(Stephen Hawking-a chanchin tawite hi The Telegraph chanchinbu-a an Reporter, Amit Roy report a ni. Mizote’n kan chhiar ve atan a awh em avangin James Ramdinmawia’n Mizotawngin a letling a. Kan hringnun kawngah rilru thar leh ngaihtuahna tha min petu a nih beiseiin ka lo chhuah chhawng ve leh a ni. Ka ti danglam hreta Amit Roy leh James-a te’n min lo hrethiam mai a niang chu.)
January ni 8-a a pian champhaphak vawi 70-na ropui taka Cambridge-a an lawmsak Scientist ropui Stephen Hawking chu a dinhmun a hniam chak hle tih thu hian tunlai khawvel a deng chhuak rang hle mai.
Natna tihbaiawm tak, Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) an tih mai chu a lo vei a ni tih an hriatchhuah kum, 1963, amah pawh kum 21 mi chauh a la nih lai khan kum hnih chauh dam tawh tura ngaih a ni a, amaherawhchu tun thlenga a la dam hi mi tam tak chuan thilmak (miracle) ni hialin an ngai tawh a.
Report thenkhatin a tarlan dan chuan Hawking-a, tawng tha thei lo-in a hmai tisa che vel hmanga a thusawi duh Computer Screen-a chhiar theiha a dah luh dan te, hemi hmanga robot tawng thei ang maia midangte a be ve thei te hian khawvela Scientist ropui ber ang hiala hriat a hlawhtir a ni.
Hun te lo inher ve zelin, a hmai vun leh tisa han chet vel tir pawh chu a lo harsat ta tial tial a. Hemi avang hian a thusawi turah pawh harsatna nasa tak a tawk leh ta. He scientist ropui hi a sawi duh zawng leh a thil hriatte sawi thei lovin a awm mai ang tih chu khawvelin a hlauh em avangin amah enkawltu, microprocessor company “Intel” pawhin Hawking-a a ngawih hlen mai loh nan hmanraw dang an ngaihtuah leh mek a. A thluak che vel scan pah zela chumi hmanga a sawi duh te computer-a lan chhuahtir tuma beihna chuan hmasawnna a neih chhoh zel an beisei a ni.
Intel Team-in hemi atana research an beihnaa an hotupa, Justin Rattner, Chief Technology Officer chuan The Sunday Times hnenah heti hian a sawi a, “Kan tum ber chu Hawking-a tawngtir leh hi a ni a. A natna a rawn zual zel si a, chu chuan a mamawh pawh a rawn thlak danglam hret hret a ni.
A duh zawng sawitir leh thei tura hmanraw thar chher chhuah chu hna hautak leh khirh tak a ni ta, tunah chuan hemi tihlawhtlin ngei tum hian research kan bei tan chauh a ni, kum Zabi chanve aia rei teh meuh mai Professor Hawking hian he kan universe chungchanga mihringte’n ngaihdan leh rindan nghet tak kan lo neih tawh sa su thiat dawt turin research ropui tak a lo bei tawh a ni,” tiin.
Lehkhabu ropui leh hralh tla, copy maktaduai 25 lai hralh anga an ngaih, “A Brief History of Time” tih ziaktu Hawking-a hi fiamthu duh leh mi hlim thei tak a nihna hian a taksa pawh a tichak hram hram a ni. A piancham lawmna ropui tak, khawvel Scientist ropui ber ber te telna, ni 3 awh Seminar, “The State of the Universe” tih thupui hmanga Centre of Theoretical Cosmology, ama hova an din ngei hmuna neiha a thusawi pawh fiamthu-in “A Brief History of Mine” tiin an vuah nghe nghe a ni.
Kan sawi tawh angin Prof. Hawking hi khawl hmanga tawngtir a ni a, a taksa pawh che tha thei lovin wheelchair-ah a hun tam zawk a hmang a, eng khawl khawl emaw hian a taksa a zawm fur mai a, Mizo ngaihdanah chuan Rualbanlo a ni ber a. Chuti chung chuan tunah hian Hawking hi Cambridge University-a Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics-ah Director a ni mek a. He dinhmun a chelh hma khan he University veka Lucasian Professor of Mathematics, Isaac Newton-an a lo chelh tawh chu a chelh ve nghe nghe a ni.
He a piancham vawi 70-na lawmnaah hian “New Scientist” Magazine chuan, “Chhunah hian eng thil nge i ngaihtuah nasat ber?” tiin Hawking-a hi an zawt a, ani chuan, “Hmeichhia” tih ringawta chhangin, “An lo mak ropui em a ni,” tiin a sawi zawm leh a ni.
Vanduaithlak takin Hawking hi ama Piancham lawmnaa tel tur hian a chak tawk lo hle a. Cambridge University chuan thuchhuah siamin, “Prof. Hawking a hriselna a that loh em avangin vawiin ama pual programme pawh a tel thei dawn lova, amaherawhchu TV atangin Live-in min rawn telpui thei dawn a ni. Prof. Hawking, i piancham kan lawmpui tak meuh che a, i lo dam that leh thuai kan duhsak a che,” tiin.
Hetiang natna rapthlak leh khirh tak hi tuar mah se, beidawnna leh rilru hnual a nei duh lova, “Hetiang natna tuartu chuan a duh phawt chuan ama nunna lak theihna dikna chanvo a nei a, amaherawhchu chutianga a ti a nih chuan tihsualpalh rapthlak tak a ni ang. Nun hi harsa-in hrehawm hle mah se, thil eng emaw tak tih theih leh hlawhtlinpui theih i nei a ni. Nunna a awm chuan beiseina pawh a awm thin!” tiin a sawi nghe nghe a ni.
Amah lainattu leh duhsakna hlantu tam tak awm mah se, amah zawk hian mi tam tak nunah beiseina thar a pe a ni. Vawi khat pawh heti hian a sawi nghe nghe a, “Kum 21 ka nih laia thi mai tawh tura min ngaih lai khan ka nuna beiseina zawng zawng kha a tawp vek a, a zero hman vek a ni. Amaherawhchu kha mi hnu lam zawnga ka thil tawn leh ka nun hi chu ka tan chuan bonus vek a ni ta a, ka vannei em em a ni,” tiin. A sawi zawm zelna ah chuan, “Kum 49 chhung kha chu thi mai tur angin ka nung a, thihna hi ka hlau lo, mahse thih hi ka hmanhmawh lo, ka thih hmaa tih hmasak tur ka la nei teuh si a,” a ti.
Hawking-a mimal nun hian chanchinthar a luah hneh hle a. A nupui hmasa Jane Hawking khan duat takin kum 1991 thleng a enkawl a, mahse an inthen zui ta si a. Fa pathum, Robert, Lucy leh Timothy te an nei hman a. An inthen hnu kum 1995 khan amah enkawltu nurse fel tak Elaine Mason-i nen an innei leh a. Kum 2006 khan amah enkawltu nurse hmasa te’n eng eng emaw complaint an neihna karah a nupui pahnihna thenna turin court-ah inthenna thu a file leh ta a ni.
Tun hnai kum rei lote kal ta chhung khan Hawking hian Science leh Sakhua inlaichinna chungchang ngun takin a zir chiang leh a, hemi chungchanga a thil hmuh chhuah leh hriat chhuahte tarlanna lehkhabu “The Grand Design” tih chu kum 2010 khan a tichhuak nghe nghe a ni. Universe hi eng vanga lo awm nge tih zawhna chungchangah Hawking-a chuan, “A chhanna kan hmuh theih hunah chuan mihring thiamna vawrtawp kan thleng dawn tihna a ni ang a, tichuan Pathian rilru pawh kan hre thei tawh ang,” tiin a sawi a ni.





March 24th, 2012 at 7:09 pm
A ṭha hle mai.
March 24th, 2012 at 7:12 pm
A ngaihnawm khawp mai. Mahse, misual.com-a i rawn chhuah hma hian ka chhiar tawh. 😉 (Y)
March 24th, 2012 at 7:41 pm
Kei pawhin khawiah emaw chuan ka chhiar tawh. Mahse hetiang thu ṭha tak hi chu a hlutna a n^p phah chuangin ka hre lo, post ṭha tak a ni e. (Y)
March 24th, 2012 at 7:42 pm
Ka edit thei tawh miah lo *nêp tih tur a ni zawk e 😛
March 24th, 2012 at 8:53 pm
muangchangin chhiar teh ang Ignatia post hi chu bengvarthlak thin sia!!!
March 24th, 2012 at 8:54 pm
An chhungkua hi mi tumruh leh thil chik mi an ni hrim hrim bawk. An inchhungkhurah pawh inbe mang miah lova darkar tamtak an awm chang a tam. Chawei lai pawhin an ngawi thum thin a ni awm e.
A nu – Scottish chhulchhuak pawh hi Oxford lama hmeichhe zir thei hmasa ber a ni hial. Apa hian Hawking-a hi medicine lam zir se a duh hle a. Mahse a tilui thei ta ngang lo a ni awm e.
A zirlaiin thiam fal a ni bik ngai hauh lova. Mahse a thil zir chhunte erawh chik takin ama zir zirin a ti ve nawk thin. A graduate hma pawh hian an examnaah a tih that vak loh avangin oral exam a pe hial a ni. Mahse oral exam a peknaah hian a zirtitute te’n a thil hriat dan a ril zia an hriat phah a ni. An zah viau a ni awm e.
March 24th, 2012 at 9:01 pm
a letlingtu khi kan englo-a kha anih chuan ka tui lo! ka chhiar hrih lo mai teh ang 😛
March 24th, 2012 at 9:12 pm
A va ropui ve. Tiang taka chiang hian a chanchin hi ka lo hre miahlo. Post BVT tak ani.
“Kum 21 ka nih laia thi mai tawh tura min ngaih lai khan ka nuna beiseina zawng zawng kha a tawp vek a, a zero hman vek a ni. Amaherawhchu kha mi hnu lam zawnga ka thil tawn leh ka nun hi chu ka tan chuan bonus vek a ni ta a, ka vannei em em a ni,” tiin. A sawi zawm zelna ah chuan, “Kum 49 chhung kha chu thi mai tur angin ka nung a, thihna hi ka hlau lo, mahse thih hi ka hmanhmawh lo, ka thih hmaa tih hmasak tur ka la nei teuh si a,” He a thusawi te hian a mize ropuizia a lantir chiang ngawt mai.
March 24th, 2012 at 9:24 pm
Stephen hawkings hi tleirawl deuh lai khan ka buaipui nasa ve thei rup……………:-) . Ngaihnawm khop mai.
March 24th, 2012 at 9:41 pm
OT: ka thiannu facebook account an hack sak a… deactivate dan a awm em… a mangang khawp mai a… puih dan in hriat chuan ka lawm ngawt ang…. thil thalo deuh deuh a post kual vak a…
March 24th, 2012 at 9:43 pm
lame25, log off se 😛
March 24th, 2012 at 9:50 pm
He2.. A rilru a buai ltk hei,.. Thil thalo a post vak2 bawk sia
March 24th, 2012 at 9:50 pm
chuan a password thlak se..easy 😛
March 24th, 2012 at 9:52 pm
A thlak theihloh. Email a thlak ati. A report a, action la bok silo a
March 24th, 2012 at 10:27 pm
(Y) Gud post. Stephen Hawking hi chu pa ropui chu a ni chiang alawm. Hnampui-ho ka ngaihsanna em em chu, mi bik ho (talented/gifted) hi an chawimawi thiam a, an chhawr tangkai thiam em em bawk hi a ni. Keini Zofate (India telin) hian hei hi kan la hlat hle-in ka hria. Engkimah hian a talented/gifted ai chuan ‘a neinung, a hausa, a ngah ngah’ hi a ni zel zawkin ka hria. Hla-ah pawh “Sum ngah ngah Hmeltha” tih a nih hial kha…
Stephen Hawking ka ngaihsanna tehlul nen, ka rlru min ti-hnual vektu thung erawhchu, a thusawi hi a ni:-
“THIH HNU-A KAN KALNA TUR VANRAM AN TIH HI A AWM LO, LASI THAWNTHU MAI A NI A, THIH HLAU-TE INHNEMNA MAI A NI” (A belief that heaven or an afterlife awaits us is a “fairy story” for people afraid of death) zu han ti a! :-O
March 24th, 2012 at 11:08 pm
He pa hi a line-ah chuan ngaihsanawm tak a ni.
Mahse Kristiante rinna chungchang a sawi danah hian ka mi ngaihsan ber a ni lo, Scientist rau rauah. A posttupa ka ngaisang zawk. (Y)
March 24th, 2012 at 11:52 pm
Pu John & Pu Vakul: Nia Kristian thlirna tlang atang hian a huatthla la khawp mai. A nu leh pa hi hetiang em chu an ni lo asin le. A hriatna hian a bual a zo ni berin ka hria. A pawi ngawt mai, ngaisangtu – imitate tu a ngah bawk si a. Mahse a nun kawng bumro tak mai hi kan zir atan hian a awhawm thin em mai a, a chunga roreltu hi a hre lo mai pawh a…
Hawking-a chanchina ngaihnawm leh thinlung khawih deuhtu dang leh chu: A nupui hmasa ber Jane Wilde-i hmangaihna kha a ni. A natna tihbaiawm tak an hriatchhuah hma lawk hian an inhmangaih ve a. Kum 2 bak dam tawh lo tur angin a hnu lawkah doctor-in a ti ta tlat mai. ‘Tihdam theih loh, zeng nih chiah hmabak leh rei lote chhunga boral tur a ni’ tia hawking-a nu leh pa ten Jane-i an hrilh lawm lawm pawh khan engah mah a ngai duh lo. A hmangaih em em Hawking-a chu a lehkha zir lai leh a damchhunga a nih tum zawng zawng kalsanin a tana tul ang ang thawk turin kum 1965 khan kum 2 an inzui hnuah a nei ta a ni. Kum 1963 khan a natna an hmuchhuak a, hemi hma lawka inchhar an nih kha. Hawking-a hian an inneihna hi a tan chuan TURNING POINT tiin a ziak hial a ni. Pu Vakulate’n Seba lalnu tel lo chuan ka kim lo a tih lawm lawm kha a dik viau ni tur a ni…. (H)
March 24th, 2012 at 11:58 pm
Haha, Ignatia, thil lah hi in hre rei thei phian bawk si a, i la kim lo ve dawn khawp a nia aw.
March 25th, 2012 at 12:14 am
Nikin ni-ah chuan Pu Hawking-a hi tunlai chhuante thiamloh chantirtu a ni ang tih hi a hlauhawm khawpin ka hria.
Mi naran ve mai si, natna khirh tak tuar chunga mihring ropui ber te zinga chhiar theih ni tura a rilru tumruhna hi kristiante tan chuan chona lian tak a ni. Hetiang rilru hi ringtute hian pu ngat ila (sual hliampui pawh tuar engang mahila), Pathian tanpuina nen phei chuan kristian nunah hian kan va hlawhtling nasa lehzual dawn em! Beidawng duh lo, chaklo tak chunga Pathian bel lui tang tangte hian chatuan ropuina chu an la khum ngei dawn si a.
Post awmzia tak a ni e (Y)
March 25th, 2012 at 12:32 am
Pu Vakul: I hnenah hian a rang thei ang berin EXCLUSIVE CLASS ka lo kal vat a ngai a ni. Hmeichhe lamah pawh hian i turu tih ka chiang reng mai… (H)
Pu donald: Ka post-ah ngei mai i lo lang a, a va lawmawm em! I comment khian ka post hi a ti famkim hle mai. Ka like em em e. (Y) I comment hi post-ah khian lo ziah telna chang hria ila a tha leh zual tur a nia le…
Khi laia Jane wilde-in Hawking-a a neih lai khian a graduate zawh lai ve chiah a ni, PhD pawh a la ti miah lo. Jane-i khan khawvel chhulchhuakah Comologist/Astrophysicist turu berte zing ami a ni dawn tih a hre lawk hauh lo. Graduate pawh pass lovin Hawking-a puih bawm kha a thlang ta zawk a ni. A ropui ve khawp mai!
March 25th, 2012 at 12:50 am
Ignatia,
Kan comment ve tur te nen lama i sawi vek ten, sawi tur kan hre ve nang le. Tunlai chu seba lalnu tihvelah hian i tui riau mai a, mamawhnain a nangching ve ta che ni turah ka ngai hmiah dawn ..hahah.
Ni e taktakin, seba lalnu hi an pawimawh vet vet a nia. Ka ngaihtuah nasa thin khawp mai. Adama motivate tu, Davida thilsual ti tur pawh Abigaili khan a thlema, pawi a khawih loh phah a. Lal Isua meuh pawh ‘ka hun a la thleng lo ka nu,’ a ti hram hram chung pawh Mari khan thilmak ti tur khan a motivate na chin a awmin ka hre tlat.
Chutia sawi takah chuan i rawn post chhan ber pawh khi Hawking-a ianga khitiang nupui neih ve ngei i tum vang a ni ta bera ka hriat :tlanchhe nal nal: