Vawikhat kum 1952 vel atanga missionary ni tawh, Norwegian pa pakhatin, “..hla han sa teh” min ti a, ‘How great thou Art’ kha ka han sa dawn a, “Ni lo, nangmahni Mizo hla maw le” a ti a. Mizo hlabu a mi, “Rinna thla zar ila” ka han sa leh dawn a, “ni lo, nangmahni Mizo hla maw le” a ti leh a. Kei chuan, Mizo hla alawm ka ti a” Lu thing mut mut chuan “a thu (lyrics)chu nangmahni a niang…a thluk kha tonic solfa a lawm….nangmahni Mizo origin a lawm ka tih chu..” a ti a.
A thluk a Mizo bawk siloh chuan, Mizo hla diktak han sak tur ka hre ta miahlo mai a, “chai hla’ te kha ka rilruah a lo langa, mahse ka thiam der silo. Ka han ngaihtuah a, tunlai a kan Mizo hla thluk reng reng hi…kan ta alo ni miah lo tih ka hre thiam ta a.
Kan music leh hla thluk kalhmang reng reng hi…missionary hmasate khan an mahni solfain minlo siam rem sak a, chu chu kanlo chhawm nungin kan lo ta neih ve ta mai alo ni awm e. Kan hla origin ang chu…chai hla… khuangnen tih beng beng ang chi chauh kha em ni ta le? Chinese, Tibetan, Japanese, Nepali, Indian (vai (film) hla kan tih bakah) hnam hrang hrang ho zingah pawh mahni hnam hla thluk anlo nei hrang deuh zel a, kei ni pawhin kan nei ve tho awm e..mahse Chai hla te bak ka hrelo kher mai….
Tawngkam mawi kan zawnna lamah pawh hian..
“Thingpui i duh em” an tihin a chhan na chu, “yes please/no thanks” english chuan a ni mai a, an tawng a ni miau a. Mi thenkhat, English ang ang a va lehlin tum te kan awm ta fo mai a (?). A tul ber lem-emaw ni ? Khi tianga tih kan tum talh chuan…keimahni origin ni lovin mi tawng bungrua kan hawh (imitate) emaw a nih hmel.
“Thingpui i duh em” ti a zawhna chu “Aw, ka lawm e/ aih, khawngaihtakin” in remlo tak chunga tih tum ve talh ai chuan, a ai a tawngkam mawi, “A va lawmawm awm ve, a chak-awm khawp mai”, emaw, “A ngawi teh, i ti buailo mai ang, a lawmawm hle na-in..” tih mai te hi a mawi zawk daih in ka hria. Keimahni tawngkam bungrua lo neihsa te, saptawng ang thei tur khera modify a tul in ka hrelo thin. Chu-ai chuan, tawngkam mawi kan lo neih sa hi, mawitakin hmang uar ta zawk ila.
“I hria em? ” tih te pawh, tun hma a awmze nei tak a, hriat thiamleh thiam loh in zawhnan a kan hman thin, Sap hovin an ti ti kar a ‘you know’ an tih thin avang a, thawk khat lai, thangthar, nu tling/ pa tlingin, in tih tunlai nan, tul mang lemlo leh tawngkam tin a, “I hria em” an ti sek ta mai te kha…ngaihtuah chian chuan a ho ang reng.
Hnamdang ho makna ve pakhat chu, an ram a changkang (developed lutuk tawh avang- a ni mahna le) Natural beauty an ngaihlu letling tlat mai a, la hmuh ngailoh ram fan te nuam an ti a…mi ram kilkhawr deuh deuhah te hian a hmei – a pa in, an vak dek dek reng mai tih chu kan hre fur awm e. Mi ram a awm ve lo thil hi an zawng a ni ber-in a lang. Research an bei a, thla an la a, poster nalh tak tak, post card nalh tak tak ah an siam a, khawvel hmuhin an pho lang thin, sumdawn na sang tak a ni pah bawk a.
Keini chuan kan ram thil hlu ve tur (natural thil) kan ti danglam zel mai chu si, Thasiama Se-no neihna te pawh hi, khawpui atang a kal awlsam dan ngaihtuah chu a tha, mahse a hmun te hi chu khawih danglamlovin humhalh tlat ta zawk ila, a hlu reiin, a hlu tual tual zawkin ka ring ve tlat. Kan thil hlu, Pi leh PU te sulhnu kan la neih dangte pawh – a ti dal lo zawng-in enkawl thei ila, a tha ngawt ang.
Bengvarnan mai mai:
Pathian khawngaihna azarah, tum hnih Mt.Everest bul hnai ka thleng ve tawh a, Mountain flight (Mt Everest a bul set a va thlawhna) Kathmandu atang a darkar khat va thlawk kual bakah, tlanglawn turte leh a bul hnai atanga va enduh Tourist tamtakte tana a kal awlsam nan Kathmandu atangin (25 mins flight) Lukla thleng thlawhnate chi zingkarah a service ve a. Lukla atang hian Ke in, (trek) mt Everest an va thlirna ber, Kala Pathar chu ni 5/6 kal a ni tlangpui a.
Tourist hi kumtluanin Mt Everest lam en leh lawn turin hnam tin chitin an in sulpel zut zut mai a ni. Hetiang a mi bawr leh lunna em em hi, zuk khawih danglam duh der lova….Sherpa (Tibetan background), Nepali hnam chikhat ho ram a ni a. Tourist ho hi Khawchhak /Khawthlang deuh vek an ni chungpawhin, ei leh in bak chu – Sherpa culture/ Nepali style vek a ni. Chu tak chu tourist ho ngaih hlut leh hmuh chak a ni. An ramah awm ve heklo……Pu Xaia te ho ang maiin, thla anla nghek nghek a, mawi tak takin an chhuah leh mai thin ni awm tak a ni. A pui lai leh han cheimawi deuh lai te hi chu an melh der peih eih lo thung…….Natural beauty (Pathian kut chhuak) alo hlu em a ni.
