A sei deuh mai thei, mahse mi vei ve te!
Sihal puk hlet nei lova awm, puk kawta uicho va tawngpawng cho pawrh ve leh ringawt thin hi kan ang hian ka hria a. Tun hma atang tawha Mizo tlangvalin sawi nuam a tih chu “vai kan vel” tih hi a ni fo a, ngun thluk taka ngaihtuah vak pawh a ngai lo, vai chu kan vel thei, mahse min velh let ve meuh chuan a kaw tawpah kan rum kan rum mai a, Mizo mipui nuai 11 vel dawn(Census neih leh a nih chuan kan tlin a rinawm tawh) tawrhna a thleng a, a dawn tawi thlak deuh nia hria pawh kan tam ta.
India rama chhunga state pakhat ni ve mai turin kan hnam pasalthate chuan inremna, India sawrkar laipui tana tha tura duan chu loh theih lohin an lo ziak fel tawh si a, he inremna avang hian Mizo thinlungah vai huatna te, ramri tihfel duhnate a thi chuang lo a, chhungrilah a nung reng si a. Economy lamah Assam ram tel lo chuan kan awm thei chu a ni mai thei, mahse Assam ram panna kawngpui tel lo chuan kan nung thei si lo.
Inngheng renga awm, inkalpawh reng ta na na chu a khawi lam lam pawhin tawhsual kan tawh chang a awm ta fo mai a, vai nena buai a awm hleka a te ber thlenga inhrilh nawn ngai lo chu, ‘thil man a to dawn’ tih te, ‘eichawp a vang dawn’ tih te, ‘Mizorama vai awmte an chhuak thei dawn lo a, hnathawka vai chhawrte tan harsatna a awm dawn’ tihte chu ziaka dah kher ngai lova chiang sa a ni.
Mipui nawlpuite an phili a, inchhek sa loh chuan mimal tin buai an hlauh theuh avangin vai nena kan buai rual rualin petrol pump-ah motor a maka tam an intlar nghal a, rinlawk ang ngeiin eichawp man thenkhat a lo to ta a. Mi thenkhatin ‘rinna kan nei lo, kan tawngpawng philia kan hlauthawng hma lutuk’ tiin an lo sawi ve mek bawk a. Hetiang dinhmunah hian tum tam tak kan ding tawh a, he nunphung hi sawilawk theiha chiang a ni, chuti chung chuan a damna tur kan ngaihtuah ngai lem lo.
Tribal Power vocalist thin leh ram leh hnam hmangaih taktu OPA chuan, “Hetianga holam tak taka buai leh ringawt thin lo hian kan ngam a nih chuan engkim huamin tumkhat na na na chu buai chiam mai ila, keini lam pawhin tawrh huam ila, anih loh chuan ngam loh velh tum kan ang thin a ni,” tia a sawi hian ka ngaihtuahna a ti thui hle mai.
Vai nena kan inkar buaina chingfel tur hian economy lamah thang vak ila ti dawn ila, hemi tihlawhtling tur hian ram kalphung tha tak hnuaia kum 10 tel tal intodelhna kawng kan dap a tul ngei ang.
Tunlai khawvelah engkima intodelh state nih hi thil theih loh tluk a ni a, hmanlai kan pi leh pute kha chu an intodelh tehmeuh mai. Mahse neih vek tum chuan engmah neih loh a tul tlat si a, bunfai, aieng, dailuah, alu, sahbawn etc. kan mamawh zawng zawng kan neih kimchial hun tur hi chu a la hla hle dawn. Hei vang hian thenawm state te nena kan inchawmtawn a tul a, an mamawh kan neih a tul ang bawkin kan mamawh an neia kan indawrtawn tur a ni.
Tun dinhmunah chuan kan indawrtawnna kawng hi a pawimawh ber chu a ni ta tlat si a, Assam ram nena kan indawrtawn thei ta lo a nih pawhin buhfai leh kan mamawh phuhruk tur chuan kan dep ram Myanmar te pawh hi kan dawr thei a nih tih hi ngaihtuah nawn fo a tul hlein a lang.
Buhfai hralh kawnga hmalatu pakhat a hming ziahlan rem chiah lo chuan Myanmar atanga buhfai chawkluh dan kawng a chhui tawh thu a sawi a, thil har a ni lo a, eichawp tam tak a lakluh theih tih a sawi.
Myanmar leh Mizoram insumdawn tawnna item hrang hrangte chu kan hre tawh hlawm mai thei, kan insumdawn tawnnaa hming langsar zualte thingpui fe, forest produce, cycle etc. te a ni mai si a, buhfai leh nitina kan eichawp mamawhte hi item-a telha mumal zawka sumdawnna tawnna hi kalpui theih a nih ngei a rinawm a, hei hi Mizoram tan chuan ‘Look East Policy’ pawimawh tak ni ve mai awm tak a ni.
Khawchhak nena insumdawn tawnna hi hetiang lam hawi zawng hian herrem tum ta ila, khawthlang lamah Bangladesh kan la dep ta cheu a, anni nen pawh hian sumdawntawnna hi neih theih dan ngaihtuah theih tho niin a lang. Tin, kan dep maiah state hausa leh thang mek Manipur ala awm bawk a, anni nen hian vai nena buai pawha insumdawn tawnna mumal tak siam theih a nih a rinawm bawk.
Eichawpa kan chak kan lakna remchang dangte a awm thei dawn a nih chuan vai nena buai pawh hi tlem chuan kan cho deuh ngeiin a rinawm a, amaherawhchu a la tuar theitu chu zirlai naupang niin an lang leh. India hmarchhak Shillong, Guwahati etc. ahte Mizo zirlai thahnem tawk tak an awm ve a ni tih hi kan hriat reng a tul a, anni hi hnamdang kara cheng an nih ang bawkin kan ngaihthah an thiang hauh lo. Kawng dan phui vek anih pawhin zirlaite tal an zirna lam an pana an haw theih nan ruahmanna kan siam a tul reng a ni. Chuti ni lova thinthawk thuta mipui nawlpui ngaihtuah hauh lova chet rup mai hi keimahni bawkin kan tuar a, vai kan vel emaw kan tih lai hian anni lam hian min vel chiam tih hi ngaihtuah nawn fo a tha awm asin. A bet zawkin ka chak kan intih tlat chhung chuan kan ngam thei dawn lo niin a lang tlat.
Thawkkhat lai khan Dholai kawngpui thui tak mai chu fur lai ngei maiin Assam sawrkar chuan lei chhah takin a vur thur mai a, khatih hunlai khan zirlai kan nih lai a ni ve a, kawngpui chiar tak mai chu motor-in a dai tlang thei lo a. Mizoram atanga zirna lam pana kalte an tang a, thenkhat kein an kal a, diak lah kha malpui thlenga dai theihte a ni a, anni lam chuan kha kawng ping avang khan buaina an tawk nasa vak lo. Khualzin an tangkhang a, kein mi tam tak an kal a, Dholai pheia chengte eizawnna a hlawk nimaiin a lang. Keini tan chuan kan kawtchhuah awmchhun kha tihchingpen a ni a, kan buai a, Mizoramah ei leh bar lamah harsatna nasa tak kan tawk anih kha. Hetiang Dholai leh Bagha phei a diak avang mai maia state pakhat ve meuh kan mangang der mai hi a pawi a ni, ngaihtuahna fim tak i hmang ang u, hlet chhuah lova awm reng chu kan la tlin loh ni a thleng ang tih a hlauhawm. A chunga tang chungin kan vel dawn anih pawhin vai hi i vel ngam tawh zawk ang u.
