“AKHANG” (Hniak mak leh lungtileng) by S.Rokhuma, Dawrpui

April 13th, 2011 8:30 pm by lushai_er

[Source : MUP Tlangau September 2000 issue atanga lakchhawn]

He thupui maktak “Akhang” tih ka rawn ziah hi Kachin ho tawng a ni a. Mizo tawnga a awmzia chu “Hniak’ tihna a ni a, saptawnga “Footprint” an tih hi a ni. Kan hma a mihring kal hmasate hniak kan hmuh chirhdiak emaw vaivut chhah deuhvah emaw, luikam tiau dupah emaw mihring hnu kan hmuh ang hi a ni.

Kachin-ho chuan Akhang tih hi Mizote min sawina a ni tlat mai. He thu ziaktu pawh hi kum 1959, December thla Chrismas dawn zana Putao Airfield-a lo hmuak tute’n Akhang Akhang ti a an lo sawi rik nuk nuk chu eng tihna tak chu niang maw tia a awmzia hriat chuah thuai thuai a duh em em chu Dt. 25.12.1959 tlailam dar 3:00 pm ah a awmzia a hre nghal thei a. Hniak tihna ni mahse kan unaupa tihnaah an ngai a ni. Hei hian Mizote leh Kachin hnamte kan in unauzia a tilang a ni.

Dt. 24.12.1959 zing dar 7:00am ah chuan Burma Airforce thlawhnain Mingaladon Airport chhuahsanin China ramri Putao khuaah chuan tum turin kan thlawk ta vang vang mai a, a hla kher mai a, a vawt bawk si a. Rangoon khawpui nuam tak mai chhuahsana China ramria han awmdaih mai tur chu a chakawm lem loh hle a ni. Chutihlai chuan motor kawng pawhin kan awmna tur chu a la thleng zo lova, thlawhna erawh a rum thei thung a.

Tlai dar 2:00 pm ah Putao chu kan thleng a, an khaw lal fapa hovin min lo hmuak ve a, an ram chu a vawt em em mai a, min lo hmuaktute pawh chuan ngau vun lukhum an lo khum deuh vek mai a. Mahse, an hmel chu mizo hmel chiah chiah vek an ni thung a, kan han inchibai pah chuan Akhang! Akhang an ti a, an hlim khawp mai a, an nui hawk hawk mai. An bawng tawlailirin an khua mel 14 a hla chu kan thleng phei ta a. An ram a mawi em em mai, lung a leng duh hle a ni.

Tlailam dar 3-ah chuan Machampo khaw lal chu hmu turin Kachin tlangval Thankhannawa nen kan kal ta a. Chrismas ruai an lo theh lai tak a ni a. Chawfun leh safunte min lo sem ve a. Chung chu hlim taka kan eikham hnu chuan Lal putar kum 90 mi chu kan pan ta a. Ka thianpa chuan “Hei Akhang ka rawn hruai a, kawm che aduh a ni e” tiin Kachin tawngin a hrilh a. Chu veleh Lalputar chuan “Taite ka lung i va ti chhe em! Lokal teh tih leh min kaihkuah a rual ta a.

Ka darah min kaihkuah a, ’Akhang, Akhang’” a ti churh churh a, kan thu tlang ta a. Kei chuan India ramah Mizoram a awm a, chutah chuan mihring nuai 3 vel chauh kan awm tih leh Burma Army Medicalah Burma sawrkar hnathawkin Putaoah ka lo kal a, Airfield-ah tlangval hote’n min lo hmuaka ‘Akhang Akhang min lo ti a, tunah hian ‘Akhang’ min tih hi enge a awmzia diktak zawt tur che in ka lo kal a ni e, ka ti a. Ani chuan hetiang hian min hrilh ta a.

“Akhang chu nangmahni hi in ni a, Kachin-hote’n kan unaute tihna angin kan hmang a. Vaihote, Saphote, Kawlhote chu Akhang tiin kan ko ve lova. Akhang chu nangni (Mizo inti ta) sawinan chauh kan hmang a ni. Akhang kan tih hian kan lung a leng vawng vawng a, kan ngai vawng vawng che u a ni. Hetianga Akhang kan tihna che chu  kan pute China ram atanga an lo chhuk hian Kachin leh Mizo thlahtute(Unau pianghmun, chhulkhat kual) chu ram enin an chhuak dun a.

Mizo thlahtu hi a upa zawk a. Tuna MELIKHA lui China atanga lo luang hi rawn zawhthla zelin Irrawdy luipui an zuk thleng dun ta a. An hahin an ril pawh a tam tawh hle a, Shan hote leipuia Bal an rawh a, an chawl hahdam ta a. A u zawk chuan i bal rawh kha rawn nghak hmin la,  kei chu kawng zawn pahin ka lo kal hmasa anga, ka hniak i rawn chhui zel mai dawn nia” a tiin a kal hmasa ta a. A nau zawk chuan a bal rawh chu rei deuh mai a nghak ta a, chutih chhung chuan a u zawk chu thui deuh a kal hman ta a, a nau zawk chuan a um peih ta lova, kawrkam tiau dura a u hniak khuar bulah chuan buk a sa ta a. A u chuan Chindwin luipui ral kaiin Khampatah a lo zu awm ta daih mai si a. Tun thleng hian kan la nghak reng che u a ni e” a ti ta a.

Kachin-ho khawsak hi a la hniam ve hle a, an pianphungte, an hmel landan, an vun rawngte, an khawsazia leh eizawn dante, an inchei dante chu  Mizo ang deuh vek hi a ni a. An danglamna ber chu an chawchhum a hmin veleh hnahthial hringin kut tum tiat lek lekin an fun hrang vek a, chu chu chhihri ke neiah an dah mai a. Chutiang tho chuan sa an neih pawhin an fun hrang vek mai. Chu chu an kil ve pap a, an ei ho mawlh mawlh mai a ni. Chawthleng sil tur a awm lova, a awlsam ang reng hle a ni.

An puan incheina ber chu puandum kan tih ang hi a ni ber mai. Rawng dum leh rawng sen an la uar hle a ni. Hlo thlawhnan tuthlawh an hmang lova, thing kihnan hreipui an hmang tam ve lova,Kachin chemsei chu lo vahnan te, hlo thlawhnan te an hmang tlangpui ber. Buh pawh hmawlh zuma tuh an la ching a ni.

An insak apiangin keini kan kir chhoh leh huna kan mikhual na tur pindan ruak leh tapchhak an la ruat tel zel a. Kan tawngah pawh thil hming inang tam tak a la awm nghe nghe a ni. Keini hi hnam bo, kalbo tarihah min ngai a, min la ngaihven reng a ni.

 

43 Responses to ““AKHANG” (Hniak mak leh lungtileng) by S.Rokhuma, Dawrpui”

  1. 1
    La lawma Says:

    Chhiar ang hmiang.

  2. 2
    chiap_chiap Says:

    ka trahbelh bok a, ka lung a ti chhe reuh .. Ngaihnawm hle mai

  3. 3
    zualbonez Says:

    Tu mumang nge?? 😛 keini Israel thlahte tan chuan rin a har kher mai 🙂

  4. 4
    dumaka Says:

    Kachin-ho chuan Akhang tih hi Mizote min sawina a ni tlat mai. He thu ziaktu pawh hi kum 1959, December thla Chrismas dawn zana Putao Airfield-a lo hmuak tute’n Akhang Akhang ti a an lo sawi rik nuk nuk chu eng tihna tak chu niang maw tia a awmzia hriat chuah thuai thuai a duh em em chu Dt. 25.12.1959 tlailam dar 3:00 pm ah a awmzia a hre nghal thei a. Hniak tihna ni mahse kan unaupa tihnaah an ngai a ni. Hei hian Mizote leh Kachin hnamte kan in unauzia a tilang a ni.

    Unaupa min tih vang ringawt hi chuan unau kan ni tihna a ni lem lo!! eg vai thiante hian brother min tih an ching khop mahse unau chu kan ni tih a lantir chuang lo! Mahse kachin ho nen chuan inhnaivai tak chu kan nih ka ring

  5. 5
    chhangte_ll Says:

    Greater to Greatest Mizoram kan la nei dawn anih hmel mange…. Mizote chu Pasighat a padam ho pawhin kan unaute an ti bawk nen….Hmmmmmm, Duh leh undivided Mizoram Kapital Pasighat velah kan dah daih anga, phaikuam a zau bawka Bairabi ai chuan rel luhtir a awlsam zawk ang 😉

  6. 6
    zualbonez Says:

    sangte 2 a sawi ang deuh hian ACT FAST takin greatest zoram nuam i siam ang u 🙂

    http://www.youtube.com/watch?v=g_Oqu86_PXg

  7. 7
    dumaka Says:

    AD 1800 hmalam chiang tak a kan sawi thei lo hi mizo te kan vanduaina a ni e

  8. 8
    vakul Says:

    Hmm.chhungkua pawh an han khawsak theih deuh hi chuan chhungte titu an tam tual tual mai a nia. Zohnahthlak unauten ‘unau kan ni’ an rawn tih zel theih chuan a lawmawm lamah ngai ang. An ‘Akhang Akhang’ kan lo ni takzet pawn a pawi hlei nem; mahse kan han haw leh kher an beisei a nih chuan duh leh zualbonez te, Tuaisialate lo han chho lawp lawp mai se pawi lo.

    Tunlai chu reng rengah, Mizo-ism&mizo-identity lamah pawlna kan dawng chhah hlawm aniang a tam em mai.

  9. 9
    kawlnicolney Says:

    ka yes loh chi zawng tak ani

  10. 10
    H.Vangchhia Says:

    Kachin ho hian in (house) tinah room pakhat an dahawl tlangpui. Chumi chu, “kan u te lo kir leh huna an awmna tur,” an tih a ni. Tunge an u te chu, ele Zohnahthlak (Akhang = hniak = big brother) ho hi. Akhang ‘a’ hi a le e inkar a lam rik tur a ni. He thu hi nikum lama Kachin pastor Naw Ja min hrilh a ni nghe nghe. 🙂

    Tunah khan he post hi a chian lehzual nan tiinka phone a “A dik alawm, kan rindan leh kan in hrilhchhawn dan zel alawm,” a ti.

  11. 11
    zualbonez Says:

    Akhang tih housemate ka nei…zanin chu vawksa a lo siam dawnin ka hria 😛

  12. 12
    Sony Says:

    Ethnic issues ah hian in tui thei phian a.

  13. 13
    H.Vangchhia Says:

    Cricket ai chuan tuiin awmzia a nei deuh alawm 😉

  14. 14
    vakul Says:

    Hv. nakinah Research bei teh(nge i ziak mek), i tui em mai: chuan kan lo chhiar ve ang. A hriat pawh i hre viauin ka hria(ka’n Pawih fak ang che).An rawn post reng reng hi i lo hre zel mai.

  15. 15
    H.Vangchhia Says:

    vakul, hriat loh atam vang hian kan bei ve fat fat chu ania lawm. Zualbona chu ni ilang min fak na chuan ka biang a tisen tawn tawn dawn anih kha 😉 🙂 Tak taka ka lawm e. 🙂

  16. 16
    Formerly Known as Fonz. Says:

    Ka hriat pakhat hming chu “Uisa” volleyball a thiam em em zui lolzzz kachin te pawh hi lo ni ve mahna ..risk

  17. 17
    VaiVa Says:

    Kan tuilai a ni ang e. Kei pawh ka rawn post ve dawn! Akhang, akhang 😀

  18. 18
    muantea Says:

    Lung a va tileng riai ruai ve! Akhang! Akhang! Khawnge thawnthu tawi ka han phuah chhan teh ang.

    Inti changkang viau tawh si hi kan history lamah hi chuan kan nawi leh niai thin, a pawi a ni. Thalai history lama tuite chuan research neiin behchhan tha tak nen kan history hi han zirchiang se ka ti vawng vawng thin.

  19. 19
    vakul Says:

    Pu Muante ‘Ralte nupa an lo kal an bengchheng lutuk a, chhinlung puk an khar phaha kan tlem’ tih leh rikngawt hi chu a khawpkham awm loh deuh tiraw.

  20. 20
    Saitawk Says:

    Mizo te hi Israel kan ni eeee… tih nen chuan a va inanglo ve. (Y)
    @vakul, Lenchung ho in Chhum an han hleuh mai te hi tiraw?? 🙂

  21. 21
    dumaka Says:

    Mahni pu pu leh hming poh hre miah lo in a chiang tawk a israel thlah kan nih thu kan han sawi hi chu keini ang mimawl tan chuan awih a har khop thin mai

  22. 22
    muantea Says:

    @vakul, tu pa sawi emawa kan innghat leh deuh ngawt thinte hi a reliable lo thei khawp mai.

    Akhang min titute ram chu han fanchian a va chakawm ve!

  23. 23
    TuaiSialA Says:

    A bengvarthlak khang khang hle mai. (Y)

  24. 24
    vakul Says:

    #20 😛

    #22 Ngawi teh Akhang, Akhang hi min lo ti ang a, min lo rek hrep mai lo maw? 😀 Nia hman leh Pu HV-a lo haw hunah kan la inhruaitir dawn nia. A rawn haw hlim sum ngah laiin.

  25. 25
    Saitawk Says:

    Gangte ho pawh Akhang Akhang an ti ve tawh ang! 😀 😛

  26. 26
    Prof. Snake Says:

    “Akhang” tih hrim hrim hi mizo tawng (or zohnahthlak tawng ho hrim hrim) ah a awm ngai pawh kalo hrelo a, ka vawikhat hriat na.

  27. 27
    muantea Says:

    Funny akhang tih i hre ngai lo maw? ‘ tui a khang’ 🙂

  28. 28
    Prof. Snake Says:

    Pu muante: “Khang” tih chu hria e, “a khang” tih pawh ka hria a, “Akhang” (ziah zawm) anih hi chuan word pakhat ang ani lawi sia, ka la hre ngailo alawm. 🙁

  29. 29
    m¡(khual)p@ Says:

    Nia pu HV a rawn hunah a rawn hrilhfiah mai ang..”Akhang” tih velah buai buai loh tur…Akhang chu (a khang)
    ni mai alawm..!

  30. 30
    H.Vangchhia Says:

    funny #10 khi en ve la 🙂

  31. 31
    vakul Says:

    Akhang ni lo a kham zawngin ka’n mu tawh te’ng.

  32. 32
    CFL Says:

    A bengvarthlak leh ta mange. Ka vawikhat hriatna a nih hi a. Hetiang lam hi han post zel teh u. Tichuan kan lo chhiar zel ang.

  33. 33
    ReMpYâ„ Says:

    Christian an ni ve bok sia maw? Mak

  34. 34
    H.Vangchhia Says:

    Tradition paih chuang lovin Kristian anih theih alawm. Chutiang entirna tha tak chu Central America ram te, South America ram te hi anni ngei ang. Zohnahthlak te lama lo lut kan missionary te chuan an thupuanna dal tur chi kha sualah min rawn sawi sak hmiah hmiaha, keini lahin kan lo pawmsam et hlawm a. Khing ka sawi ramte khi chu an thilziak te ramhuai duhzawng tiin hrilh vak vak mahse, an hnamzia paih miah chuang lovin Kristian anni ta reng a nih hi le.

  35. 35
    kawlhawk Says:

    ngaihnawm phian mai ka ti, suangtuahna a tikal thui hle bawk si. Akhang_er chu paws tha hle mai 🙂

  36. 36
    PayableOnDeath(Zrma_C) Says:

    Comment ve reng2 teh ang…. Hei le. 😛 😉

  37. 37
    lushai_er Says:

    Tunlai chu ka netconnect an lo titawp ve ngawt a, Bill hlui nen ka va complain a, adress proof, passport photo nen mak ka ti khawp mai!!! Kha chen ka lo subscribe ve tawh si a…………Hei a tawpah chuan a rawn nung ve leh ta e.

    Ka misual ve thei si lova, ka post pawh hi duhangin ka vil hman lo a nih hi !

    Comments hrang hrang ka chhiar a, a tlangpuiin kan rilru hi a la zim lam deuh ni te hian a lang. Gangte-ho mizo zinga an lo lut hi a lawmawm em em a, chutiangin naga hnama in chhal tawh tam tak zohnahthlak an la tam mai. Inpui (Mizoram) nghaktu zofate hian kan unau tlang hrang hranga cheng te hi international border paw’n tlang min dan mahse insuihkhawm kan duh ani tih hi lo hre vek teh se.

  38. 38
    lushai_er Says:

    #10, “He thu hi nikum lama Kachin pastor Naw Ja min hrilh a ni nghe nghe.”

    @ H.V : Email add te i kawl tha mial em? Kachin-ho hian kan inhriat aiin min hrechiang tih hi ka rin zawng tak ani. Tunah arpa chan chang zawkin kan in hria a ni mai thei, an ram a la ding chhuak ve ngei chuan ka ring. misual.commer zingah hian Indonesia, Philipines, Vietnam vela cheng kan awm em aw???

  39. 39
    XaiA Says:

    A ngaihnawm hle mai, lushai_er pui roh hi thil i chik peih riau mai.Hmanniah Thiak khua a IB thla ka la a,kum 1903 a sak an ti khan ka hria ,ka la post ang,i hrechiang deuh lo maw?

  40. 40
    lushai_er Says:

    #33, “Christian an ni ve bok sia maw? Mak”

    Mak vak em ni? Pu Rokhuma hian a tlawh kum hi 1959 a nih khi………………!

    Keini Akhang ho chu 1894 khan kan nih tawh kha maw le……….!!!

    Tin, Zosapthara (Edwin Rowlands) kha Mizoram atanga a chhuah hnu khan Burma lamah rawng bawlna a chhun zawm zel tih ka hrilh duh mai mai che a, a thih thlengin Burma ramah a Pathian rawng a bawl zui a ni. Mahse, a thlan awmna pawh hria kan awm ta lo hi chu a lungchhiat thlak chu ka ti. Kum 1959 vel te chuan Mizoramah chuan pawl chi hrang hrang Roman Catholic Church thlengin a ding vek tawh zawk maw le…!!!!

  41. 41
    lushai_er Says:

    #39, Xaia : Ka lo zawt chiang ang e. Kan Dept. Library hi an maintain tha lo lutuk a, record awm ho hi zawn buai fe angai tawh ang. Pu Mzvision hian a chiang zawk turah ka ngai a, ka lo in dap hrim hrim a nge.

  42. 42
    XaiA Says:

    @,lushai_er,Thanks…Heritage lam khan nikum engenge maw lai khan an tlawh khan ka hria a,humhalh tlak a nia sin.

  43. 43
    Pangpuielhtliaka Says:

    Ka hriat chak zawng tak a ni.. Mahni history poh hre lova kan awm reng hi chu a hrilh hai thlak a ni… thriante ho zingah hnam bo kan ni han tih leh ringot hi chu a lungawi thlak zan loh..

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.