngaihdan?” ka ti a. Ka chu chuan, “A ho e mai. Ka thih ni khan kei chu ka lawm em em a, ka kalna kha hria ni ulang chuan in tap bik hauhvin ka ring lo” a ti a.
“Tunhma chuan thlalak hi tihtham ka la neih loh avangin bangahte kan tar mai thin a nih kha. I thihnia thla an lak hnem em avangin banga tar sen a ni ta silova; album kan neih phah,” ka ti a. Ka nu chuan, “A lawmawm nasa a nih chu,” a ti ringawt.
“Pawl thum chauh ka la nih avangin thil chhiar thei tawh mah ila, ka la chiang lo a niang, blackboard-a thihchhan ’mit liam’ tih kha ‘mitthi liam’ tiin ka chhiar a, “Hetiang a nihte chuan, mitthi zawng zawng mitthi liam an ni vek lovemni? Thih chhan chu mitthi liam an ni vek a, thih chhan tarlan kher pawh a tul loh chu,” tiin ngaihdan ka lo siam ve nasa thin mai,” ka ti a. Ka nu chuan, “Pawl thum chauh ni chunga khatianga ngaihdan siam nachang I hria kha ka chhuang che a, mi engemaw tak I la nih ka lo beisei reng thin asin,” a ti a. “Engmah ka ni leh si lova,” ka ti a. Ka nu chuan, “Tunah helai thleng theia I awm hi ka beisei bera chu a ni,” a ti a. Min ti lawm ve hle.
“Nu I thih hlimchhawn lai khan ka mumangah ka hmu thin che a, ka mumangah chuan zing atangin min awm nileng a, tlai ni tlak dawnin thlanmualah I haw leh thin, mak ka ti tak tak a ni,” ka ti a. Ka nu chuan, “Nia, ka thih atanga kar khat vel chhung kha chu in hnenah khan ka rawn kal fo reng a ni,” a ti a. Mak ka ti hle.
“Khawnge Lalthangliana?” ka ti a, ka hrechhuak thut a ni. A ni hi ka chhang chiah a ni naa, naute kan nih dun laia (19th April 1981) min boral san avangin hriat pawh ka lo hre lova; ka len hnuin ka hre chiah a ni.
“Hei” tiin ka nu chuan min chhanga. Tlangval kum 30 mi awm vel inchhunga lo awm renga chu ka nau lo ni rengin. A ni lah chuan min lo nuih ang vur vura. “Keiin ka’n hriat tehreng che nen,” a tia. Mahse a awm tho mai. Kan inhmuh lohna a rei tawh em alawm.
Ka nau nen chuan thenawm vel chu kan fang kual vel ta a. Thlahtu bul Adama-te inah kan lut hmasa ber a. Kei chuan Adama hnenah chuan, “Ka pu, Sri Lanka ramah khuan ‘Adam peak’ feet 7,358 laia sang a awm a; tin, a ram chhim thlang lamah khuan I hniak ni ngei tura mi tam zawkina an rin feet nga laia sei a awm bawk a. Henglai ramah hian I lo chetla ve tawh reng emni? Mahse thenkhat chuan he hniak hi ‘Gautama Budha hniak aniang’ an ti a. Hindu hovin ‘God Shiva’ hniak niin an ngai ve bawk a. Enge dik ber ang?” ka ti a. Adama chuan, “Chung laiah ka chetla ngai lo hrim hrim. Chung I sawi hote hniak chu a ni mahna,” a ti duh lek fang a.
“Eden huanah khan nangmah chauh khan I awm rei em?” ka ti a. A ni chuan, “Khang hun lai khan hun tehna mumal tak a la awm loh avangin engtia rei nge ka hrethiam chiah lo na a, tunlai chhanah mahni chauhva han tlat rak rak mai chu a khawhar thlak duh hle. Kha vang khan rei chu ka ti khawp mai. Chuvang chuan Pathian hnenah tawngtaina hla ka phuah ta hial a ni,” a ti a. Kei chuan, “Eng hla nge? I la hria em? Min lo hrilh teh?” ka ti a. A ni chuan a hla phuah chu a sawi ta a. A hla chu hei hi a ni:
Leng zawngte’n hlimlai par ang an tlan,
Tu dang ngai lote’n an leng e, nui hiauvin;
Aw! Khawnge ka di ve tur?
Adama chuan mihring zinga hla phuah hmasa ber a nih thu chu chhuang takin a sawi nghe nghe.
Novate inah kan kal bawk a. Mahse midang awm lovin a fapa upa ber Sema chauh a lo awma. A hnenah chuan, “Damaska khawpui khu Syria ho hian I din niin an ringa, a dik em?” ka ti a. A ni chuan, “Dik e,” a ti a.
Peterate inah kan kal leh a. Kawng ka kik dat dat a. Hmeichhe aw hian, “Lo lut rawh,” a ti a. Petera nupui a lo ni a. “Khawnge Pu Petera?” ka ti a. A ni chuan, “A kuli daih,” a ti mai a. Mak ka ti hle. “Vanramahte kulite a la ngai a ni maw?” ka ti he haw a. A ni chuan, “Nia mawle, lei lam mite hi hun bi pawh nei lovin in rawn chho reng mai si a. In rawn chhoh tur thu sawi lawk thin ni ulang zawng a ngheta thawk ho hian puakphur hna chu an thawk mai tur a nia, keini pa ve em zawng MR mai mai a ni si a,” tiin min lo chhang a. “A nih leh ani ber a awm si lohvah chuan kan chhuak leh mai ang,” tih pah chuan ka nau nen chuan kan inzui chhuak leh ta a.
Mosiate inah kan kal leha;
“Hei ka pu, Aigupta ram atangin Israel fate I hruai chhuak a; chubakah, khawvel a zaidam lawtlak I ni bawk nen, Nunna bua hming ziak pawh thai bo thak duh khawpa mahni chipuite hmangaihtu I nihna hi ka ngaisang ngawt mai che,”
“Min bawl,”
Mosia-te in atanga kan chhuak chiah hi Israel fate nuai ruk zet suattu German dictator Adolf Hitler-a kan tawk thut mai.(Heta a mi thah dan hi ‘Compulsary Euthunasia-vantlang tana hnawksak nia hriatte dahthat hmiah hmiahna’ anti.) Mak ka ti kher mai. Ka mit vai a ni bawk silo. An sawi ka hriat dan chuan, “Vanramah chuan in rin tak tak hmuh loh in nei ang a; tin, in rin loh tak takte pawh in hmu bawk ang,” tih an sawi ka hre tawh na a, he mihring kher hi zawng helai hmunah kan hmu ang tih chu rin har tak a ni. Hitler-a chuan ka ngaihtuahna chu a lo hre reng mai a, “Heta ka awm hi mak min ti viau a ni maw? A awm alawm, ka dem hauh lo che. Pathian hmanrua ka nih miau avangin Pathian chuan heta kal tur hian min thlang ve hlauh a ni,” a ti a. Kei chuan, “Eng hmanruaah maw?” ka ti a, a ni chuan, “Lal Isua krawsa an khenbeh dawn khan roreltu Pilat-a’n engmah a tih theihlohva, a lo buai zual zel dawna a inhriat avanga kut a sil tum khan, “A
thisen chu keimahni chungah leh leh kan fate chungah awm rawh se,” (Mt 27:25) tia an chhanna rah kha keimah kaltlangin Pathian chuan Lal Isua thisen mawh chu an fateah a tlak tir ta a, chuvangin helaia kal lo thei ziazang ka ni hleinem,” a ti maia. A awm ve viau tho chuan ka hria.
“A nih chuan Lal Isua mantirtu Juda Iskariawta pawh kha a awm ve ngei ngei ang, a ni aia Pathian remruat ti hlawhtling tu an awm chuang hleinem,” ti rilru chungin a awm ve leh ve loh ka zawt a. A awm ve thua min chhan bakah an inah a kal zawh chiah thu a sawi nghe nghe.
Tichuan rawn chhuak chiah mah nise min luhpui leh ta a.
Kawng kan kik dat data. An nu’n min lo chhawn a. An pa zin a rawn hawn na a la rei loh thu leh a inbual mek thu leh a zawh tep tawh a rin thu chu a sawi nghal bawrh bawrh a. “Paa, hei Hitler-a kha lokal thar hruaiin a lo let leh a nia, hmanhmawh deuh teh,” tiin an pa insil thlandai mek chu a va tura.
Rei vaklo hnuah Juda Iskariota chu Mizo pa takin towel bat chungin a rawn chhuak a. Thlak pawh inthlak chuang lo chuan min rawn fin nghal a.
Juda Iskariota chuan inngaitlawm deuh ar chung hian, “Keini inahte I rawn chuan luh ve teh miala? Khawi lam thli chhia innge maw rawn chhem lut che le?” a tia. Kei chuan, “A, hei ka tawng I huatthu suhah, I awm ve pawh ka lo ring lova, ka lawmpui khawp mai che. Enge I thawh ve thin zawka?” ka ti a. A ni chuan Pluto-ah Vanram Ambassador a nih thu leh chuta a kal a rawn thlen chiah thu chu a sawi a.
A ni chuan Pluto hi Solar System atanga an paihthla ta mai a ui thu leh a hnain a tawrh phah thute a sawi luam a.
Hetih lai tak hian Juda-te’n ‘Rinnaa kan nu’ an tih hial Abrahama nupui Sari a rawn lut nawlh mai a. Mak ka ti hle. A ni hi heng avangte hian Vanram a kai ka lo ring lo ve ringawt:
Mamre sasaw kianga Lalpa rawn inlar khan Sari hnenah khan “Hun hi a lo thlen leh tikah chuan i hnênah ka lo kal leh ngei ngei ang a, tin, ngai teh, i nupui Sari chuan fapa a nei ang,” (Gen 18:10) a tih khan Sari ringlo lutuk kha a rilruin a nui a nih kha. Kha khan Pathian a ring tawk lo tih a tilang chiang hle.
Pitar Sari khan fa nei thei lo nia a inhriat khan nupa tan chauhva siam sex chu a pasal Abrahama hnenah khan, “Ngai teh khai, LALPAN fa mi neihtir phal loh hi; khawngaih takin ka bâwihnu pâwl rawh; ama lakah chuan fate ka nei mahna,” (Gen. 16:2) tia a sawi khan Pathian duhloh zawng sual lian tak a ti a ni. A pasal Abrahama chu uire nundan anga nung turin a fuih sia.
Hagari’n a pi Sari fa nei thei lo nia lang fa a hrin khalh avanga a pi Sari a hmuhsit tum khan Sari khan a pasal Abrahama hnenah khan, “He bâwihnu leh a fapa hi hnawt chhuak rawh: he bâwihnu fapa hi ka fapa Isaaka ro luahpuitu tûr a ni thei lo vang,” (Gen. 21:10) tiin an hnawtchhuak ta a nih kha. A rilru chhiat dan leh amah chiah a in hmangaih zia kha.
A rilru a ngaihtuahna diklo tak avangin Arab ho an lo pian phah a; chumiin a nghawng chu hmanlai ata tawh tun thlengin Israel leh Arab chu an indo phahin nunphung nasa takin a khaihlak phah ta a nih hi.
Chumi hnu chuan Nahaiate inah kan kal leh a; mak tak maiin a hmanlai dan chuan saruak tih mai theih tur hian hrenpereng kaih chung hian a lo thu a. Kei chuan hmaichhan mah nise ka ngei deuh zawng a nih avangin ka zah duh bik lova. “Pu Na, kan Pu Chhura khan a ngaisang viau chein ka hria,” ka tia. Nahaia chuan, “Awihawm loh loh. Engthuahnge?” a tia. Keichuan, “Chhura hian ramhnuaiah hian chengkek rah tha deuh mai hi a hmu a; a kung a tet em avangin a lawn thei lova; ‘Naa chu nise tihian ti mai tur’ a tia. A kuaikura; a rahte chu a khawih a khawiha. Mahse a lawn theih loh avang chuan lo thei lovah a inngai tlat a. A thlah leh mai thina,” ti te kha thawnthuah kan chhiar thin a,” ka ti a.
Nahaia chuan nui kur kur chung chuan, “Chutiang a ni hleinem,” a tia.
Sawi a tum zuau na a “Kuti, Hehua pa a awm em? Rawn leng chho teh se. Hei rawn thlengthar pa hi thil han hrilhfiah teh,” tih a rual leh ta zawk a. Chu chu Chhurbura a ni.
Reivaklo hnuah chuan pa hrawl pui mai, hmel fel tak hi a lo lut a; chhuatlaia ka lo thu chu min en duh hle. “Engthilnge hriat I duh tak a? Rawn thlengtharte chuan sawi tur hriat awm tak zawk a ni a. Min zawh zawk hlauh mai le?” a ti a.
Ka chhan hma chuan Nahaia chuan, “Hei chengkek lawh I tum chungchangah khan tunlai mite khuan an hmuhsit hmel hle mai che a. I kuaikur ringawt a; lawh nachang pawh hrelovin I thlah leh ringawt a. ‘Naa chu ni ila ti hian ka lo mai tur’ tih pahin I kuaikura, theilo niah I inngai tlat angina an chhuah che a,” a lo ti a. “Nia” ka lo ti ve a.
“Sanam ngawa ka vaiza hikin chengkek rah tha zet mai hi ka hmu a; a rah tuar mai a. Ngawpui kara awm tihtakah te tak te si, sang deuh hian a zen chho zai mai a. A tet em avang chuan keini ang lawnna rual a ni silo. Ka it si. Kawihkur ka tum a; ka kuaikur zo em silova. Ka lo thei ta lo alawm mawle. Ka it em avang chuan in ka thlen hnuin ka sawi hluta. ‘Nahaiate ang lek hi zawng ni ila mi dawl awm si a. Ka lo teuh mai tur’ ka ti a. Chuchuan, in beng a lo thleng ve a. Mahse ‘khual thuthang leh ar pan chuk’ tih ang maiin a dik hlel deuh a nih chu,” a ti a.
“A ni mai awm mang tak e a” ka ti rilru a.
Ka nau chuan, “Rorel tur an kal tan tawh a nia, I chhuak teh ang,” a tih tak avang chuan kan chhuahsan ta a.
