Tuirial Jail hi Aizawl Jail-ah (Millenium Centre awmna hi)tang an tam thin em avangin temporary deuh va sak a ni a. A hmun hi NH 54 atanga peng in khawchhak hawiin kan tlan a, Airfield panna kawng hmar lam a a her kualna laiah ding lamah a awm a ni.
Tuirial Jail hi thirhlingnei (barbed wire) 15 ft a sanga hung a ni a, A zau zawng hi a vang 50m leh a dung 100m vel a ni. Thirhlingnei hungna hrulah chuan ralveng awmna duty post(watch tower) 15 ft a sang ah 100ft dan vel zelah a awm a, watch tower 4 dan zelah LMG (Light Machine Gun) an bun bawk a. Ralvengte hi chhun zan zawmin (24×7) an duty reng thin.
Jail chhungah hian tang-ho dahna in (ward) 3, choka 1, tuizem pakhat a awm a. Jail pawnah hian CRPF Barrack leh Jail Office chu Gate sirah chuan a awm bawk a ni. Ward No. 3 hi pindan 3 ah thensawmin a hmar lam ber chu Non Criminal Lunatic (NCL), Mi a dahna tura tih a ni a, mahse mi a an awm loh avangin a ruak a. Pindan laita pawh a ruak a ( Biak inah an hmang), A chhim dep ber chu tang riahna a ni.
Tuirial Jailah hian mi 60-70 vel an tang a, an zinga 20-25 te chu Political Prisioner (MNF) an ni a, a dang zawng chu criminal case leh Foreigner case-a tang an ni hlawm. Tang te hian an zing atangin Board of Controller (Jail manual-ah a awm lo, tangten an siam chawp a ni) an thlang chhuak thin a. He board hian Jail tangte displine an kenkawh ve bakah administration-ah an pawimawh em em a ni. Kum 1979-a Tuirial Jail tangte’n Board of Controller hotu atan a an thlan chu Pu Ngaihchhinga a ni.
Tuirial Jail-a tang zingah hian tlanchhuah tum tlat pawl an awm a, tul ti lem lo an awm bawk a. Tlanchhuah tum ho chu Pu Lalhmingthanga’n a ho va, chungte chu Lalhmachhuana, Lalrawngbawla, Vanlalvena, Lalbiaksanga, Lalrengliana, Lalfima, Hmingtea leh Tanpuia te an ni.
Board of Controller hian tlanchhuah a rem ti lo va, tum 2/3 lai an sawi ho hnu chuan tlanchhuah tum chu a rem tih pui thei ta a. An tlanchhuah dan tur an sawi ho leh a, reife an chai hnuah a remchang leh tha ber nia beisei chung leh a chhe ber thleng palh pawh ni se tuar huam chungin lei verh an ti tlu ta a.
An thil tum hriatchhuah a nih lohna turin ruahmanna fel tak an siam a. Board of Controller kaihhruaina hnuaiah Security Cell an din a, member te chu Lalauva, Sangthanga, Lalfima leh Lalhmachhuana te an ni. Security Cell te hian tang dangten warder-te an kawm fal em, pawn lamah lehkha an thawn chhuak ru em, rinhlelhawm an awm em tih an enthla reng dawn a ni.
Lung in tang tupawhin pawn lama lehkha thawnchhuah a duh chuan, a lehkha ziak chu Board of Controller a entir hmasa tur a ni. Entir hmasa lova thawn chhuak an awm chuan an chungah action na taka lak a ni ang tiin an vaukhan lawk a. Jail chhunga infiamna chi hrang hrang awm te pawh Jail tangte tan anih angin warder-te khelh ve pawh a rem ti lo va.
Lei verh tan nan chuan ward no. 3 NCL pindan ruak kha remchang berin an hria a, Jailor hnenah Martial Arts zir nan dil an rilruk ta a. An han dil chuan Jailor chuan a thlirpui thuak thuak a, a rem ti ta mai a. An zir laia an tluk nat loh nan leivung pawn a mi lakluh a phalsak bakah buara chhungah lei an hnawh puar a, 3 lai an khai a.
Hetih lai hian Pu Rochhunga, Laipuitlang-in Jail chhungah in, contract-in a sa a, in satu mistiri hnenah chuan thingphel 6ft a sei 4 an dil a. Mistiri chuan phal takin a pe a. Thing phek 4 chu a tlangah savunin kaihthleh theihin an kilh zawm a, mistiri hnenah suahdur leh bawngtuthlawh an dil leh a, phal takin a lo pe leh mai a, tuboh leh zel han dil chu an hreh ta deuh va, a rukin an ruk sak ta a. Hmanrua an duh ang an neih kim hma hian kar 3 lai martial arts hi an zir hman a ni.
Leiverh tan ni atan chuan ni 14 August 1979 an ruat a. Ni danga an tih thin ang bawkin an tlan kual zawh hnuah chuan pindanah chuan an lut khawm a, chhung lamah kawngka an kalh a, zawite, mahse khunkhan taka Pathian kaihhruaina ngenin an tawngtai rual a. Kawngkhar awng atanga in chhung a lan loh nan komol an zar a. Thenkhat ring takin an au a, buara khai n pet ri thuai thuai a, chutih lai chuan thenkhatin lei an lo lai thung a.
A bul tan ni chuan 3ft a zau, 6ft a thukin an lai a, a vung chu bang leh a liningna inkarah an dah a. An laih khuar zawnah chuan thingphel savuna an kilhkhawm kha an dah a, lei an vur hnan a, an tin san ta a. Chutiang chuan ngawrh takin an beih chhunzawm zel a.
Security Cell te hian warder, Jail thuneitu dangte, lei verh lai tibahlah theite chu an thlithlai reng a, buaina a awm dawn chuan martial arts zirlaite an hrilh vat a, annin lei hnuaia hnathawkte an hrilh chhawng leh a. Warder-te a chhunga an luh meuh chuan hnuhma lang lovin an thup fel hman vek thin.
Nikhat chu security cell duty inthiar lai takin warder-te chuan lei verhna lam chu an pan a. Kawngka a inkalh avangin an kik dawt dawt a. Martial Art zir pakhat chuan “Stop” a han ti vak mai a, leihnuai lama thawkte chuan an hrethiam a, an chawl nghal a.A thenin kawngka an hawn laiin thenkhatin thingphel chungah leivung an lo dah mawlh mawlh bawk a. Leihnuai lam ten boruak an tlachham ta a. Warder-te chu awm rei ovin an chhuak leh thuai a, awm rei deuh se chuan leihnuaia hnathawkte chu an ngaihtuahawm viau ang.
Boruak tlakchham vanga an thih teuh em avang hian pipe neih dan tur an zawng a, vanneihthlak takin ceiling chungah rubber pipe, electrict wiring-tute theihnghilh sei ang reng tak an nei thei hlauh mai a. Pipe hmawr chu leiverhnaah an dah a, a lehlam chu bang leh a lining-na inkarah an dah a. 20ft vel an verh atang hian rawng bawl loh laiin choka pum chu an la phei a, mautlawn a chang chhun pawh chu pipein an zawm a, pipe chu pum hmawrah an zawm leh a, mautlawn chu leiverhna hmunah an dah a, pum chu an her a, boruak duhtawk an pe thin. Mahse pum hi a hman reng theih lova, a remchan dan ang angin an hmang thin.
An leiverhna hmun hi a thim em avangin torchlight an hmang thin a, battery a hek riau mai si a, an leiverh khuhna kha tlem an hawng a, darthlalang an dah a. Tukverh bulah darthlalang dahin leiverh chhinna darthlalang kal tlangin leiverhna khura darthlalang chu an zuk chhun leh a. Khua a that chuan chumi eng hmang chuan chawhma chhung an thawk thei a, chawhnu lamah erawh niin a persan tawh a, an hmang thei tawh lo.
Ft 20 vel a thui an verh hnu chuan harsatna an tawk leh ta, an verhna zawnah chuan lung a awm tlat mai. Thirtiang, chheni, tuboh nen an han bei a, thawm a ring hmain inchhung (verh tanna) atang chuan a ri dup dup mai a. A ri thup nan tuboh chu pawnchhiain an tuam a, rei a daih si lo, savunin an tuam a, rubberin an tuam a, rei a daih thei lo. Tih dan dang dapin an han chawl lailawk leh rih a……….(Awmzel tur )
[ Hman deuh khan Tuirial Jail Tlanchhuahna chungchang post request kha a awm a, tuma’n post kan ngaihsak vak lo niin ka hria a, lehkhabu hrang hrang han rawn hian Pu C.Zama ziah hi a kim deuh berin a lang. Escape bu, Pu C.Zama ziah atanga laktawi a ni a, kimchang zawka hrechiang chak in awm chuan Escape bu hi chhiar ngei ngei chi a ni. Thui kan ti hma thei si a, kan rek bung rih ta mai a ni.]





July 18th, 2012 at 7:25 am
Naihnawm tan dawn chauh a, tawp daih lawm le. Tuirial Jail hi khawi laiah nge a awm ka mit thla thiam ta hauh lo mai, tuna Millenium center awmna laia Jail awm thin ah pawh khan MNF ho chu an tang thin an tih tak kha maw le.
The Great Escape nen khan a in ang ve reuh khawp mai, The Great Escape an hriat vanga Tuirial jail atanga tlan chhuah ve pawh kha rilruk ta niin an sawi tlat a ka hriat le….(???)
July 18th, 2012 at 7:25 am
Min tih khalh chu le
July 18th, 2012 at 7:29 am
@рдпģŤіСHAЩЯ ka phawi khalh tlat mai che ha ha ha
July 18th, 2012 at 8:03 am
@maawma: NH-54 atangin Tuirial Airfield kan luh khan khawchhak lam kan pan a, hmar lam pan tura inher kualna dinglam sirah mai khan a ni a awm ni.
July 18th, 2012 at 8:58 am
A ngaihnawm dawn e, post-tupa, i inthlahrung mah mah a nih hi mawle. Kaitawi miah lo pawhin rawn post la a ngaihnawm hlei hlei ni mai tur. A chhunzawmna a nghahhlelhawm hle mai.
He tih hunlai hian kum 10 pawh ka la ni lo a, a lar bawk a ni ang, tlang ti ti atangin eng eng emaw chu ka hre ve nual mai. Ka lung a ti leng pha ve tlat. 😉
tren tren
July 18th, 2012 at 9:03 am
a chhunzawmna chhiar a va chakawm ve!
July 18th, 2012 at 9:13 am
A ngaihnawm hle mai. Chhunzawm leh vat teh khai… (Y)
July 18th, 2012 at 9:13 am
Kan naupan lai kha a ni a, ka’n han hre ve tak na a a chianglo riai ruai hle. Pa ti tak leh fing ti takin an chanchin an sawi kha ka ngaithla á¹hin. Hemi post zarah an ward no. thlengin ka hre ta, ka lawm hle mai hairehai (Y)
Chhunzawmna nghakhlelh awm e 🙂
July 18th, 2012 at 9:31 am
Chhiar chhunzawm a va chakawm ve ….
July 18th, 2012 at 10:53 am
Jail tan hi a hrehawm ngawt ang :-O
July 18th, 2012 at 11:54 am
ngaihnawm hle mai (Y) . a then in tlan chhuah na an dap char char a . #10 Seldon tan belh dil ka hria a sin 😀
July 18th, 2012 at 1:05 pm
Ngaihnawm ve..
July 18th, 2012 at 2:39 pm
Ngaihnawm hle mai…
July 18th, 2012 at 3:01 pm
tak tak ami ka va lo hre ngailo ve :-S
July 18th, 2012 at 3:06 pm
Rawn chhunzawm vat rawh…
July 18th, 2012 at 7:08 pm
hE THIL HI CHU ROPUI TAK A NI KAN NAUPAN DEUH LAI A THIL THLENG KHA A NIA KAN SWI NASA THIN TEH KHA MAWLE