Saptawng hi a pawimawh ber em?

September 8th, 2010 3:32 pm by VaiVa

Kan tawngte hi keimahni hlimthla a ni a, kan ngaihtuahna chhungril ber a sawi chhuak zo lo tih min hrilh anih chuan kei chuan kan boral hma leh kan tan a tha zawk ka ti” – MK Gandhi

Hawrawp mal kan neihna kum za a liama, kum sangbi tharah kan lo chuang kai ta a. Hetih chhung hian India rama ziak leh chhiar thiam tam ber dawttu nihna kan hauh pha a. India rama Kristian state awm chhun ni hialin kan in chhal a. Amaherawhchu hei hian mithiamte lung a dum zo ta lo niin alang. BA val saptawng a tawng ngam lo tih te, lehkhathiam hna hmu lo tih te leh Mizoram pel ngam lo lehkhathiam tih tawngkamte in thalaite min cho chhuah an tum mek ani.

Rawtna tam tak an rawn phawrh chhuak a. Tihhlawhtlin theih nise chu duhawm tak tak te an ni hlawm a. Chung zinga langsar tak zinga pakhat chu ‘saptawng’ dah pawimawh leh zual hi niin ka hria. Ani tak e, saptawng tello chuan tunlai khawvelah hmasawn a har nangiang mai. Lehkhathiam zir sang tak tak te zingah saptawnga tawng ngamlo mai ni lo a, tawng theilo kan tam khawp mai. Hei hian Mizoram pelin hna min zawn tir ngam lo a. BA meuh pawh mahni tapchhak lum belin kan ram a hna harsat zia kan phun kan phun ta mai ani. Nu leh paten fate sap sikul-ah kaitir hram an tum phah a. Kan sawrkar pawhin sikul thenkhat te sap sikul-ah a let hial tawh ani. Hmasawn chu kan tum chiang khawp mai!

Mahse hei hian ani lo lamah hlet a chhuah dawn! Kan inzirna bul ber chu sumdawnna mualah kan chantir mek a. Sap sikul kan in hawn siak a. Min zirtir turin zirtirnaa tuimi ten an in daih ta lo a, inhlawhfakna ang lek a ngai zirtirtu an pung tual tual niin alang. Inkaihhruaina mumal tak a awm hek loa. A duh duhin a rem lai laiah sap sikul kan hawng a, zirtirtu a rem rem an dap khawm leh a. Hei hian zirna tha a thlen kherin ka ring lo. Mithiam tak tak te cheng sanghnih thum vel hlawha an thawh reng peih hi ka ring lo reng reng.

A pahnihna ah chuan kan zir dan kalphung hi kan thlak vek anih chuan chhungkuaa kan inlaichin dan hi a hawlh buai pha dawn. Chhungkua hi keini Mizote chauh ni loin hnamtinte inzirna bul ani si a. Nu leh pa tam zawk ten faten enge kan zir min hriat thiam pui phak tawh hek lo a. Thalaiten sikula kan zir kan hawnpui thei bawk hek lo. Thian lengte kawm duh mah se nupa pawh ti ti a rual thei tawh hek lo.

Chhungkuaah titi hona a tlem tawh em em mai a, chawei dawhkan kilho hi kan in melh hrek hrek tawh mai ani. TV kan en a, duhzawng a inang thei tawh lo a. Pahnih leh pathum belh emaw paih tur emaw pawh kha ‘addition’ emaw ‘substraction’ emaw a lo in ti daih kha chuan thingtlangpa, a serthlum kung sang chuang leh theite kung za chuang rah zat belhkhawm a, ahlep tur zat chhut chhuak zung zung thin khan afate a hrilh fiah thei tawh lo a ni.

Thalaite chu mi tihdan entawnching mi kan lo nih phah ta a. Sam kan tipir a, kekawr mawng lang kan ha a. Nula ten kekawr tawt (tight) leh lailang kawr kan uar ta a. Heng tihdan kan lak chhawnte hi eng dang atang ni loin kan saptawng thiam tak zar a kan hawiher kan tihzauna kawng a kan chhar ka tilo thei lo. Heng hnamdangmite tihdan kan entawn te hian upate ril a rem thei lo a.

Thalaite tan nu leh pa te chu ‘thing’ an lo ni ta a. Nu leh pa ten fate cho loh enin min en ti tih der tawh mai a ni. Kan thil tih te kan in hriat thiam pui phak tawh lo reng reng. Chu chuan in lam a kan hun tlemte hman tlan ve pawh kawrthuk tak ang maiin kan inkar a daidan ta tlat ani.

A dawt lehah chuan, kan tawng tawng neih ve chhun pachhe ve tak hi a nek ral dawn! America rama Indians tam zawk tawng a boral mek tih chanchinbuah te kan hmu fo thin a. Saptawng chu a hausa zawk teh meuh mai. Mahse Mahatma Gandhi khan, “Kan tawngte hi keimahni hlimthla a ni a, kan ngaihtuahna chhungril ber a sawi chhuak zo lo tih min hrilh anih chuan kei chuan kan boral hma leh kan tan a tha zawk ka ti,” a lo ti daih tawh a ni.

Mizo tawng a kan zirlai pawh a saptawng tlem tal pawlh lova tawng thei tawh lo hi English Medium in thlak ta vek mai se la kan tawng hausa lo tak mai hian chhuan thum a daih meuh in kan ring em? Hnam dang tawng lehlin ngaihna kan hre tawh lo a. Thumal chherchhuah ngaihna chu a awm lo. VIIIth Schedule ah tel eng ang mahse chhiartu a hmu zo lo ang tih a hlauhawm.

Tuna kan mithiam, thu leh hla lam a min chawm mek tu te hian mual min liamsan mek lai hian keini thangthar zingah hian thu leh hla tha, rochun tlak ziak thei leh chhiar peih kan in chher chhuah ka ring lo. Aizawl naupang zingah ‘Pai kawng” leh ‘Thlam’ hria an awm mang tawh lo an ti. ‘Zawlpala leh Tualvungi’ emaw ‘Mauruangi’ thawnthubu lei tumin vak chhuak ta i la, Aizawl khawpuiah hian kan vak kual rei phianin ka ring (Dr Laltluangliana Khiangte chu awm lo se!).

Chanchinbu nitin chhuak leh thla kip chhuakte pawh a pung zela. Amaherawhchu, kan thlakip chhuakho bikah hian thingtlangpa chhiara hriatthiam pumhlum theih a tlem viau lo maw? Thil chhuak thar hmingte chu lo let thiamlo pawh ni ta ila, Mizo tawnga kan neih sa reng pawh hi saptawnga ziah ani deuh vek tawh si a. Mi tlemte thahnemngaihna zarah kan tawng kan la ti ve hram hram chauh ani.

A hlauhawm ber zawka chu kan hnam nun zia min rukbho sak zo dawn! Saptawngin a ken tel chu sap nunzia ani a. Hnam tawng leh hnam zia hi kal kawp tlat a ni. Mi hnamzia zir tello chuan hnamdang tawng hi a va thiam ngawt theih loh. Pawnfen tih aia skirt kha azir dan anih miau chuan kan hmeichhiate incheina mawi tak kha ‘thul’ chhunga khung bo daih ang mai a ni. Kan hnam lam-te (folk dances) hi khawiah nge kan inzirtir tak ang le! Veng thenkhatah phei chuan khawhar riahpui khap hial a lo ngai ta. Inriahpui kha an duhlo ani bik lo ang. Kan inriahpui dan a zawk hi a kalsual ani.

Social Science-a French Revolution leh American Civil War a pawimawh tluk zet hian Mizo history hi a pawimawh ve thoin ka hria. Mahse, vai siam lehkhabu kan tawmpuive ngawt a, Mizo zirlaibu pakhat a kan hnam chanchin leh ziarang kan inzirtir si chuan, ‘a then pawh kan hrelo’ tih kha chhuanlam a rem em a lawm. Mahni hnam tobul leh tawng pawh chhiar hlei thei lo kha chu engang pawhin Doctorate degree nei mah se mibo ani tho tho dawn. Mi hnam ziarang a hriat hnem poh leh midangte min hruaibo thui dawn ani mai.

Kan mithiam hmasa te zirna thaah an zir chhuak a, saptawng an thiam khawp mai. Mah se, saptawng ai chuan Mizo tawng an thiam zawk a. Thu leh hla heti zat hi min hnutchhiah thei a ni. Chuvangin khawngaihin keini Mizo tawng pawh thiam tha mang lo te hi saptawng a pawimawh ber min tih pui suh se. Saptawng thiam hmasak a Mizo tawng zir leh chu kan harsat dawn e mai.

‘Saptawng hi ka hua e’ ka tihna anilo. Saptawng hi tunlai khawvelah chuan a tello a nun theih loh deuh thaw hial a pawimawh ani. Mahse, kan hnam nun leh tawng nena inthleng puiah chuan ka phal theilo ani. Tin, engkima engkimah chuan a pawimawh ber lo. A pawimawhna bik erawh a zirtu leh a hmangtu tur a zirin a awm teh meuh mai. Mahse mi nazawng hian saptawng hi kan hnemhnan pui lo mai nilo in kan hnam nunphung leh zia rang theihnghilh tawk chauh a in tih sapna mai leh a zah pha tawk chauh a sap nunphung zirna ani thei mai lo maw?

Tuna a lan danah kum tin Zoram chhung atangin mi sangkhat aia tlem in Graduate kan zo a, mi zahnih chuang awrh technical lamah kan lut thin bawka (Kan Qouta neih ve chhun te an ni miau a!). Heng mite bakah hian mi sang bawr vel bawkin State dang atangin an Graduate ve bawk a (Source: Zawlbuk.net). Mahni a inhaiveng thei chu ‘ui hum’ lek an ni. Hei hian a kawh zawk chu ‘Quality Education’ an tih ang hi ani. Kan zirna leh zirtir dan hi a bul thut atanga enfiah angai. Zirtirtu aikal lakte, bazar note in by-heart tirte leh exam oriented ngawr ngawr a kan inzirtirnate, suggestions in pek vak vakte leh political appointment-te hian enfiah hmasak a tulin a lang (Hei hi chu mithiamte leh thuneitute kutah i dah ngam ang!).

Chutilozawng, lehkhathiam pui pui, saptawng thiam tak tak; mah se, khawtlang tan a chhawrtlakloh kan in chhuah teuh anga; a lan danah sap, chhungril lama sap silo, Mizo bawk silo, mihring chawhpawlh kan chhuak teuh mai ang. A rei tawhlo ania! Tuna thalaite mah chawhpawlh kan nih chuan kan tu leh fate chu an chawhchawrawih tawh ngawt ang!

“Ka in chhehvelah hian hnam tin ziarang hi a theih anga zalena lentir vel ka duh a. Mah se, ka ke phet tur chuan a engamah hi ka phallo ani” – Mahatma Gandhi

153 Responses to “Saptawng hi a pawimawh ber em?”

None of these comments were captured when this site was archived.

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.