MacDonald Sap Bawk Kha !

August 13th, 2011 12:10 am by lushai_er

( Rev.Zairema[L] thlirna tlang atangin)

Mizorama ka chhuah atangin thil a danglam chak hle. High School kan din phal lotu McCall-a chu A.R.MacDonald –a’n a rawn thlak a, Scot pa ve ve si an inang lo hle. McCall-a kha British mi deuh mai, inti lal tak, “Lal ngai lo an lal a na, an lal a kha” tih ang chi deuh, michhe lam dah hniam tak chi a ni a. Lehkha pawh a zir sang lem lo, a saptawng ziak pawh phuai ve deuh a ni.

MacDonald hi chu mithiam a ni a, ICS a ni. Hengho hi chu mi naran aia chung an ni deuh zel. India ram hmun hrang hranga a thawh lai kan hre lo, chung zawt tur khawpin kawmngaih kan awm lo. A chhungte chanchin pawh kan hre lo hle, kan Missionary te nen pawh an inkawmngeih vak lo, pa danglam deuh a ni a, an nel bik lo a ni. Imphal leh Shillongah a awm thinin ka hria.

Shillong D.C a nih lai hian Indo lai (WWII) anih avangin Civil Supply hi D.C kutah a awm a ni. Chini pawh tlem tlema insem tham chauh a awm a. An Chief Minister Saadula khan a naute a tir a, tam deuh lo pe turin a beisei a, midang pek zat chiah kha a lo pe a ni. Amah pawhin a chang tam chuang lo, a daih loh chuan a hangin thingpuite pawh a in ve mai thin.

Ama philosophy-ah chuan communism zirtirna, mi tin intluk tawnna lam hi a uar a, Pathian thu a pawm dan a zir pawh a tih theih ang. Pathian tih mi tak niin a lang, inti Pathian mi kan tih ang hi chu a ni lo, Bible chhiar te hi a peih em em a ni. Mi rethei leh hausa, milian leh te inang veka duhsak bik nei lova rorel tum thin a ni. Milian lamin an hlau a, a chhe berh te te te, hnathawk tan a tha.

Bawrhsap dang ang lo takin a inti lal lo viau. Thingtlang zin velnaah pawh puakphur a nei duah duah ngai lo. Amah h a rorum, khuaa a kal tur te hi a enzawn a, a kal mai an ti. Hei hi chu thil har tak a ni ang a, a sawi uarte thubelhah ngai ila, pumpelha kal te a ching ve tihna a ni ang!

Aizawl a lo thlen hian High School thu an va dil pawhin mak a ti deuh a, Governor hnenah phalna a dil pawh an sawi lo, Missionary te nen a hovin an tan ani. Thingpui huan chu School hmun atan an dil a, hetih lai hian Assam Riffles enkawlna hnuaiah he thingpui huan hi a awm thin a. Mahse man tlawm zawkin thingpui tui zawk phai lam atanga lei tur atam tawh avangin an ngaihsak tha vak tawh lo a ni awm e.

School hmun atan a an dil lai tak phei hi chuan Aizawl lal Makthanga hnenah contract tein an pe a ni awm e. Thingpui huan hi vantlang kal phal loh a ni a. Pu Zalawma in bulah hian Sign-Board lianpui “Cha bag bane men Majdoor” tih ziak an tar a, thingpui sik tur lo phei chuan kan kal ngam ngai lo. Mahni saiip kengin kan kal a, ticket min pe a, chumi nen ramhnuai thingpui chu kan sik ve ngam chauh a ni.

MacDonald-an High School hmun atan a pek dawn meuh chuan Assam Riffles ho chuan an lo la ui hle a, Khatla lam an ram Tuikual lama inzar pheite saw min pek zawk an tum a. Kan zuk en a, rala alan dan aiin a zim a, mual a hniam bawk a, kan duh ta lo. Sipaiho chuan,”He lai ram hi chanmari (Shooting/firing range) kalna nen a inhnaih em a, sikul awm nan a him lovang” an ti a, an tang deuh tlat a.

Chanmari biak in tlak lamah hian silai kah laia mipui kalna kawng an siam a, tuna motor kawnga hman hi a ni a.  MacDonald chuan,  “Chanmari kah lai pawhin he kawngah hian mi an kal a, kal phal a ni bawk a, thingpui huan hi he vantlang kawng pawna awm hi a ni si a, a hlauhawmah ka ngai thei lo, ‘Atom Bomb’ hman chhin an tum a nih loh chuan” tiin a ziak a, chhan ngaihna an hre ta lo. Thingpui huan chu High School hmunah kan nei a ni ta mai. [P.S: MacDonald Hill phuahna chhan hi kan uar deuh anih hi]

MacCall-a nen an danglam hle. MacCall-a kha chuan Aizawl-a hmelma lut tur lo do turin min puahchah a, mi a tiralti zo a, air-raid te awm turah a ngai (trench a laih tir) a. Sipaiho lah an lo chhuak tam tulh tulh a, an thuam phur turin kuli an phut, an pe lo ngam lo. Kuli kalna tur a tam tulh tulh a, thlawhhma lak a harsa a. Ani a lo chhuah hian thupek khauh tak tak a siam ta a, ‘Kuli ngenna reng reng ama hming ziak emaw a dawttu Pu Buchhawna hmingziak a awm loh chuan tu hnenah mah kuli pek loh tur’ tiin.

Bawrhsapho khan Mizorama Politics lo lut tur kha an khap tlat a, Bawrhsap pakhat thu mai pawh niin a lang lo, Sawrkar Policy niin a lang. Perry Sapin Kulikawn pa ho Politics-a  sul sutute a man khawm a, lunginah a tan tir a (P.S:Post hmasa lamah kan sawi tawh kha), YLA kan din ngam a, Politics pawl erawh kan din ngam lo. Kan mithiamte Sipaiah an la awm deuh vek tih tur a ni si a.

MacDonald-a Mizorama a lo chhuah hian British Sawrkar chuan India ram Independence pe ngei tur  anih an inhre tawh a. Indopui zawhah chuan rei a nghah theih loh thu pawh an hria a, an mahni pawh intiam ang deuh thaw an ni. Keini Tribal-ho Excluded Area a telh ve lohho kha min ngaihtuah hle a. India ram zawm tur khan kan la mawlin an hria a, min zirtir turin an rawn tir a ni mahna.

A lo chhuah hnu rei lo teah Pu R.Vanlawma hovin politics pawl (Lushai Commoners’ Union 9.4.46 aka Mizo Union) din an tum a lo remti a. Politics pawl dina mi rilru tiharhtu ropui tak chu Pu Dahrawka a ni. Ran Doctor, Sawrkar hna thawk lai mek mah nise, kan ram kan chep zia, British sawrkar hnuaia awm a hahthlakzia te, lalhoivin min tihretheihzia te a chhuah thin a, Political Party a han din pawh hian kan chepna sukiangtu tur nia ngaiin miin an zawm ta lut lut a.

Kum 1947 Jul 5 khan Pu Lalmawia, Burma Sipai Officer bang khan Mizoram Politcal Party pahnihna United Mizo Freedom Organisation (UMFO aka Zalen Pawl) a rawn din a. Pawl inerna a la lian lo hle.

Khang hun lai khan kan ram dinhmun tur ngaihdan pathum a awm a :

1.India Union zawm

2.Burma  lama bei

3.Crown Colony

Independence kha chu sumleh pai thuah kan huphurh a, tih chiah kan ngai vak lo. Crown Colony pawh hi kan ram a kilkhawr si a, a harsain kan ringa, kan sawi tam lo. Mizo Union-in India zawm an sawi uar a, Zalen-in Burma lama beh an sawimawi a.

Kan Bawrhsap MacDonald khan Politics kan la thiam loh em avangin kan tana tha tur kha an ngaihtuah em em a, amherawhchu min duhsak lotuah Indian Politician-ho khan min ngaihtir a, an thu rawt apiang thang, min awhna tur emaw tiin a thil tum tha pawh min rinhlelhtir a.

Mizo Union chuan, ‘kan tam ber a, kan thuin ro a kal tur a ni’ tih ngaihdan nghet tak an nei a.  Governor-in thu a ti tlu a, “Thuneihna thu hi tu ma sawi mi a ni lo, helaia kan lo tih mai theih pawh a ni lo. Mizo mipui aiawha sawrkar dawr thei Mizote hian in la nei lo a, awiawh inthlan dan tur in rawt ang hian lo inthlang ta che u, chu chu in aiawhtute an ni ang chu” a lo ti a, chu thu chu kan hawn ta a.

Bawrhsap MacDonald hian “Draft Constitution for Mizoram (The Lushai Hills District) as Amended and Approved by the Conference of Chiefs and Commoners Elected by whole District on a basis of Household Suffrage April 1947.” a siam a. [ An O.B kan sawi lang zawk teh ang 1. Roreltu 2. Endiktu 3. Hotu 4. Enkawltus 5. Ngaihtuahpuitus te an ni] MacDonald a draft hi Mizo Unionin an hnawl a, inthlante hial an boycott hnu khan Pu. MacDonald pawh hi Mizoramah awm rei lovin a haw ve leh ta mai  ani. Pension a haw anih leh nih loh kan hre lo, LL Peters an a rawn thlak ta ani.

P.S :  A tawp lam khi a zuih hle a, mahse post dangah chiang zawka rawn sawi tumna vang a ni e.

Source : I NI MIN PEK HI  by  Rev.Zairema [L]

21 Responses to “MacDonald Sap Bawk Kha !”

  1. 1
    eL Says:

    ka va mengre1 ve 1e…

  2. 2
    ReMpYâ„ Says:

    Tah hian comment daih ag… Chuan, chhiar ang

  3. 3
    sihal Says:

    hei chu a hmasa lam a ngaihnawm lamah a tluklo deuh anih hi mahse tha tho e. Mizo history ka hriat belh a… (Y)

  4. 4
    bauhbauh Says:

    MacDonald Sap kan ngai che ;-(

  5. 5
    As_khiangte Says:

    A ngaihnawm thei hle mai lushai_er post hi

  6. 6
    jemi Says:

    A sei e ka mit kham toh bok si, naktuka chhiarah khek toh mai ang..

  7. 7
    H.Vangchhia Says:

    Mut ka tum laiin ka hmu a, kan chhiar leh hram chu. Ka rin ang ngeiin a ngaihnawm leh hle mai. (Y)

  8. 8
    CFL Says:

    Mi(sual).com-ah hian mi chi hrang hrang, thiam inang lo tak tak kan awm a. History a tui tak mai lushai_er kan nei hi chu kan vannei teh e. I NI MIN PEK HI by Rev.Zairema [L] lehkhabu pawh chu lei ve tur a nih hi a.
    Good Post. (Y)

  9. 9
    Astericâ„¢ Says:

    (Y) rawn chhunzawm ngei chi a nih hi, India union kan zawm dan mumal tak pawh hriat a chak awm e

  10. 10
    Atom c Says:

    @Lushai_er leh @TSA te hi Mizo history bu, rintlak, kimchang leh changtlung deuh tur siam ula ka lei chiang ang mawle.. mizo history in ngaihven peihin-inchhiarzau tih a hriat reng bawk si a……ti law law teh u, ka lei duh a nia…. (&) (Y)

  11. 11
    Sangpuiipa Says:

    A reh emai mu daih ang.

  12. 12
    khawpuia Says:

    macDonald a draft constitution kha lo duh ta ila chuan,Independent mizoram kan nei mai awm asin le.. Kan hruaitu hmasa te khan a theihtawp tak meuh2 in ram tan hma an la a, mahse an tawnhriat a la tlem si, sap leh vai pachal politics a miril pui pui te thluak kha an chelh in an hrethiam pha thlawt lo a ni ber e..

  13. 13
    Chhuaklinga Says:

    A ngahnawm khawp mai, a dawt leh ka lo nghak e.

  14. 14
    saint sammoo Says:

    tha leh pek e

  15. 15
    RenghangMan Says:

    Kawmngaih ni lovin kawmngeih tihtur a ni.

  16. 16
    mr.Duhlova Says:

    12 # Kekawr an hak ve tanna ala reilo deuh a niang… 😀

  17. 17
    XaiA Says:

    Pu MacDonald-a kha chu a pui ve riau a lawm…

  18. 18
    lushai_er Says:

    Ekhai, Post vil hman leh pek lo, Internet hrim hrim mail check lawk bak chu ka khawih lova….min lo hrethiam a hram ru. Comment-tute, lawmthu ka sawi e.

  19. 19
    doc_lib Says:

    Rawn vil vak duh suh. OT nan kan lo hmang ang hahah
    Tak tak Ngaihnawm leh pek e. In rawn post ho hi chu lehkhabu ah ka chhiar deuh vek tawh nangin ka la chhiar ning thei lo hlawm. Han ti zel teh. Pu Ch Saprawnga a ben dan te..Pu R Vanlawma chanchin te

  20. 20
    Ozima Says:

    khawpuia@12: Pu CH Saprawnga te kha an tawn hriat a tlem a nih pawh in, Sapin min hnuaichhiah zia kha chu a hrechiang khawp ang. Mizo union khati taka a than chakna chhan kha Lal thuhnuaia zalenna an neih lohvang leh an phurrit dang te vang kha a ni a, chung lal chungah chuan bawrhsap kha ala awm a ni, hnamchawm han hnuaihnuh tur zia chu ngaihtuah thiam mai awm e, macDonald kha mifel tak a ni ngei ang chuti chung pawhin an la tih/hlau tho a nih kha, 1946a political party din phalna dil tura bawrhsap hmu tura an kal tum pawhin pu R. Vanlawma paw’n “Ani pui hian min lo hau hrep mai ang em aw….ti deuh rauh rauh chung chun a office ah ka lut ta rawih a” a ti a nih kha, macDonald kha fel mah se kha a dinhmun khan min hnuaichhiah em a ni. Tin, sapho khan india kha loh theih lovin thlah ngai miau hek le, pawh thlak theih theih pawh thlak tum ang zia zangin crown colony an sawimawi chiam a, missionary te nen lam mipui rilru hneh tumin crown colony an sawimawi a, Pu Saprawnga pawn a khak hlawm hial a nih kha. khang an thil tum zawng zawng kha an hmuh fuh a, crown colony a mihring chanvo pawh chang phak lova awm ai chuan, India union a mihring anga awm an thlang kha an tisual dawn em ni?

  21. 21
    dalbat Says:

    MacDonald-a kha lo tho leh sela, High School ram kan eiral teuh zia te hi hmu se a thinur ang chu aw. 🙁

    Kan politcal Party ho hian kawng an la zawh fuh lo hmanlai emaw tunlai kawng min bo pui tluang zel hrih

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.