Mizote leh Thihna (Amber)

May 3rd, 2011 7:30 pm by lushai_er

– Saingena [L], Champhai.

Thihna hi kum 1900 vel atang tawh khan Mizoramah Kawl lam miin (Zoramah) hian an zuar ve tawh thin  a. Chung Thihna chu mi tam takin an lei a, Keima pa ngei pawhin a lei ve a ni. Tin, kum 1914 vel khan kan thiante Pu Pachhunga, Pu Chawngluaia leh Pu Chala te pawhin Thihna beng a beh chi mi zawrh an lo lei ve nual tawh a.

Pu Pachhunga chu kum 1915 khan an khua Lawihmun ( a u Butpawla khua ) atangin Aizawlah a pem thla ta a. Dawr a kai a, Mizo hausa ber a lo ni ta nghe nghe a. Pu Chawngluaia chuan fapa pahnih a Dengkhuma leh Chhunkima a nei a. A thlah hote chu Champhaiah mi ngelnghet tak tak te an lo ni ta a. Pu Chala pawh hian fapa pahnih Rothuama leh Rokunga a nei a. An ni  ho pawh hi mi ngelnghet tak tak an lo ni ta zel.

Ka thiante pahnih Pu Thuamliana leh Pu Thangluaia, Champhai Kahrawt Veng, Thihna ka phurh pui fe te nen a kan hriat dan chu hetiang hi a ni. Thihna khur a kal hmasa ber, khur han hmuchhuak tute chu mi pali(4) an ni a. Chung mi te chu Pu Kaphnuna, Pu Pakulha, Pu Daruitalha leh Pu Palaia (Kawl rama awm ta) te an ni. Kum 1919 May thla khan Champhai atangin an chhuak a, Mandalay lam an pan chawt mai a.

Mandalay an han thlen a mite an han zawh chian chuan, “He lamah Thihna khur a awm lo e. Kir leh ta ula Machina leh Mandalay rel inthlakna hmun lamah kal ula. Chu hman atang chuan Machina thleng phei si lovin Lunghlu khur kawng lamah peng ula, chuta tang chuan in pawh mai ang,” an lo ti a.

Chuta tang chuan an kal leh ta a. An zinga upa ber Pu Daruitalha chuan “Kei zawng ka upa ve ta a, kal pawh ka kal nawn leh thei kher lovang a, nangni zawng in la naupan deuh hi, kan thil zawn hi hmuh ngei kan tum anga, thangtharte tan atha dawn em a nia,” a tih avangin phur takin Khur chu an zawng ta zel a.

Mandalay khua a miten an sawi ang ngei chuan kal zelin Kamai khua hmu in  zan li hnuah  Thihna khur chu an han thleng va ta a ni. Pu Palaia chu Burma ramah a awm zui ta a, a chanchin kan hre zui ta em em lova. Tin, Pu Daruitalha pawh Tuithapui phaiah a pem tak avangin a chanchin kan hre zui ta em em ta lo. Tin, Pu Pakulha chu Champhaiah hian a thi ta a.

A fapa chhu Challianthuama a ni a, an makpate Saihnuna leh Mankima te pawh  chhungkaw awmthei tak tak vek an lo ni ta. Tin, Pu Kapnuna kha Aizawlah dawrkai nghet takin a awm zui ta a. Thakthing vengah in chhawng a sa a , a ropui ngawt mai. Hetih lai hian Aizawl ah inchhawng a la awm ngai lo a nia. A thih hnuah a fapa MDC ni tawh MP Pawh ni tawh chuan a pa ro chu a khawm ta zel a ni.

Heng mipali te hian Thihna khur an han thlen chuan tlem te chauh an han phur hawng a. A kum leh 1920 ah chuan a rualin mi sawm (10) lai kan kal ta a. Chung mite chu Zotlang Champhai atangin Pachhunga, Chala, Rothanga, Thuamliana, Thanga, Eka, Vawmsata, Sumkunga leh Kei, Zote khua atangin Tlangkhuma, 1921 chuan minpui kum a lo ni a, thihna van kum a lo ni bawk nen, kal kan thahnem bawk nen a hmunah kan cham rei hle a. March thla a kan chhuak  kha June thla tirah kan thleng leh tawk a ni.

Kan thang hlan hian kan phai lo phur sawmthum hmun lai chu an lo phun zo hman nghe nghe a. Hemi kum a thi phur te chu Zotlang khua atangin pali, Hnahlan, N.Vanlaiphai, Zote, Hmunhmeltha, Aiduzawl atangte in  kal kan thahnem viau. Burma lam haw nghalta te engnge maw zat an awm a. Keini chu Patkai tlangdung atangin Assam ram kan pan thla ta a.

Patkai tlang atangin ruahin min chhu tan a, kawng a min nasa nen a nal em em mai bawk a. Kawng lah chu a chho ngawr ngawr a, a chhuk leh ngawr ngawr ringawt mai a, han thlehnem eih hi a awm lo. Kal thui a harsa a, a karah chawlhni a lo tla a, kan hmang leh rih bawk nen. Thihna khur atanga a kan chhuak chu khua leh ramhnuaia kan riah a inzat rawt a. Rel kawng kan man leh hma in a karah zan sawmpahnih kan riak a ni.

Digboi kiang relkawng kan man ve ta rawi a. Dibrugarh lamah, Kohima lamah kal zelin Imphal  kan kal a. Ke a kal zelin Tuithaphaiah zan li kan thang hnuin kan khua Zotlang chu kan thleng ve ta a. Keini chu le kum 1930 khan Champhaiah kan pem phei ve ta a. Kum 1932 a thihna phurte hovin suam kan tawh tum pawh khan keini chu Champhai atanga kal kan ni a.

Thihna : Thihna a khur  atanga laihchhuah chu lungtum hi a ni mai a. A khur kha kil li nei a laih a ni ber a. A thuk lam chu hlam sarih, hlam sawm te a ni hlawm a. Thihna thenkhat chu mamsa deuhte a awm ve nain a tam ber chu kawi teng tung an ni deuh vek mai. A hmasa ber chuan arra in kan zai a. Khawnvartui tin sahchikin a tan a harsat loh leh hek loh nan kan thliar leh a. Chu chu chemin kan suihmam ta thin a ni. Tin, nihliap tang atanga siam tuiburlainuainain kan verh a. A mam tak tak nan chuan lehkhathap te, rawkawr te leh lungtat te kan hmang leh a ni.

A tir lamah kha chuan Thihna hrui lehlam lehlamah hian tum li ve ve chauh an dah thin a. Phurtu kan tam zelin Thihna pawh a lo tam zel a. Tum sarih ve ve, tum ruk ve ve tein an lo dah chho ta zel a. Hruikhat hi Rs 10/- man a ni ber a. A nawi deuh te pawh Rs 4/-, Rs 5/- man te pawh a awm a. Rs. 20/- man chin hi ‘thuam’ tlinga ngaih a ni.  Thihna phura lo hausa ta te sawi tur an tam mai. Khawpui lamah Pu Pachhunga leh Pu Kaphnuna te  bakah Pu Thangruma leh Pu Thangneuva te unau (Zote khua) pawh an kal ve thin. Aizawl lamah lut thla ve in mi hausa tak an lo ni ta. Tin, Pu Thangluaia, Champhai pawh hi dawrkai hausa tak leh ngelnghet tak a lo ni chho ta zel a ni.

Kum 1932 a suam kan tawh tum a kan kalpui Pu Aivela (Pu Kaphnuna nau) chu thihna phur hian vawi sawm ngawt a kal; thawh hah man hmu tlak a ni. Thihna hi hnam thenkhat chuan an bengah te an beh deuh ber a. Kei ni erawh hi chuan a awrh hian kan awrh a. Hmeichhia leh naupangte’n an awrh ber thin.

[N.B : A ziaktu Pu Saingena [L] hi Champhai pahlun, ti ti thiam leh khawsa thei, pa rawnkai leh thil hre tak a ni. A fapa Pu Rokunga Chawngthu [L] chu Mizo zinga IPS hmasa ber a ni a. A tu te IAS tanglai pawh a nei a ni]

42 Responses to “Mizote leh Thihna (Amber)”

  1. 1
    Ozima Says:

    Chh1ar ang, a ngaihnawm in bengvar thlak leh ngawt ang………… chhar tak tak hma; thi leh hna inkarah hian hyphen awm ta se chhiar awlsam zawk ngem le!!

  2. 2
    Sony Says:

    Thi hna (necklace chi khat) spelling khi thihna (death) emaw ka han tih chu.

  3. 3
    roseparvul Says:

    ozhima aiin chhiar zawh hma tum ang aw :-[ :-[

  4. 4
    lushai_er Says:

    “Kum 1932 a thihna phurte hovin suam kan tawh tum pawh khan keini chu Champhai atanga kal kan ni a.”

    He in suamna hian a hunlai chuan Zoram a deng chhuak an ti a, rawn ziak chiang thei awm tak che u maw aw ?

  5. 5
    lushai_er Says:

    #1, hyphen ka dah vek a, mahse ka paih leh ta zawk ! Kan hrethiam vek turah ka ngai !

  6. 6
    bucko Says:

    Thihna (Death) ti a chhiar a awl khawp mai, post tupa. Thi-hna ti a zaik nise chhiar a awl ngawt ang.
    thi-hna hi a laih a laih chhuah chi a lo ni maw??? Ka lo hre ngai miah lova, bengver thlak hle mai.. (Y)

  7. 7
    roseparvul Says:

    a va’n ngaihnawm reuh. nangmah emaw tiin ka chhiar char char a,

    thihna neih ve hi ka chak leh hnuhnawh ngawt mai. an hunlai khan cheng 20 man a nih chuan a to ve viau a ni maw? awrhkhatah mum engzat vel nge awm ang le?

  8. 8
    Formerly Known as Fonz. Says:

    Amber..fly…… blast from the past

  9. 9
    H.Vangchhia Says:

    Bengvar thlak kher mai (Y)

  10. 10
    Benny Says:

    A tha hle mai. A bengvarthlak hle bawk a ni.

  11. 11
    vakul Says:

    An tum a lo va ruh telh telh ve. Thi-hna hetianga chawk chhuah tih reng reng ka lo hre lo.

    Champhai titi thiam sawi takah chuan Pu Lalkaia khi a thiam ve khawp chuan ka hria.

  12. 12
    lushai_er Says:

    @rose : Osama chanchin buai pui lai hian a lo chhuak tlat si a, timing lo khawp mai.

    “A tir lamah kha chuan Thihna hrui lehlam lehlamah hian tum li ve ve chauh an dah thin a. Phurtu kan tam zelin Thihna pawh a lo tam zel a. Tum sarih ve ve, tum ruk ve ve tein an lo dah chho ta zel a.”

    A lem ka lo dah tel lo anih hi maw le, Admin online an awm chuan a lem ka rawn dah hi a post lamah suan chho thei se a lawmawm ngawt ang.

    http://i1093.photobucket.com/albums/i424/lushai007/Thi-hna.jpg

  13. 13
    XaiA Says:

    A post tupa hi mizo thil hlui lamah hian a tui in a hre khawp mai…a la upat vak ka ring mang si lo.Keep it up.

  14. 14
    roseparvul Says:

    lushai ho lutuk. rilruin oshama kha thi-hna kan awrh tir lawp lawp mai alawm. hahaha 😀 😀

  15. 15
    Ozima Says:

    lushai_er, muantea,msvision,chawnghilh leh midang thenkhat pawh, hengho post-ah hi chuan spelling mistake tak ngial pawh hi ka hmu lian lurh mai nia maw le (P) (P)

    Khitiang hunlai khi chuan khawvel ala zim bawk a niang, burma rama el dorado thleng pha pawh an khat pharh a lawm. Ka ti mai mai a khang hun laia han kal te khan pawi an han khawih ve em em lo a niang maw!!!!!!! :-O

  16. 16
    lushai_er Says:

    @XaiA : A tehtu tehfung a zir pawh a niang chu !

    Chu aimah chuan ka article neih ho hi a ziaktute an boral/thi zo deuh vek tawh a, an permission hi lak ngaihna pawh hriat loh atam si a; tun tum a mi hi chu sms-in phalna ka la thei a, ka lawm khawp.

    Early 90s khan hetiang forum hi nei ilang chuan contribution pawh a tam ka ring ! Mahse “Better late than never” an tih kha maw !

  17. 17
    ruatruatapa Says:

    Ngaihnawm khawp mai. Mahse, khang kan mihausa te kha Thi-hna phurh vang chauh nilovin, Thi-hna an phurh avanga an thawhrimna kha chhawm nungin, an thawk nasa a, chuvang zawka lo hausa ta an nih duh hmel ka ti zawk…..

  18. 18
    coolsoul09 Says:

    Mit la lek lovin ka chhiarchhuak dap mai.. A ngaihnawm hle mai.

  19. 19
    XaiA Says:

    Mizo chanchin hi chu kan hnam a la upat vak loh ngaihtuahin ziak a vawn that kan nei mumal lo a,hetiang ziak awm hi an hlu ka ti thin.

  20. 20
    lushai_er Says:

    #17 : I ngaihdan hi kei pawh ka pawm khawp mai, an thawhrimna leh chhelna khi ka ngaisang khawp mai. Minpui kum a ram palailenga ruah han innuai tir te khi, mitthla dan pawh kan thiam dawn em maw ni ?

  21. 21
    Ignatia (33-115 AD) Says:

    Hun leh hmun a lo ziak lang nual mai a,article tha tak a nih hi a. Chhawpchhuak tha thei hle mai. A ngaihnawm ka ti thin. Ka lo save zel ania hetiang lampang hi… 🙂

    Good Post. (Y) (Y)

  22. 22
    RDAC Says:

    Article thra tak anih hi.
    Burma ram Kachin State, Chindwin lui hnar lam ah, Hu-Kong Valley ah Thi/thri (Amber) hi a chhuak nasa thrin tih hi ka lo hriatdan ve mai a ni a. Hetia a kal leh phur tawh ngei in a ziak hi chhiar a manhla hle mai.

    Hu-Kong Valley ah khian Thri chi 2 a chhuak a, a ‘sen’ leh a ‘eng’ a ni a, a sen chi khi keini Mizo chuan “Thi-Val” a tan kan hmang deuh bera, a bial in, a lian/len lam intiat in an thil a, an awrh thrin. A ‘eng’ chi khi chu tuna article ziaktu ziak ang hian “Thi-Hna” atan an siam niin ka hria.

    Thi/Amber hi scientists-ho chhutdan chuan Chizawl kung or Ching kung “hnai” kha lei ah a tla a, leivung leh lung ten an chhilha, kum a lo rei chuan “Thi/Amber” ah a lo chang ta niin an sawi. Thi an laihchhuah hian Chizawl kung hnai leh Ching kung hnai bawmtu Fanghmir, tho, khuai (insects) hi an hmu tel fo niin an sawi.

    Ka nupui tan (3 years ago) vel khan Burma ami Thi-Hna hi kan chah leh a, a to ve ang reng hle a. Engemaw nikhua leh “Day” velah kan “Show” ve thrin a, USA rammi (Mingo ho) pawh in hmuhnawm an ti thrin khawp mai.

  23. 23
    Argo Says:

    Post tha tak a ni e. Kei paw’n Thihna (Death) tiin ka chhiar zauh hman. Mizo tawng hi a ziah phei hi chu a harsa ve khawp mai a, word inang, awmze hrang site hi chu chhiartuten kan ngaih pawlh lohna tura ziah thiam a pawimawh khawp mai. Eg.: Hyphen han dah zeuh ang chi te kha.

  24. 24
    vet_teia Says:

    Lushei…va ziak thui ve!

  25. 25
    lushai_er Says:

    #22, RDAC : I thi pics ho i rawn share thei em ? Thi-hna chu khi a lem a khi a chiang mai a. Thival pawh hi a sen lam a pawl tho, amber chikhat tho a ni.

    Ka nu min hrilh dan chuan Thi-hna hi chi hrang hrang a khur a zirin a awm a ti a. A then chu a eng lam deuh te a ti tlat mai. Tin, sen fimral mai zang tha tak mai a awm bawk a ti a. A density/Sp.Gravity adang pawh a ni mahna.

    Thi-hna leh Thi-val dang lamna min hrilhfiah thei in awm em ?
    Kei chuan a bead shape a inang lo maiah ka ngai a, amber ve ve niin ka hria.

  26. 26
    Chemtatrawta Says:

    Nachinah ka comment sual a..a Thupui hi Thihna(death) emaw ka ti hman alawm le..

    @pu lushai_er, hmanzan ruang hmuah zan kha va tei chak fua fua ve aa.. 😉

  27. 27
    lushai_er Says:

    @chtr, ka tei loh kha, in hnungah kan thut reng kha a……Tv remote ka rawn pek nghe nghe che kha auh!

  28. 28
    feeder Says:

    Good post… bengvar leh ta zawt e (Y)

  29. 29
    vakul Says:

    Tribal-ho hian ‘tiang lam thil hi chu kan lo ngaina tlangpui a nih hi.

  30. 30
    awmawmpuia Says:

    A va bengvarthlak ve le. Thihna hi khur atanga laihchhuah ani tih ka lo hre miah pek lova. Shillonga PU kan zirlai khan THIHNA(lehkhabu) kha kan zir a. Ka chhungte min rawn thawn turin ka han chah a, an ni lah chuan thihna tak tak kha an lo zawng a, a vang an ti khawp mai.

  31. 31
    vakul Says:

    Nia, thihna hi chu a na em a, mizote pawh hian kan kristian ni mahila kan tuar thiam thei tak tak lo a nih hi– :-O 😉 Chhung thu chhiar lo tan chuan, tih mai a awl khawp dawn mai.

  32. 32
    zoho Says:

    haha @ vakul, keipawh thihna tiin ka chhiar a, thi-hna lam a lo ni zawk si a, ka pending hrih. Rawn nuihsawh che kan tum vei nen, min lo bum zawk a nih hi. 😛

  33. 33
    Raldawna Says:

    Rawn post tha hle mai. Ka pu hming te pawh a lo lang ve hlawl hlawl a. Naupan laia a thihna phurh thu ka pi ten an sawi thin kha kan hriat a ni mai a. I rawn haichhuak tha hle mai a. A thihna pakhat phei chu ka nuin a la kawl ran a.

  34. 34
    lushai_er Says:

    @Raldawn : A tu ber khi nge i pu chu ? I nu Thi-hna chu a pic i rawn contri ngei a ngai ang. I DSLR hi misual lamah hian a hnuhma kan hmu khat hle mai !

  35. 35
    eL Says:

    ka naupan lai chuan hetiang lam hi ka hre tawh thin….Thi-hna hi….ka hriat hnuah pawh ka lo thihna(death) leh pawp pawp thin…ka kal ve chak ngei mai..hausak ve ka duh si a…:D

  36. 36
    Mapuia Says:

    Ṭhi-hna hi ka piin a nei ṭhin a,a nalh ka ti ṭhin khawp mai. Khawchhak sumdawng khan an dil tlut tlut a, a hralh ta niin ka hria.

    A ngaihnawm hle. Chik deuhvin ka chhiar hman lo pawh a.

  37. 37
    blackmagicwoman Says:

    Ngaihnawm reuh hle mai. Good post (Y) Remchan hunah lei ve tur a nih hi…leitur a la awm te nih chuan…

  38. 38
    SHauzelSailo Says:

    Chhiar a nuam in mi a ti phur hle mai…

  39. 39
    chiap_chiap Says:

    a topic hi ka chhiar sual a, mizo tlawmngaihna mah nise mizo te hi han thih hian khawhar in lenpui vel hi mitthi chhungte tan hian a hahthlak mah mah deuh te ka ti mai2 thrin a, chutiang lam turah ka ngaiin phur deuhin ka chhiar a, mahse Thih-na nilo in Thi-hna a lo ni zok nih hi mawle..

  40. 40
    ngcha Says:

    a bengvar thlak hle mai. wikipedia lamah kan chhui zui a, in story a nemnghet a, beng a var sawng sawng mai. maipawl put ngawt ai chuan misual.com chhiar ila, beng a var dawn a nih hi.
    chuan ‘thihna’ hi a kara space dahin ‘Thi hna’ tih maiin chhiar sual a har deuhin ka ring

  41. 41
    H.Vangchhia Says:

    Darkhuang pawh Bumese ta kan chhawm. Thihna pawh Burmese siam sa tho anih hmel e. A hnuaia link atang bakah link dang 2 kan chhuiin.

    Thihna (Burmese Amber) hi US $ 12,00.00 man mawle. :-S

    http://www.joelouxasianandtribalart.com/gallery/ethnic-jewelry/burmese-amber-necklace/

  42. 42
    Ozima Says:

    HV, darkhuang, dar mang, dar bel, silai tih vel hi chu zopa pum chhuak chu nih ngaihna awmlo. darkhuang shape tak phei hi chu Thai lam pawn an uar viau hi maw le, mizo hovin kan han supply chu ni awm si lova 😛 Jappi nen te pawh hian design chhuahna chu a inhlat hmel vak loh(rin thu).

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.