My Diary

September 16th, 2009 11:28 am by joseph_rlte

Rahul.. Oh.. Rahul
Tunlai chu an Rahul Gandhi khu ka ngaisang thar ve ta riau mai. Thlahtute neih fuh avanga inti-vai-tingtang sathliah mai maiah ka lo ngai deuh thin a. A hmel a tha vawr a, Rajiv Gandhi fapa alo ni leh zel a, sap ram lam atangin degree te a nei a, Nehru thisen kai a lo nihna nen an sawi hawt satliah mai maiah ka ngai thin a, a chanchin pawh hi ka lo bihchiang ngai lem lo.

Mahse, ka mi ngaihsan zawng leh ngaihhlut zawng tak mai alo ni reuh va. A nunchang leh zia hrim hrim te, a hmathlir neih dan leh ram hruaitu ni tura a inzir nasat zia te, a in-update peihzia te, a lehkha chhiar peih ziate ka hre ve chauhva. Ram hruaina tura a suangtuahna leh ngaihtuahna, a thlirna tarmit hi ka duh tlat a ni. “India ram chakna thahrui laipui hi khawpuia chengte kutah a awm lova, thingtlanga cheng mipuite hnenah a awm a ni,” tih ang tawngkam a han chhepchhuak te hi ka ropui tihzawng a ni tlat mai.

Ram hruaitu ni tura “qualification” duhthusam ka tih ang kha alo nei reng alawm mawle. A lehkhathiamna lam chu thuhran ni ta se – media lam atana rawn bik (adviser) te, politics lam atana rawn bik te, a chhungril nun lam nun nghehna chawmlian tur atana rawn bik te, a nitin nun leh tihtur hmachhawp atana a kalkawng ruahmanpui tu tur thlengin rawn bik alo nei thlip thlep mai a. A thurawn lakna te ho lah chu naupang te te, tunlai thangthar mi deuh vek an ni lehnghal a. Thurawn lakna chang hria leh thingpui dawr titi mai maia innghat lova adviser mumal a nei tlat mai te hi a tha a nia.

Chumai ala ni lo. Lehkha a chhiar peih em em a ni tihte ka hre thar ve a. Tunhnai mai pawh khan President Barak Obama lehkhabu “The audacity of Hope” te, David Armstrong leh Joseph Trento-a te lehkhabu “America and the Islamic Bomb” tih te, “Common Wealth” tih Jeffrey Sachs leh Bruce Chatwin-a ziahte leh “Hot, Flat and Crowded” tih Thomas Friedman-ziah te nen lam alo chhiar leh kilh kelh tawh mai a lo ni. Ngaihtuah mah teh – khu ti khawpa buai, hunawl thawl tha nei mang lo tura ka lo ngaihin lehkha chhiar alo addict ve tlat mai te khu ngaihsanawm ka ti.

Kan ram hruaitute ka ngaihtuah a. Ram hruaina atana rilru kaihruaitu tur lehkhabu tha chhiar chu sawi loh – mahni department file pawimawh pawh zir chiang hman lo khawpa buai inti te nen chuan kar hla tak a ni. Kan ram hruaitu tam takte hi chuan lal loh hi an hlau khawp a, Muster roll-a thawk tur peon lak thlengin inrawlh an tum a. Rahul Gandhi te nen chuan an in-ang lo a ni.

If God was a banker
Rahul Gandhi lehkhabu chhiar peihzia sawi takah chuan tlem lai deuhva ka lehkhabu chhiar “If God was a banker” tih Ravi Subramanium-a ziah kha ka rilruah alo lang zawk a. Nun kaibingbilet thawk thei phei chu a ni hauh lova – hringnun hi uluk lemlo taka hmang phawsawlh thinte tan chuan a tawp kharna a lungngaihthlak a, uluk leh fimkhura damchhung ni chhiar thinte tan erawh a tawpah hlimna thlentu alo ni zel mai.

Chhungkaw background inang lo tak tak, Managment graduate naupang te te pahnih Sundeep leh Swami te chuan New York International Bank chu phur takin an zawm dun a. A tha zawngin an intlansiak a, an thawhna bank bakah anni pahnih pawhin hma an sawn nasa hle. India ramah Car loan pek an tichhuak a, Credit card thlengin an introduce a. An bank thawhna NYIB chu a inzarpharh nasa bawk a, khawvel hmun hrang hrangah assignment neiin an vak kual thin.

Sundeep-a zawk chuan nawmchenna a ngaina riau a, mipat hmeichhiatna a hmang nasa a, sum leh paiah a tuihal a, a hlawh bak itin sum a siam thiam hle a. Swami-a erawh a fimkhur a, “dik chu dik, diklo chu diklo” chu a nun kaihhruaitu atan a hmang a. Thil te tham te te – nupuite laka rinawm tlatna te, zu leh sa nawmsip bawlna te, a thawh loh puia hmingthat lak duh tlatna te, kut tling lova sum lakluh duhnate chu a hnawl tlat a. A hunlai zelah chuan hmuhsitawm leh zeilo angin lang mahse alo tlo ber mai si a. An chanchin kharna (ending chapter) chu a inang ta lo khawp mai. Pakhat zawkin a nupui fanaute hriat lohva mahni intihhlum a tum laiin pakhat zawk erawh a nupui fanaute nen chhungkaw hlimna thuruk an chen a, an thianpa an la chhanchhhuak zui a ni.

Kan ramah hian Pathian pawh hlau lo, mihring pawh zah lo, lum si lo, vawt si lo kan va tam em!! Nun bul tan that leh duh, thil tih theih ni tawh si lo te huang chhungah hian kan tlulut thei mai dawn a ni. Damchhung ni chhiar thiam a, kan damchhan theuh kan chhuichhuah a tul ka ti ta hle a ni.

Hmeichhe zahawm
Kum 1910 daih tawh khan Mahakavi Subramaniya Bharatiar chuan a mitthlaah thangthar hmeichhiate dinhmun tur alo hmu lawk a, he hlahril mawi zet hi a ziak a:-

She walks with raised head, with her eyes looking straight,
She has her principles, unafraid of anybody!
She has a lofty and knowledge based pride,
Such cultured women, don’t falter from the chosen path.
She drives ignorance away. She welcomes the bliss of life.
With learned mind, this is the Dharma of emerging woman.

A mawi ka ti khawp mai. He hlaa hmeichhia hi a zahawm a, a ngaihsanawm bawk. Khatih hunlaia India ram hmeichhia te dinhmun thlir let phei chuan Bharatiar hian a suangtuahna a zam thui ve mang e aw, ka ti.

Ni e, tunlai hian “women empowerment” chungchang hi sawi a hlawh ta hle mai. A lo tul hle mai reng a. Kan farnu, kan nupui, kan nu-te hi tihchak an ngai a ni. An nihna anga khawvel pianken, khuanu rel an chanvo leh dikna an chang pha lo a nih fo chuan a zia lo chhiava a ni.

Hmeichhe ho te u, in hmeichhiatna hrim hrim hi a zahawm a, a thianghlim a, a mawi a, a ngainatawm a, a ropui a ni. Mipate hian kan tihropui lehzual theihna che u a awm laiin nangmahni leh nangmahni mawhphurhna hi a va sang em!! ka ti a ni. Bharatiar hla anga tum ram nei, chu lam hawia rilru pe tlat mi; dinna ngheta ding, hlauh nei bik lo, finvarna leh hriatna zau nei a, tihdan leh nunphung bik nei i nih phawt zawngin kawng dik i pensan lovang a, hringnun malsawmna i kaihkuah ang, chu chu a ni hmeichhe chak leh zahawm chu.

Congress sorkar thar leh Motor thar
Ka principle lian tak pakhat ni ta chu nawmchenna (luxury) anga lang reng reng hi a tha lo, tih hi a ni. MNF sorkar hun tawp dawn lama an lei, car manto leh zahawm Baleno la tha tak tak la awm reng si a, a runluih nan aw ti ni awm fahran a Hyuandai Verna car lian pui pui maia kan chhiahhlawhte an han lim leh ta suau suau mai han hmuh hian lung a awi thei lo.

A lei theitu, a fung vuantu chu an ni na meuh mai. Nuam min tawl san leh mai dawn a nih hi maw! A vawk vulh aiin a vulhtupa a thau kiar leh han mai dawn em ni? tih mai a awl alawm. Thil tha chitin reng sawi a, sorkar tha leh thianghlim din tuma tawngkam nalh tak tak chhak chhuak mek chung si a a taka hmalakna awm lo hi a fuh ka ti thei lo.

Delhi khawpui zau leh kawngtha, duhtawka speed lak theihna hmuna thu kan India ram ropui President leh Prime Minister te meuh pawh Ambassador cara an la tlan beuh beuh laia luxury car-a kan Aizawl khawpui zimtea mahni in leh an office panna mai mai atana hetiang motor lei duhna thinlung kan la put tlat chhung hi chuan kan hruaitute hian ram ropui min hruai thleng loving tih ka hlau a ni.

Hui ha… engpawhnise, kan hruaitu tharte hian thil tha tih duhna chu an nei, thil tha tihdan chu an thiam ang em? A thiam leh hriate rawn nachang an hria ang em? Hmana kan hruaitupa ang mai khan engkim mai hi a hria hria leh sawi thiam thiam an ni ve leh mai ang em? tih te hian min tibuai. I enchhin zel phawt teh ang.

Rualawh a na
Ka hriatna te, ka ngaihtuahna te, ka khawhtlirte hi chuan a hmu pha ve a. Chu’ng chu rinthu leh mumang ram mai a ni lo. Mahse, a titheitu te’n a tihdan an thiam lo mai ni lovin a zir pawh an zir peih loh hi chuan bei a dawng lek lek thin a ni. ‘Bei a dawng’ han tih lemah thahnemngaihna lam rawngkai a nia.

Delhi tlangah khuan India ram pum huapa roreltu an thu thup mai a. Thil chi hrang hrang an ngaihtuah a. Ram leh mipuite tana tha tur kawng hrang hrang an ngaihtuah a, an zir a, an sawiho va, a thiam leh hria an rawn a. Tha ber nia an hriat kha alo puitlin theihnan sum leh pai tam tak nen state sorkar hnenah an thehchhuak ta thin a ni.

State sorkar tam tak chuan chutianga Delhi tlang atanga thu (direction) lokalte chu an lo sawrbing a, an lo zirchiang leh zual a. An state tan a hlawk thei ang bera hman tumin an che a, an politician te’n hma an hruai a, an official te’n an bawhzui ta thin a ni. A tlan pawh an tlan chak a, an hmasawnna pawh a zuanin a zuang reng a ni.

Chu’ng ruahmanna hrang hrangte chu ministry tinin an website-ah an dah chhuak a, a tihdan tur chipchiar (operational guidelines) leh sum leh pai dil dan nen lam an tarchhuak chuai chuai a. A duh tana download mai theihin, duh duha chhiar theihin a awm reng a. Kei takngial pawh hian pawimawh nia ka hriat chin chu ka download a, ka zir nawn fo thin.

Kan Zoram sorkar department tam taka kan official rualte hi chuan lung an tiawi lo khawp mai. An in-update peih lova, ram leh mipui tan thahnemngaihna an nei lo emaw tih mai tur a ni. Kan officer tam takte hian an dawhkanah computer an inchhawp a. Chuti chung chuan Internet an browse thiam lova, website leh e-commerce an hre hrang lova, e-mail leh snail mail pawh an hre lo. Chutiang hre tur chuan lehkha an chhiar peih lo. An thlabi hlawh an lak theih phawt chuan an duhtawk a ni ringawt.

A hria te’n, “Chumi khami ministry-in chuti chuan a ti a, hemi zawnga hma lak hi kan duh a, nangni department hian hma in lak a ngai a ni,” han ti ila, “Chutiang ang chu official-in lehkha kan dawng lo,” an ti tlat mai a ni. Sawi tur a tam mai. Kan politician te tluk thiala pawimawh kan official te u, ram leh mipuiin kan ngaichang thup che u a ni, mipui thatna leh hmasawnna lam hawi zawngin hma han la teh u.

Chief Secretary a beidawng?
Hmanni lawk khan I&PR auditorium-ah Ka putea (R.L. Rinawma IRS) lehkhabu “Thalaite hmasawn nan : Career leh Zirna” tih kan tlangzarh a. Kan lehkhabu tlangzarhtu, kan khuallian, kan chief secretary zahawm tak Pu Vanhela Pachuau IAS chuan Mizoram kalphunga a beidawn fo thu a sawi mauh mai a. Ngaihtuahna min siam thui hle mai.

Pu Hela chuan, “Kan ram hian tih tak takna te, beih hram hramna te, tei rei peihna te kan tlachham a. A hnam pum angin thatchhe lo pawh ni ila, rinawmna erawh hi chu kan tlachham a ni. A chhe lam ringawt mai sawi sawi hi a ninawm viau naa, kan nihna dik tak hi sawi nawn a ngai fo si. Tu mai pawh hian a awlsam (short cut) hi kan duh vek mai a. Lei theih hi kan ni vek mai em aw? ka ti. Ka bei hi dawng fo thin a ni,” a ti.

A sawi zelnaah Chief Secretary Pu Vanhela chuan, “A langa rinawm duh, media lama rinawm anga lan duh si, pawisaa rinawm lo kan tam em em a ni. Dawt sawi te hi an awlsam em em a. Kan politician te lah hi opposition an nih lai chuan a tha em em vek a, lalthuthlenga an han thut meuh hian alo dang leh thin site hi a buaithlak a ni,” a ti tawl mai bawk.

Ka ngaihtuahna a tithui khawp mai. Pu Hela hi a huaisen hrim hrim a, a nunin a tawnhriat, a taka a hmuh ngeite chu tlang takin, zep leh pehhel nei hauh lovin a sawi tawp mai a ni. Officer huaisen leh dik tan lo chuan hetiang thu han sawi chhuah hi ngamawm loh tak ni hian ka hre bawk. Ni, kan ram hi a lehlam zawnga thlir chuan a beidawn thlak a ni. Chutia a thalo zawng kan sawi avanga thil tha tih kan tum lo a nih erawh chuan a pawi viau ang. Mahse, kan chief secretary ngei hi thil siam that duhtu leh chumi atana hma la mektu a ni thung.

Rel kawng leh chimral hlau
Tunhnai mai hian Sairang thlenga rel kawng lo lut tura ruahmanna thalo titu leh chimral hlau kan awm leh ta nual mai a. Ka thlirna zawn atang theuh hi chuan kan thiamawm hlawm khawp mai. Kan ILP thlahdul lutuk leh a kengkawhtute’n an thlah zalen lutukte hi chu a veiawm a. Kan thatchhe lutuk leh thil kan ti tak tak peih lo fo te pawh hi tha lo ngiu ngeu tak a ni.

Ka han ngaihtuah nawn a. Ka han zir a. Heti hian ka ngaihtuah ta. Sairang thleng rel kawng a lo lut emaw lut lo emaw kan theihna leh thiamna kan lo tihchak lohva, kan thiamthil kan lo thanduan tir loh phawt chuan kan ral tho tho ang. Bihari leh Bengali; Burma mi leh Bangladesh mi; Thailand pa leh China pa thilsiam sa ei leh ina, an thawmhnaw thuisa kan hak duh zawk chhung hian enge “Mizo kan ni kan hmel a tha” lo tih hian awmzia a neih chuan?

Heti hian I ngaihtuah ang u. Asian highway lokal turte, foreign investment lo lut tura kan sawite hi chuti mai mai a ni lo. Keimahniho hian chona thar nen kan lo hmuah a ngai a. Thil kan tih reng reng hi hnam hmangaihna (patriotism) nen la kawp tlat ila. A te maw a lian emaw, kan phak tawk ang zelah mahni thluak leh kutkawih ngeia eizawnna ngelnghet din tumin rilru siam ila.

Sap pa pawh, Vai pa pawh, China pawh nise, kan thalaite thawh tur hna tau titettu a nih dawn phawt chuan awmze neia lo kawp thiam tum ila. Ei leh bar (economy) bera kan dinngheh chuan rel kawng a ni emaw boruak leh tui kawng pawh rawn tlang rawh se, kan zam lovang a, kan nghinglo ang a. Tin, kan ral hek lovang.

Mahni inhriatchian a tul
Management lam thiamho chuan mahni inrhiatchian tulzia hi an sawi nasat ber pakhat a ni a. Kan Pathian thu pawh hian a ngaipawimawh khawp mai. Nang leh kei hi mahni inngaisang, mahni inhmu tha, mahni nihna aia inhmu lian kan ni fo mai. Kan inhmuh dan hi alo diklo fo mai a, a taka han dai hian keimahni kan buai phah leh si thin.

Engpawh ti dawn ila, competitive exam i bei dawn a ni emaw BA final i ziak dawn pawh ni la, eichawp dawr emaw automobile workshop i hawng tan ve dawn emaw pawh nise mahni inhriatchian pawimawhzia hi tunlai chu ka rilru luahtu a ni. Mahni kan inhriatchian chuan kan hlawhtling ang a, kan inhriatchian loh chuan kan hlawhchham ang tih hi a ni.

Ka theihna (potential) te, ka tlintawk (capacity) te, ka remhriatna leh finvarna (caliber) zawng zawng hi inhriatchian theih dan a awm a; chu chu keimahni rilru a ni. Thudik thup tum lovin, pawn lam lang theia mawina leh ropuina chauh en lovin, mualpho theihna pawh awm dawn se zak lovin. Chutiang chuan zan mut hmunah han inlet teh le. I nihna tak tak tak chu pawm hmiah rawh.

I nihna tak tak I pawm chiah khan I hmabaka awm, I hmasawnna tur, I nunin a mamawh thilte alo lang nghal ang. Tawngkam thiam lo mi I nih chuan tawngkam thiam I zir a ngai. Saptawng leh Vai tawng I duhthusam ang tawka I thiam lo a nih chuan I inzir belh a ngai. Pawisa ren thiam lo leh mahni inenkawl thiam lo mi I nih chuan I inzir a ngai. Chutiang zelin. Chu chu bul tanna tur zawk chu alo ni tlat mai.

Thil ho te te hi a tangkai
Ka lehkhabu “Damchhan” tihah khan ka ziak nual tawh a. Thil harsa leh khirhkhan pui pui hian thil zirtur (lesson) min pe lova, thil ho te tea lang hian zirlaibu thar min keutir fo mai tih hi ka ngaihtuah a.

Kan thianpa Lianzuala’n, “Vai ramah chuan thil hi hriat ve a ngai a. Khawi dawrah pawh kal la, I thil lei duh man zat I zawh hmain dawr neitute hmuh ngei ngei turin I kap hiat ngei ngei rawh. ‘E, hei chu tribal chu a ni naa hetah a awm rei tawh a nih hi, kap thak pawh a vei tawh,’ an ti a, min bum ngai lo reng reng,” a tih chu ka nuih a za khawp mai a.

A dik leh dik loh chu ka la enchhin chiah lo naa, a nih duh hmel ka ti. Kan chhehvel (environment) a zira nun thiam te, office-a kan thawhpui emaw kohhrana kan rawngbawlpui emaw te nuih anga nuih ve theih mai te, kan thian bulhnaia awmte ngaihthlak duh leh nuam tih zawnga nun inherrem (adapt) thiam maite hi alo tul hle mai a. Mite ngainat hlawhna alo ni leh zel.

Thil ho te te hi a tangkai a. Chu chuan nunah hlawkna a siam. Thil ho te te atang hian mihring ze hmasawnna (personality development) hi alo zir chhuah theih daih alo ni tihte ka ngaihtuah mai mai.

Send your feedback to : joseph_ralte@rediffmail.com or SMS at +919862566772

17 Responses to “My Diary”

None of these comments were captured when this site was archived.

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.