Hringchan tisa lam thlahte chhuina zawng zawng pawh tihtawp a lo ni ta a. Lei thisen Lal thua chhut tawp a lo nih khan Khuanu atanga chhuak nun tisa leh thisen a luanchhuah ni khan kan thisente chu van thisen malsawmsakna lama a luh tâk avangin kan thlahte reng reng chuan thlahtu an chhui dawnin Chatuan Pathian Chung Khuanu Lal atanga lo ding chhuak kan nih an hre tawh ang a, thlahtu chhuinaah chuan Lal Hnam an nih an lo chiang tawh ang.
Chumi niah chuan leilung lam hringchan tisa lam atanga thlahtu chhuina rêng rêng kha a awm tawh lova, chutah chuan khawvel hnam hrang hrang chhuina a awm lovang. Chung Khuanu atanga chhuak Lal Hnamte inhmuh tawnna a ni a, tahchuan mi rethei hnam an awm lova, mi hausa hnam an awm hek lo. Nun nihna famkima engkim neih kimna hmun Lal Hnamte chauh ram chu a ni.
Chuvangin, hnam khat, thlah khat, chi khat chhuakte kan lo ni. Chuta tanah chuan pawl zawn a ngai lova, hnam nihna famkima luhna a nih tawh avangin nihna tak nena ram leilung chu kan luah chhuah tur thu a ni.
Aw Nunna Lalram, thangharh la, sakhaw dang biaa pawl chi hrang tam taka inthendarhna lak atang hian lo chhuak tawh la, tunah chuan i hahchawlhna tur Chung Khuanu’n kawng a buatsaihah che hian rawm chawl tawh rawh. Chu chauh chu a nih avangin kam lo lanna hmunah lo hi chuan hnam tak zawn chhuah theih a ni lo. Chutah chuan mi rethei tana hahchawlhna ram pawh a ding tlat a ni.
Tunah chuan sakhaw tak ramah Nunna Lalhnamte kan lo dingchhuak ta. He ram leilung hi hrechiangin i sakhaw takah chuan lo ding chhuak ang che. Kan sualna avangin chutin khatin tia inzirtirna fello laka ding ngai lo tur leh rinawmna leh dikna te chu Chung Khuanuin hnamte tana hlui tura a duh ang chen chiah chiaha dingchhuakin Chung Khuanu nangmah kaihruaitu che kaihhruainaah chuan lo hahchawl tawh ang che.
Chung Khuanu chuan,”Nangin min be lova, keiman ka be zawk che a ni,” a ti a. Aman nun min pe a, Aman min be zawk a ni. A num min pekah chuan Amah nen inpawlin kan awm a, Lalpa hriat loh leh hmuh loh rêng rêng nunah a awm lo. Kan mamawh chawin min chawm a, kan mamawh ang zelin min hruai a, chutiang a nih avang chuan auh chawp ngai Pathian nei kan ni si lo.
Lalpa duh dana i nun a din ni khan i nun pum pui chu ‘Lal betu’ niin a ding mai zawk a ni. ‘Aw ka pa’ tia au thâwm a lo reh ta. A mi hriat tlangna hnuaiah chuan Ama min biakma leh a remruatna dungzuia ram leilunga kan tlânna hi Lal biakna tak chu a ni si a.
Namgmahniah thuneihna dang a lo luha chûngte avanga i dinpui Lal thua hma i lak theih loh khan hriatna dang leh thil dang i nunah a lo tlân tam a, i hun i hman khân chu chu i Pathianah i din chawp mai a ni tih i hriat a ngai si a.





August 9th, 2012 at 7:18 am
Mahni rinna a thahnem ngaih hi a pawimawhin a tha viau, mahse a nasa ta mah mah em le aw, ka ti ve det!
vande mÄtaram
sujalÄṃ suphalÄṃ
malayajaśītalÄm
Å›asya Å›yÄmalÄṃ
mÄtaram
vande mÄtaram
Å›ubhra jyotsnÄ
pulakita yÄminÄ«m
phulla kusumita
drumadalaśobhinīm
suhÄsinīṃ
sumadhura bhÄá¹£iṇīm
sukhadÄṃ varadÄṃ
mÄtaram
vande mÄtaram
August 9th, 2012 at 7:18 am
in va ninawm e,lalhnam tihreng mai,in tlem tlem nen ninawm (N)
August 9th, 2012 at 7:18 am
A ka hrethiam rei ruai e.. I sawi tum tak chu..in sakhua tluk a tha a awm lo i tyh na ni ber in ka hria..
August 9th, 2012 at 7:20 am
A heading chu a va bawn ve. Bo chikimin in bo a nih tak hi. Hei ha 🙁
tren tren
August 9th, 2012 at 7:41 am
post avil ngam leh miah loang lo enreng rawh u,next ati leh ngei ang :-O
August 9th, 2012 at 7:46 am
5# nia
August 9th, 2012 at 7:48 am
He’ng ho hi thu leh hlaah an ril phian zel.Lalhnam Sikul bula an lungphuna thu leh hla chu ril reuh tak a ni.Mizo tawng hman dikah kan tluk lo tlangpui.A bak entawn tur ka hre lo an hnen a ta! (N)
August 9th, 2012 at 7:51 am
hnam sakhua atangin, lalhnamah a luta, nakinah chuan lal chhungkuaah a lut ngei dawn e. chheirawkha le.
August 9th, 2012 at 7:51 am
hnam sakhua atangin, lalhnamah a luta, nakinah chuan lal chhungkuaah a lut ngei dawn e. chheirawkha le…
August 9th, 2012 at 7:52 am
7#
Chuti ang chuan kan ril vak lo e aw, tupa tawng sual emaw i lo hre sual elo mw!
August 9th, 2012 at 7:54 am
sorry… vawihnih kan click palh chu le.
August 9th, 2012 at 8:04 am
Hnam sakhua, lalhnam, te leh lalchhungkua ho hian, an inkhawm hian mei an ti thima, daptawraw an ti thin a sin, man fuh fuh kha an mu dun mai zel a ni awm e, nu leh fa pawh an mu tlang fo anti.
August 9th, 2012 at 8:09 am
#12 😛 ,comment achang thiam duh(thiam )si lo (H)
August 9th, 2012 at 8:13 am
12# i ka veng tha rawh.
August 9th, 2012 at 8:14 am
Vawin aizawl haw ka tum bawk a, in hmun hi tlawh ngei ka duh. Nge misual ho hian a rual in kan rawn chim huk zawk dawn che u? Ti daih ila, tun lai kan buaipui em em ‘mizo’ in ni em-i thil post atang hian?
August 9th, 2012 at 9:14 am
15# duh leh chim huk ula ti nia.
Mizo kan nih leh nih loh thuah chuan i thluak hmang ve mai rawh. Ka hrilh kher i ngai love.
August 9th, 2012 at 9:33 am
^ lolaahiii..
August 9th, 2012 at 9:41 am
#12 La lawm chu leh.. tak tak em ni?
A nih loh chuan khitianga inpuh chu a chi lem loh ang a :-S
August 9th, 2012 at 10:02 am
Rinzo…daptawraw chu han sawifiah vat teh..engzatnge i mutpui ve tawh.
Rorelliana kristian ni thin..Biate chhuak em ni kha.
August 9th, 2012 at 10:28 am
Hei pawh chu a :-O :-O
August 9th, 2012 at 11:14 am
12 La lawma Says:
August 9th, 2012 at 8:04 am
Hnam sakhua, lalhnam, te leh lalchhungkua ho hian, an inkhawm hian mei an ti thima, daptawraw an ti thin a sin, man fuh fuh kha an mu dun mai zel a ni awm e, nu leh fa pawh an mu tlang fo anti.
^
^
|
|
khi ti anga tawngkam mawi lemlo hmang leh phuhchhuak tur khian, in ISUA khan a zirtir che u em ni?
August 9th, 2012 at 11:25 am
Rinzo,
A dik nge dik lo chu han sawi la mawle.
August 9th, 2012 at 11:54 am
hmm.. chhan duh loh danah a dik chu a va nih hmel si ve aw
August 9th, 2012 at 1:20 pm
Tunge sawi reng reng a?
August 9th, 2012 at 1:28 pm
i la pehhel cheu, hmanah emaw tunah emaw inti thin tak tak em daptawraw chu? zawt let lovin han sawi la maw le. Rinzo.
August 9th, 2012 at 1:35 pm
Ninawm ve det, pawlchhuak
August 9th, 2012 at 1:52 pm
daptawraw chu a nuam phian ang aa
August 9th, 2012 at 1:57 pm
Ngawìh san mai mai teh u….A pawi ber chu chhandam an ni lo tur hi ani.
August 9th, 2012 at 2:31 pm
“Herh thim taw rawh, dap taw rawh” tih hi chu mi sawi ka hre ve riai ruai a, tute nge tithin/tute tih dan nge tih erawh ka hre chiah lo. 😛
August 9th, 2012 at 2:46 pm
E khai an SAHUAT in khawih fuh ta elo? An va ngawi ta daih ve…. 😀 😀 😀
August 9th, 2012 at 2:50 pm
An rawn lan apiangin “daptawraw” kan lo ti dial tawh dawn nia.
Nau Ignatia-te telna tur chi niin ka hria…nupui neih a ngai nang.
August 9th, 2012 at 2:57 pm
Hetiang lam hi kan la chhira fo dawn a niang…. Pending-ah a la awm nual mai ;-(
August 9th, 2012 at 3:00 pm
Pu Vakul a va za tak em aw… 😀 😀 😀 😀
August 9th, 2012 at 3:27 pm
Vanglaini.Org
Search
Thursday, Aug 09th
Last update:11:36:26 AM GMT
Headlines:
Member
Username
Password
Remember Me
Forgot your password?
Forgot your username?
Create an account
RSS
Home
Editorial
Hmarchhak
Articles
Infiamna
Khawthlir
Khawvel
Ramchhung
Tualchhung
Contact Us
PDF
You are here: Home Articles
Articles
Mizote chhiatpui ‘British Imperialism’
Thursday, 09 August 2012 05:36 Vanglaini
Kan Mizo nuna thil mawi leh duhawm tak tak, mithiamte leh mi fing te’n an sawi chhuah fo thin chu hmânlai hun, mahse tûnlai thangthar zâwk te’n mâwl zual lai, thing bul lungbul bia ti-a chhuang lo fahrana kan sawi thin ni tlat thung si chu a ni. Amaherawhchu, kan hnam nuna thil tha leh mawi kan sawi chhuah dâwn rêng rêngin hmânlai hun, kan Pi pute khawvêl kha kan sawi kai a tûl leh si thîn zawng a nih hi ti r’u!
A hnam ang khân kum za têl teh meuh Mizote kha kan lo khawsa a, khawvêlah hian hnam dang an awm ve a ni tih pawh hre lo khân… Mahse kum 1870 chho atang khân kan thlang tlâknaa kan hmuhchhuah ram, tatu nihna, rilru leh thisena lo bet tlat tawh chu kan ngam loh mingo hovin min chhuhsak ta daih a, mahni ramah mikhual kan lo ni ta a ni.
Mingoho lo chhuah hmâ, kan Mizo Pi pute hun lai khân thil hriatreng tlâk leh vawn zui reng tûr hnam ro kha an lo hnutchhiah ve teuh mai a. Kan Pi pute thufing, ‘sial rângin sial râng a hring, sakâwlin sakâwl a hring’ tih te, ‘sem sem dam dam ei bil thi thi’, ‘sunhlu kûngah thei dang a rah ngai lo’, ‘Lampui changkhatah mi an be chhe ngai lo’ tih te, tûnlai Bible ringtute thurin nêna inhmeh êm êm thufingte kha an lo hre ve kiau va. Vân sâng lam chanchin thiamna (astrology)ah lah kan Pi pute kha an lo thûk ve viau a ni ang, ‘Chawngmawii’ (venus) te, ‘Sikeisen’ (Mars), ‘Hrangchhuana’ (Jupiter) te, thla bi then dân te, ni âwklem leh thla âwklem awm hun te kha an lo hre ve vek zuk nia!
Kan Pi pute hun lai kha kan hnam nuna thil chhinchhiah tlâk leh hriat zui reng tlâk lo chhuahna kan tih tawh kha. Khawvêlah hian hnam dang an awm ve tih an hriat miau loh avângin an dam khawchhuah nân taihmâk kha an nunpui a tûl a, an hunlai khân hâwpkhawp thar lo nih chu thil zahthlâk tak a ni. Khatih hun lai khân vai buh rin tûr awm hek lo le, tampui mitthi an tawh a, hun harsa leh khirh an tawn châng pawhin ‘sem sem dam dam, ei bil thi thi’ an lo titlâng dial dial thîn a ni. Kan pi leh pute hun lai kha hnam intodelh kan nih hun lai, tûn thlenga thil chhinchhiah tlâk a ni kan ti thei ang. Tlâwmngaihna leh huaisenna kawngah lah an fakawm…tlangvâlho khân ‘nopui’ dawm thei nih kha an tum ber a ni miau va, a tha zâwnga an nun kaihruaitu chu kha nopui mawlh mai kha a ni. An tân chuan tûnlaia chawimawina sâng ‘nobel prize’ kan tih ai pawh hian a nêp chuang bîk hauh lovin ka ring.
Sâpho lo chhuah hma kha chuan kan Pi leh Pute khân ram dang an ngai bîk lova, midang rinchhan tûr an awm miau loh avâng khân mahni kea ding tûrin an thawhrim a ngai a, an nun khawchhuah nân taihmâk kha an nunpui a tûl tlat. Kalphung dik leh tha zawng zawng kha an hun tawn a zirin an zir a tûl a, a hun laia thiamna leh finna an inzirtîrte kha an hun tawn a zir ang zêlin an lo inhlan chhâwng thîn a ni. Ram tha zâwk beiseia lo thlangtla an nih miau avângin an ram hmuhchhuah tawh humhim nân chuan an nunna hial pawh an hlân hreh lo a nih kha. Dam khawchhuah nâna thil tûl leh pawimawh zawng zawngte kha chu an lo hre ve vek a, taihmâk an inzirtîr a, mihring nuna thil hlû; diknate, rinawmnate, tlâwmngaihnate, aia upate zahna chângte kha an lo hre ve vek a ni.
Mingoho lo chhuah hnu hian kan hnam chu keimahni thuhnuaiah ni lovin, kan la hriat ngai rêng rêng loh mikhual thu hnuaiah a kûn ta a, kan duhdâna kal kan nih tâk loh hnu hian kan hnam nuna thil hlu zawng zawng chu zawi zawiin kan kalsan ta a ni.
Kan sakhaw la hriat ngai rêng rêng loh kha min han hmêlhriattîr tê tê a, kan ngaihsân leh kan ngam loh Sâpho sakhua kha be lo thei lo dinhmunah kan din a tûl a, ‘Pathian lo ring ve rawh u’ tih tawngkam mâwltê kha kan nun chhûngrila kan pawmna lam ni lovin, sâpho ngaihsân aleiah an sakhuaah khân kan inlet ta puk puk mai a ni. Khâng hun lai kha Mizo mipui nâwlpuiin Bible pawh kan la hriat hma, kan rin ber Lal Isua zia pawh kan la hriat hma a ni tlat a ni. Kristianna hi ka sawisêl a ni lova, mahse, a taka nunpui râlah chuan kan Mizo pi pu te nun tha kha kan tluk teuh lo thung. Politics thil ni lo sakhuana zâwnah chuan Sâp Missionary-te kha chuan min hmangaih thlâwt a, a bulpui ber Sapho thil tum (British Imperialist policy) kha kan ram thatna tûr thil a nih miau loh avângin sakhuana pawh kan thatpui tûr angin kan that pui ta lo a ni.
Sâpho lo luh hnu khan sawrkar hnathawhnate kan lo hmelhriat tan a. Mizo pasalthate ai khân sawrkâr hnathawkte khân ngaihsân an hlawh ta a, an hunlaia sawrkâr hna thawk chin kha chuan khaw khat nula hmêltha tha an thing thei ta a ni. Nupui pasal an inzawnna kawnga thufing an lo inzirtîrte kha chu sîrah hnâwlin a lo awm ta a, nopui dawm thei khân kan society-ah chawimawi an hlawh ta lo. Khaw khata buh leh bâl thar tam thînte pawh khân mi zah leh ngaihsân an hlawh ta mang lova, an hun laia Sipai tang thei chinte kha kan Mizo Lal khuaah kan pasalthate aiin an tuitla ta zâwk a ni. Nun tha zâwk kan hnam nunin a dai chin ang zêla finna kan lo hmuhchhuah tawh sa te chu zawi zawiin kan kalsan a, kan hriat ngai loh ram tharah kan zuang ta a ni.
Kan daihriat loh ram thara zuang ta chu kal dân pawh kan thiam ta lova, politics nihphung leh zia pawh hre lo khân kan tawngpawng dai ta mai a ni. Mahni leh mahni kan inbei ta chiam chiam a, lalna nei tûrin dâwt pawh pawisak lohnaah kan lût ta a. Kan hmêlhriat hlawt sakhaw thar pawh kan hnam nun min awpkhâwm a, nun tha zâwk min pe tûra thil duhawm a nih laiin, rin dân bîk nei pâwl hrang hrangah kan lo awm ta a, chhûngrila in ei lo tawnin keimahni leh keimahni chu kan in bei ru ta thêm thêm a ni.
Kha leh chen kan Mizo khawtlâng lo awp thaa, kal phung dik leh tha lo chhuahna kan Mizo Sailo Lalte lah kan hnam nun atangin kan pêtchhuak ta daih mai a. A bul thûmah chuan khâng mingoho vâng vek kha a ni e. An thuhnuaia kûn duh lo Mizo Lalte kha chu an bân zêl a, duh duha an kawihphar theihte kha Lalah an ruat kual ta vêl a, Mizo khawtlâng hmangaihtu tak tak Sailo Lalte chu sîrah hnâwlin an awm ta a ni. Mizo khawtlâng chu mahni sa seh mual mualah hmangaihtu tak leh lainattu nei lovin kan lo vâkvai ta a ni.
‘Intodelh Society’ atangin intodelh lo society-ah kan zuang ta dawrh mai a, changkâng fû e ti lo chuan thil tak tak ngaihtuah chian chuan Mizote hi kan zahawm lova, tute emaw rinchhana khawsa ve tâwk tâwk kan nih tâkna chhan hi a bul thûmah chuan Sâpho khu an ni e ka ti a ni. Mizopa, Sâppa thisena hrin ni rêng rêng lo te hian sâp hming put kan lo duh ta fur mai a (tu huat ni lo se). Kan tu leh fate phei chuan Mizo A AW B aiin ABC an thiam hmasa fê zâwk a nih hi ti ru! Nawalh bâwk khat pawh la siam thiam lo Mizote hian car chhuak thar ber ber kan han khalh per per mai hi chu a nuam a ni ti ru! Mahse kan ramah mautam tâm thlen loh kum pawh nise, India ram a tâm a, tâm ve tûr chu keini Mizote hi kan ni tlat a ni!
Kan tu leh fa he ram “Mizoram” la rawn luah tûrte hnênah hian eng ang thufing nge kan hnutchhiah ve dâwn? An nuna bet tlat tûr thil tha leh mawi, hnam thanlen zêlna tûr atâna thil pawimawh hi tûna he ram luahtute hian i thlîr phâk ang u. Sâppa ni lovin Mizopa ngei an rawn ngaihsân theihna tûrin ngaihtuahna, tha leh tui i han thawh thar leh teh ang u. Kan ram hi siam that a tûl e.
– R. Lalbiakhlua
Add new comment
HMALATUTE
Thursday, 09 August 2012 05:33 Vanglaini
Miin LL.B a pass hian Ukil emaw kan ti fo thin, a ni hauh lo. Kan sawrkar hnathawkte zingah hetiang pass hi tam tak an awm a, mahse Ukil an ni lo. ATC-ah khian miin B.D. an zir chhuak a, Pastor an ni ngawt lo. Pastor hna an thawh erawh chuan Pastor an ni mai a, BD khan sawrkarah LDC hna thawk ta se, Pastor a ni lo va, LDC a ni mai. Chutiang bawkin LL B pass khan UDC hna thawk se, Ukil ni loin UDC a ni mai.
Amaherawhchu, miin LL.B a zawh tawh chuan Ukil hna a thawk thei a, pass ve lo tan a theih loh thung. Khawiah emaw rukruk, inrawk, pawngsual, tualthahna a awm a, a titu nia an rin kha Police-ten manin thubuai an siamsak a, thubuai lian, tualthah, pawngsual tih angah te hi chu Magistrate-ten a thubuai an khawih pha lo va, Session Court-in a khawih thin. Chutiang thubuai lian thamah chuan an mi man khan Ukil a ruai thei lo a nih chuan amah chhan turin Cr PC an tih mai chang 304 angin Court khan a chhantu tur Ukil a pe thin. Chutianga Ukil Court-in a pek chuan Ukil khan thubuai nei hnenah pawisa a dil tur a ni lo va, a dil thiang hek lo. Court-a a dinsak man kha sawrkarin a pe zawk tur a ni.
Tin, court-ah khan mi suala an puha kha hrem a nih theihna tura hmalatu an awm leh a, chu chu sawrkar Ukil kan tih mai, Public Prosecutor-te an ni thung. Cr PC chang 24 angin Ukil hna kum sarih tal lo thawk chin lo chu Public Prosecutor tur hian lak theih a ni lo. Heng sawrkar Ukil-te hi sawrkar hnathawk an ni lo va, court-a sawrkar an dinsak man kha, thubuai nei court-in Ukil a pekten sawrkara an bill ang bawkin an bill thin.
India rama kan kalphungah chuan sawrkarin thil sual tia a puha a man, thubuai a siamsakte chu an tisual ngei a ni, tih kha court-ah zaa za a finfiah a ngai a, chutianga a finfiah theih loh chuan thiam a chang mai tur a ni. Chuvangin, a tir atanga a mantu leh chhuitu, Police leh Excise-te kha an pawimawh ta em em a, an thil chhui leh finfiahna an neihte kha a chhiat hle si chuan sawrkar Ukil tan court-ah engang pawhin tang nasa se, tihngaihna a awm lo.
Entir nan, naupang kum tling lo pawngsualah te hi chuan finfiah a har lo. Naupangin min sual ngei a ni, court-a a tih a, a lo endiktu Doctor-in a hmuh dan court-a a sawi a, Police Officer thubuai siamsaktuin a sawi bawk chuan an finfiah mai thei a, chutianga finfiah a nih avang chuan Court pawhin pawngsualtu dan angin Central Jail lamah thiam loh chantirin kum tam tak tang turin a thawn liam hnem tawh reng a. Tin, tualthah chungchangah pawh sawrkarin a finfiah theih court-in dam chhung tang tura a tih an tam bawk.
Court-a mi sual an sual ngei a ni, tih finfiah tur chuan thuhretute an pawimawh hle. Thuhretua tante hi kan hreh tur a ni lo. Mahse thuhretu tam tak court-in a koh pawha kal duh hauh lo hi an awm a, chutiang avang chuan mi sual dik tak pawh hrem theih a nih loh phah thei fo thin. Mi pakhat hmeichhe pawngsualtuah puhin an man a, sawrkarin thubuai a siamsak a, hmeichhia kha thuhretu zingah a pawimawh ber pakhat a ni. Mahse court-in a koh pawhin a kal duh tlat a, ani ber a kal duh miau si loh chuan sawrkar Ukil tan pawh court-ah tan khawh vak a theih tawh thin lo a ni. Hetianga thubuaia thuhretu court-a an thu hriatte sawi tura kal duh lo an awm thin a, sawrkar lam tan a tisual ngei a ni, tih han finfiah ngaihna reng reng awm lo thubuai hi a tam khawp mai.
Hetiangah hian mi thenkhat engmah hre ziktluak si lo, sawrkar Ukil dem ta mai, an ti tha duh lo a ni ang, ti ta maite hi an awm ve zauh thin. Chutianga sawrkar Ukil mawhpuh a, demtu ngeia pawh kha court-ah sawrkar Ukil angin ding ve ta zawk nise, engmah a tih theih bik loh turzia chu! A pawi hle. Tin, Mizoten Ukil-te dawt sawia eizawng anga ngaih kan ching a, hei hi ngaihdan dik lo; bansan hun tawh tak a ni. Ukil-te hi court-in dan ang leh dik taka ro a rel theihna tura puitu an ni zawk.
Hei hi a tawp nan ka sawi leh duh, Police hnena an mi mante an inpuanna hi thu tlinga ngaih a ni lo, tih hi. An mi man khan, Police hnenah ka that ngei a lawm, pawh ti se, Indian Evidence Act chang 25-na angin court-ah Police hnena a inpuanna kha finfiah nana hman theih a ni lo thung. Police hnenah pawh a inpuang a, chuti chungin court-ah pawh an chakpui lo maw, tia sawrkar Ukil mawhphurh emaw tia ngaih mai te pawh awm theih a ni.
Chutianga sawrkar Ukil lo demtu awm ta ang se, hria sela chu Ropuina Lalpa an khengbet lo tur ang hi a ni ang, a puhtu dan hriat lohzia kha Ukil-ho chuan an nuih tet tet ang. Hengte hi dan lam thila beng tivarah kan tarlang ve a ni. A tuartu lam atanga sawrkar Ukil tih that duh loh ang dawn dawna ngai an awm zeuh thin, mahse an hriat loh vang a ni e.
– K.L.Liana
Add new comment
Thlado vs Chawnpui
Thursday, 09 August 2012 05:31 Vanglaini
Tuan leh mang ata kan pi leh puten mihring (pa fa/ nu fa) inchhun sawi nan ‘Sakawlin sakawl a hring, sial rangin sial rang a hring’ an lo ti thin. Inchhun lo sawi nan ‘Thlado lerah chawnpui a par’ tih te, ‘Vako lerah zawngfian a rah’ tih te, ‘Zathu lerah hreirawt a rah tih tawngkamte hi an hmang thin a nih hi.
Kei pawhin he thu danglam bik hi ka sawi ve fo thin. Thing leh hrui dang hi chu an an hming kan vuah ang angin kan par tirin kan rah tir mai a nih hlawm hi. Entir nan : Zamzo lerah zamzo kan par tir a, tawitaw lerah tawitaw kan rah tir leh mai a, a kung leh a hnah thlengin kan ti tawitaw hnah, zar, par mai zel a nih hi. Ka sawi hmasakho erawh khi chu hming hrang kan vuah sak tlat bik a nih khi. Chuvang chuan a ni ang, pi leh puten inchhun leh inchhun lo tehkhin nana an lo hman ni. Chuti ang bawka vuah hran, kan hman ve lem loh chu changel/ balhla lerah tumbu kan vuih tir hlauh bawk. Changel/ balhla vui ni mai awm tumbu a ni mauh si!
Kei ve hi chuan hetia hming hrang kan lo put tir hi tha ka tiin ka sawi sek thin. A dang hi chu inhrilhfiah sa a ni put put mai – tawitawi kung, tawitaw zar, tawitaw hnah, tawitaw a tel vek mai a nih hi. Tlado, Vako leh Zathu te rah leh par hi chu hming kan vuah hran sak tlat a, hming bik tak meuh an ni. Heng hming hi hman lawka phuah a ni lo a, tuan leh mang ata tak meuh a nih chu tu’n kan hai lo ang chu. Mahse, Pu Vanlalchhunga, Thenzawl khan Chawnpui kung leh Thlado par kha a rawn hre ta miau mai a, sipai bang ka bo ta map mai! Kan pi leh pute hian thil hrang si, hriat chian loh vangin an lo sawi thuhmun mai em ni ta ang le?
Kum 1940 chho vel atang khan em ni ta, Agriculture department ho hian Mizorama thing awm ngai lo – may thlaa par si, April par kan tih tlat te, cinchona te, neem te, thlado te, vaube te an rawn chaw chhuak a (chaw lut loin) thlado leh herhse leh vaube pawh hi kan neih thin pangngai ang tak dang hret chu an ni. Ka hre ve lo naa kan mikhualte’n kan herhse phun hi chu vai herhse min tih sak mai thin.
Vaube pawh hi a par a vul chuk lo deuhin a hun te pawh a dang deuh emaw ka ti. Ka neih ve ve avangin ka en ve fo thin.
Vanlalchhunga khan Mizo thlado pangngai leh vai thlado hi a sawi pawlh nge ni anga kan pi leh pute hian Thlado leh chu Chawnpui kung a tih chu an hre hrang lo zawk le? A rawn sawi anga thlado leh chawnpui kha thing chi hrang, mahni hming lera mahni hming bawka par a lo nih ngai chuan pi leh puten he inchhun lo sawi nana an lo hman thin ‘Thlado lerah Chawnpui a par’ tih hi thai bo daih chi a va ni mai awm ve.
A thu hrimah kei ve hi chuan Thlado par tih leh Chawnpui kung tih ka hriatna tan chu, Pathian zarah kum 83 lai ni tawh mah ila, tun August ni 4 atang chauh khan zuk nia le! Agriculture department lam te pawh hian chian a tha ngawtin ka ring.
– Chhuanliana, BVT
Add new comment
CCE vangin hlum ka sawk
Wednesday, 08 August 2012 05:51 Vanglaini
Mizorama zirna kalphung thar CCE (Continious & Comprehensive Evaluation) vangin August 2, 2012 khan kum 25 chuang zet ka lo khawih ngai tawh loh ‘Hlum’ (Bellei ban) ka sawk. Mi tam takin article ropui tak tak, ram hnuk khawih phak an ziah laiin ka hlum sawh thu hi ka ziak ve chak tlat a, thenkhat tan chuan a ho viau awm e.
A tobul
Kan fate School chawlh lai a ni a, an zirtirtuten project work an pek chu, “Hlumin No lem rawn siam ula, School in rawn kal hmasak ber ni-ah in rawn keng dawn nia” tih a ni. Chu thu chuan ka fapa rilru a luah tlat mai a, “A pa, hlum la tawh ang. Khawiah nge hlum chu a awm ang? Engtikah nge kan lak ang” tih chu ni tina zawhna kan dawn chu a ni. Faten rilrua an helhkam ber chu pa ber tan ngaihthah reng theih a ni si lo. Hlum buaiin kan buai ta.
Hlum dilin ka tawngtai
Fapate thil duh tihlawhtling turin patlingin puan ven kan han sawi chhing a. Chhing tak thlenga kan han sawi ngial pawhin a buaithlak ta tlat mai. Aizawlah hian hlum sawh mai tur a lo vâng khawp mai a. Khawiah nge hlum sawh tur tha a awm ang? tih chu mahni leh mahni kan inzawt ni tin ta mai a. Kan fate lah chu hlum awmzia pawh la hre lo, a hmuh pawh la hmu lo an nih si avangin an han rawn tlak loh nasa mai si, patling kan buai ta.
Kan thiante, tlema hetiang lam hre deuh awma ka ngaihte hnenah hlum sawh tur awmna ka han zawt a. An mi chhanna tlangpui chu, “Kan naupan lai chuan chumi/khami hmunah khan kan sawk thin ngei mai a, mahse, tunah chuan lung an rem hnan tawh/ In an sak hnan tawh” tih a ni zel mai bawk si, buaithlak ta tlat mai. Patling rilru luahtu chu “Khawiah nge hlum a awm ang” tih a ni. A lehlamah hlum la tawh tura nawrna a nasa si, ka zan mu tur chu hlum dilin ka tawngtai ta. Hlum dila tawngtai tawh hi ka la hre miah lova, mahse kei chu ka tawngtai tlat si. Engtin tak min chhang ang maw?
Zing khua a lo var a, ka fapa chuan hma vehvawh tak maiah hian, “A pa tho tawh rawh, hlum zawng tawh ang” tiin min rawn kai tho a. Ka han inperh tho at mai a, Bike chabi leh helmet ka la chhuak a, hlum zawng turin kan pafa-in kan inphur chhuak ta, “Aw Lalpa, hlum awmna min hrilh rawh”.
Tawngtai chhanna kan hmu
Khawi lamah nge hlum a awm ang? tih ngaihtuah reng chungin Bike ka han khalh chhuak tawp mai a, pan lam tur ber hriat a har a, pan loh tur pawh a awm chuang lo. Kan kalna lam lam chu pan tur a ni tawp mai a ni. A awmna tur nia kan hriat hmun hnih hmun thum vel kan han en kual hnuah kan la beidawn zel avangin Maubawk lamah ka han inkhalh liam thla tawp maia, vanneih a siamin Maubawk Taxi Stand-ah chuan kan laichin hnai tak mai ka hmu hlauh. Ani hnenah chuan, Hlum sawh tur kan zawn thu leh a awmna kan hriat loh leh min kawhhmuh tur a hriat leh hriat loh thu chu inzawm patin ka han hrilh a. Pathian chuan zan lama ka tawngtai chhanna atan ani chu Maubawk kawnah chuan a lo dintir reng chu niin, “Ka kawmthlangah sawntlung lei a tam mai, mi pawhin an sawk nasa, va la ve mai rawh u” tiin chhanna kan dawng ta. ‘Halleluiah’ han tih mai chakawm tak a ni.
Tichuan, min kawhhmuhna lam pan chuan kan han tlan leh vang vang a, Lawipu ram a lo lang uarh a. Kawng sirah Bike kan hung tha a, step thui ang reng tak mai kan kal thlak leh vang vang hnuah kan duh tak mai, kan rilrua awm reng, Pathian hnena kan dil tak hial ‘Hlum’ chu kan duh tawk kan sawk ta a ni.
Inah kan han hawng a, kan han sawh ban a, “Kan naupan lai chuan heti hian kan ti thin” tiin saihlum te ka han hrual chhin a, ka fate chuan mak an ti a, an lawm phian a. Lung te pawh in tichhe lek lek e.
Hlum leh thingtlang naupang
Hlum han sawh leh takah chuan lung te pawh a leng thar tlat. Hmasawnna a kal chak lutuk a, hlum pawh kan lo kalpel thui tawh hle mai tih ka ngaihtuah chhuak a. Kan naupang lai chuan (ti ve khanglang ila) thingtlanga awm kan ni bawk a, hlum hi kan hmang tangkaiin kan nuna bet tlat pakhat a ni ve thin.
Hlum hmangin motor lem kan siam a, hlum hmangin inlem kan sa a, hlum hmangin rannung lem hrang hrang – Bawng, rul, sava, vawk etc. lem kan siam thin. Tin, kan lo leikang deuh a sava perh nan saihlum kan hrual a, kan hman sen loh saihlum te chu tlangval hnenah te kan hralh a, chutiang chuan sum te pawh kan tuak ve thin a ni.
Aizawl khawpuiah chuan naupang pawhin hlum an lo hre tawh mang hauh lo mai a. Hlum aia pawimawh changkanna tam takin min luh chilh ta a, kei ngei pawhin hlum ka sawh lohna a rei hle tawh mai tih te ka hre chhuak a. A lunglenthlak ve hrim hrim mai.
Hlum – IT (Facebook)
Zirna kalphung thar CCE vangin engang thil hlui nge kan hai chhuah leh dawn tih zawng kan ngaihtuah chhuak thiam lo. Mahse, engemaw tak zawng kan la ti zel dawn a ang si. Tichuan, ‘hlum ka sawh thu’ article ka ziak ta nghal char char a, ka ziah zawh chuan ‘hlum era’ atangin ‘Information Technology era’ ah ka zuang ta dawrh a. Ka hlum sawh article fahrah tak chu chanchinbuah te min lo chhuahsak ve duh tak mialin tiin, Internet ka connect a, Facebook atangin ka hlum sawh chu ka thawn ban ta chat a.
– H. Lalchhandama, Bungkawn
Comments (1)
Hei hi Mizoram a ni!
Wednesday, 08 August 2012 05:50 Vanglaini
Mizoram Geographical Area hi 21,080 anga sawi thin a ni a, mahse department hrang hrang chhinchhiah dan en kual chuan 21,080/ 21,081/ 21,087 sq. km ti te a ziah a ni thung. Khawi ber hi nge kan hman dawn tih chu mimal ngaihdan lo ni ta sela a hahdam thlak awm e.
District hi 8 (Pariat) nge kan neih a 11(sawm pakhat) tih laiah pawh hian buaina tham a ni a, Sub-Division hi 23 kan nei a, RD Block 26 kan nei bawk a ni. Population hi 10,91,014 kan awm a, nuai 11 kan la tling lo hret a ni. Town hi 23 kan nei a, Villages Council hi 750 awm anga chhinchhiah a ni a, chuti a nih chuan Town & Villages Council belhkhawm chu 773 a ni. Khaw khata VC pakhat aia tam awmna khua hi khaw 24 a awm a, chuti a nih chuan total no. of Town & Villages hi 654 a lo ni dawn tihna a ni.
Mahse P&E record kan en chuan khaw 570 ah eng (electrict) pe tawh angin an record a, chuti a nih chuan Mizoram khua zawng zawngah an la pe kim lo deuh tihna a ni. PHE lam kan en ve thung chuan Tui hi khaw 909 ah pe tawh angin an record ve thung. Mizorama khua awm zawng zawng aia tamah tui an pe tawh tihna a nih chu! Thenawm State-ah an pe tel nge phei chu ka hre thiam bik tawh lo.
BPL family hi Rural Development chhinchhiah danah chuan 39,932 (Rural-ah – 33,713 leh Urban-ah – 6,219) awm angin an chhinchhiah a. UD&PA ve thung chuan Urban-ah 26,571 awm angin an chhinchhiah ve thung a ni.
Police Station hi 38 kan nei a, Govt. Hospital hi 81 kan nei a, Private Hospital hi 12 kan nei bawk a ni. Community Health Centre hi 12 kan nei a, PHC hi 57 a vaiin Govt. Hospital hi 81 kan nei a ni. Heng hospital zawng zawngah hian Ambulance dah vek a ni bawk. (Ambulance hi mipuiin kan nei a ni tih kan hre lo fo. Doctor motor emaw ti mai tawk kan awm a, doctor thenkhatte pawhin mahni motor dawn anga cheibawl ta mai an lo awm bawk nen, mipuiin kan mamawha kan hman tur a ni tih hre thar theuh ila) Private Hospital 12 nen chuan hospital 93 kan nei a ni. Sub-Centre hi 370 kan nei a ni.
A hmalamah khian kan sawi tawh a. Georaphical Area khi chi hrang hrang pathum kan nei a, khawi ber nge dik kan hriat tak si lohah chuan a lai ta 21,981 sq. Km khi ring ta mai ila. Reserved Area hi 8,342.42 Sq. Km kan nei a, Catchment area of Hydel Project hi 18,847.53 Sq. Km kan nei bawk. Pass holder’s Land hi 4534,19,343.24 Sq. Km! A nuihzatthlak det… 4534,19,343.24 Sq. Km atang hian kan Geographical Area 21,081.00 Sq. Km hi kan paih chuan 4534,25,452.19 Sq. Km…?
Potential Area kan neihte hi lo en leh thuak thuak teh ang. Agriculture Potential Area hi 746.44 Sq. Km kan nei anga record a ni a. Chutiang chiahin Horticulture Potential Area hi 19,161.13 Sq.Km. Sericulture-ah 1,439.00 Sq.Km. Fisheries-ah 240.00 Sq. Km. Tichuan, kan Total Potential area neih sawrkar chhinchhiah dan chu 21,586.57 Sq. Km a lo ni ta a ni. Mizoram pumpui (Geographical Area) aiin a zau leh hem mai a, a zau zawkna zat chu 8,847.99 Sq. Km lai a ni!
Hei hi tuna kan ram dinhmun chu a ni. Inrelbawlna tha hi a awm theih in ring em le? Lo ngaihtuah ve mah teh….
– Eddy Zosangliana Colney
Add new comment
MST Bus Insuarance-kha!
Wednesday, 08 August 2012 05:50 Vanglaini
Ka pu, Mizoram mipui tana i chanchinbu kaltlanga rawng i bawlna hi ropui ka tiin, ram leh hnam tana i thahnemngaihnaah duhsakna ka hlan a che.
Vanglaini chanchinbu July ni 31, 2012 (Thawhtanni) chhuakah khan MST bus accident hnua MST bus 23 insuarance tih a nih thu kan lo hmu a. Mithiam leh mi hawiher zau zawkte an au chhuak dawn emaw kan tih laiin vawiin thlengin thawm a awm zui ta mang si lova, ka thiam ang tawkin lehkha ka rawn thawn ta mai che a ni e.
March ni 3, 2012-ah Darlawn daiah MST bus a accident a, hetah hian mi engemawzat an thi a. Kha Bus kha insuarance tih a nih leh nih loh chungchangah leh zangnadawmna pek dan chungchangah eptu party leh mi tam tak chuan sorkar an sawisel phah a nih kha. Hetiang boruak a awm avang hi a nih ka ring, thu dik hriat duh vanga Vanglaini chanchinbu-in RTI dan hmanga MST Bus zawng zawng insurance chungchang in rawn zawt chhuak kha lawmawm ka ti hle mai.
Kha thu ka chhiar rual khan, ‘hei chu mipuiin an ngaithiam lo hle dawn a nih hi’ ka lo ti a. A chhan chu mimal lirthei neiten DTO-a an registered dawn reng reng hian document an endik hmasa ziah thin a. Hemi kawngah hian DTO leh a thawhpuite pawh an hahin, an fimkhur hle tih pawh a taka hretute kan ni a. Lirthei thar an ziah luh dawn reng rengin, insurance leh document dang a felfai loh chuan DTO office a thawkte hian kan hmuh lai ngei pawhin an hnawl thin.
Hetih lai hian Transport department a SPIO-in RTI Act, zawhna a chhanna atanga kan lo hmuh angin, ‘The Mizoram Motor Vehicle Rule 1995 anga lirtheite insurance tih vek tur a ni’ tih a nih lai a, a enkawltu department ber lehnghalin dan bawhchhe chunga kha chen an lo awm thei kha a mak hi ka ti em em a. Mimal lirthei nei, document felfai lo nei an register duh loh laia a anmahni department motor ber an insure leh duh si lo ka hmuh khan he department hian mipuite hi min zah lo hlein ka hria.
A dik tak chuan mipui min zirtirtu tur ber an ni a, kawng dika mipui kaihruaitu tur ber sorkar department-in dan bawhchhe chunga a ruka an lo awm ngar ngar thei kha pawmzam mai mai chi niin ka hre lova. Keini mimal hi chuan insurance tih nan pawisa tam tak kan seng thin a (a ruka insuarance ti lo pawh an lo awm mai thei e).
MST Bus thenkhat, kumina an insuared phei kha chu kum 2002 leh 2003 ami daihte a ni lehnghal a. Chuvangin, sorkar hmasa hunlai pawhin a felfai bik lo tih a chiang a. Tuna kan Transport Minsiter Pu PC Zoramsangliana hi mi chak leh fel tak niin ka lo hria a, ani hunah pawh heti mai maia an la kal kha sorkar leh department-in mipui min zah lohzia entirnaah ka ngai a.
Minister hian a rang thei ang bera ngaihdam dil tur leh thil awmzia sawifiah turin kan phut takzet a ni.
Vanglaini chanchinbu vul zel rawh se.
I rintlak – Lalthazuala
Add new comment
NIT LEH LENGPUI
Tuesday, 07 August 2012 06:05 Vanglaini
National Institute of Technology (NIT) Mizoram, hun rei tak chhung Nagpur lama awm tawh Mizoramah sengluh a ni dawn ta tih thawm a rik khan, keini Lengpui khawtlang pawh hian kan khuaah hian dah theih ni sela aw.. tiin ngaihtuahna kan lo seng ve thin a. Nimahsela, hma han lak dan em em kan hriat loh laiin, thui tak kal pui a lo ni reng tawh tihte kan han hria a. Mi fing zawk leh thil hre zawkte min finchhuahna azarah, a hmun hma te in neih theih dawn chuan han dil ve hrim hrim teh u, Airport awmna hmunte in ni a, an thlang mial mai thei che u asin, tih thurawn te kan han dawng a.
Kan khawtlang hruaitute leh mi thahnemngaiten theih tawp chhuahin a hmunhma turte dapin, a leng awm tawk vel tur ram chu awm theia a lan takah chuan, bei nge sei rundung ti chungin kan han dil ve a. Chutiang a nih mek lai chuan, kan Chief Minister zahawm tak bial, Thenzawl lamah dah tura tih a lo ni ta, tih kan han hria a. Kan Chief Minister, kan State chhunga kan Pa berin a bialte duhsak a, a bial chhung lama dah a tum chu thil awm lo leh dik lo em em pawh a ni hran love. A hmunhma tur ni se, an duh ang tawk leh an duh dan ang tak an lo nei ve bawk nen, Mizoram chhung tho a ni a, khawiah pawh awm se, Mizote ta a ni a, State dang hla tak taka mi ai chuan kan tangkai puiin kan tan a awlsam theuh dawn alawm, tiin Pu ber thutlukna chu zah tak chungin, it ve tak chung siin kan pawm tlang thei mai a, a nawr pawh kan nawr zui vak ngam lo ta reng a. Nimahsela, an mamawh leh duh ang ram awl kan neih thu nena kan dilna erawh chu kan hnuk let hran chuang lo.
Tichuan, hun a lo kal zel a, NIT chungchang chu a sawi pawh kan sawi zui ta meuh lo. Pu ber thu chu kan pawm mai a, nimahsela, Mizopa sawi dan takin, Phai lama an hotute chuan a hmunhma te endik hna an rawn thawk tan ta a. Kan rin leh beisei phak tawh loh hnuah, kan vanneih asiamin Lengpui lam an rawn thle ta riau mai a. Tichuan, Chief Minister zahawm takin a bialte duhsak taka ‘Thenzawl Khawpui’ huam chhung ngeia dah a tum chu, a duhsak tak loh thut vang pawh ni hauh lovin, a la duhsak em em chung rengin, a thunei zawk Central lam thu vang nge, Lengpui lama dah tura tihfel a lo ni ta a, kan lawm kher mai. Hetianga Lengpuia dah a nih theihna tura mi pawimawh zawng zawngte chungah pawh lawmthu kan sawi a ni.
Chutihmek laiin, Thenzawl khawpui lama kan unaute pawhin an ui thu an rawn tlangau pui bawk a, an rilru leh dinhmun hi an hriatthiamawm hle mai, a uiawm a, ui tlak pawh a ni reng a. An dinhmun atanga han thlirpui phei chuan a hnual pawh an hnual ve rawih ang tih a rin theih a, an hriatthiam awm tak meuh meuh a ni. Nimahsela, State dang leh hnamdang kuta tlulut ta ang hrima ngai lo hian, Lengpui pawh Mizoram chhung tho a ni a, kan za a ta, a that leh zual zawk beiseina nena Lengpuia dah tak mai a nih hi lo pawm thiam ve sela aw. Chief Minister leh tu tu te emaw dema mawhpuh kual lo hian, kan NIT Mizote ta, Mizoram chhung ngeia mi hi, NIT naran mai mai ni lova, ram pum hriat khawpa thaa kan siam theih nana ngaihtuahna rawn seng ve zawk turin kan sawmin kan ngen a.
Keini paw’n, Thenzawl khawpui lama dah tura tih a nih laia, Pu ber thu a nih bakah Mizoram chhung tho a ni a, tia kan “Amen” ve mai thei ang khan. Tin, khawpui leh lian zawkte an ni a, ram bial khat te chauh thlir lova, ram pum huapa tha tur hi thlir thiam ve ngei turah ngaih an ni bawk nen. Rilru puitling takin, anmahni duhsak em emtu an bialtu kan Chief Minister zahawm tak dem zui mai lo leh, theih tawp chhuahin duhsakna a lantir a ni tih hre reng chungin, ram pum huapin rilru zau tak rawn pu ve hram hram thei se, kan Mizoram tan hian a va tha dawn em.
Sawi tur tam tak a awm ang, Thenzawl khawpui aia Lengpui a that zawkna emaw, a that loh zawkna emaw, a inan rengna lam thu emaw chu sawi tur tam tak a awm thei ang a, kan tanna lam ve veah thui tak kan tang ve ve thei theuh ngei ang. Chulam chu dah tha-in, a hria leh expert-ten a tha an tih hmun lam hi kan nakin hun atana beiseina nen pawm thiam tlang ila, Mizoram NIT a seat chan loh hlauva State dang zirlaite an phet buai sup sup theihna tur khawpin a thatna tur hi i buaipui tlang tawh zawk ang u khai.
– Lalthakima Ralte
Comments (1)
NH 54 pin a hlauhawm
Tuesday, 07 August 2012 06:05 Vanglaini
Fur pui a intan leh ta a, Nikir ruah pawh 23-6-2012 atang khan a sur leh tan ta. Nikir ruah a sur tan hi chuan fur pui kan thleng ta ni thin. Thal laia kangmei hlau reng renga kan awm thinte pawh a lo reh zo ta. Engemaw zawng taka han ngaihtuah chuan nunphung awlsam sawt tur leh thawven thlak deuh huai awm tak a ni a. Nipui khaw lum huam huam pawh ruah surin a len kiang zo a, ‘huai takai’ tih mai awm tak a ni.
Mahse ruah a han sur hlek hi chuan chhiatna engemaw hi a lo thleng leh mai thin. Tun Nikir Ruah surah mai pawh khan Aizawlah lungrem chim, lei min, leiminin in hnawl tih vel a ri leh nual tawh a, chuvangin ruah surte hi kan tan malsawm ruah a nih rualin chhiatna thlentu a ni leh mai thin.
Chhiatna a nihna chhan ber pawh hi kei ni, mihringte hian a dawnthleng kan siam fuh loh leh kan rem fuh loh emaw, kan tih tur angte pawh kan vuaicha luattuk vang te pawh a ni fo.
Bungkawna Lai House thlang lungrem min an tihte pawh Engineer-ten a hlauhawmin siamthat a ngai tih a hma kum khat kal taa an lo sawi daih a ni tihte a awm a, chuti chung si chuan siam that emaw lo inralrin emaw a awm loh avangin chhiatna kan tawk leh mai thin. Vanduaina leh chhiatna tam tak hi chu pumpelh theih loh leh vanduai vang renga lo thleng te a ni a, tam tak erawh hi chu kan siam chawp leh kan fimkhur loh vang leh kan vuaicha vang a ni thei thung.
Kan Zoram kawngpui hlun leh senior ber, NH 54 pawh hi Chhingchhip khaw chhunga lei tlahniam, a tlahniam tih mai pawh ni tawh lo, bal fai vek tawh, PWD-ten thir leilawn an dawh kai, 2010 a hmanhmawh taka dawh kha a ni a. A bul hnai-teah a helna tur leitan rem tak a awmin, chuta lei tana kawngpui sial a nih hma chhung atana he leilawn hi lo hman tur atana hmanhmawh taka dawh kha a ni.
He leitan tur ina in hmun ram a sutchhiat tur pawh 11(sawmpakhat) lai niin, Revenue Department pawhin nikum hmasa daih tawh khan an teh fel vek a, compensation ngai zat nen lam an chhut chhuak vek tawh. Chuti chung chuan engmah tih a awm ta lovin, National Highway, kan ram dung tluan hawlhtlangtu ber si hi motor lian pawh kal hleih theih lohvin a awm ta reng mai a ni.
Nikum fur tluan khan engmah siam that a awm ta lova. Nikum fur tawp dawn lamah khan a leilawn bul, hmar lam kawng lai hi a khi tlang ruah a, chupawh chu a enkawltuten a rang a rangin an hnawh phui a. Engtin han ti ta nge chu an ti lem lo ni awm tak a ni.
Kumin fur thlen hma deuh khan thuneituten leitan tumin, a sut chhiat tur ramte an han en tha leh a, a hmaa an lo en tawh ang lo deuhvin, a sut chhiat turte chu an belhin, an han paih then a. An insawi dan chuan an hmanhmawh hmel viauva, mahse chawlhkar a ral a, thla a ral zel a, engmah thawm riva a awm leh ta chuang hlei lova. Chutih laiin Nikir Ruah a lo thleng a, khua an cheng dek dek a, nikum lama a kawng chhuat khikna ngaiah bawk a han khi leh ta ruah mai a. He kawng khi hi ni 26-6-2012 khan a ni a. Thuneituten an hnawh tir leh mai a, tihian an duhtawk leh mai ang tih chu hlauhawm tak a ni.
Fur kan la tan dawn chauh a ni si a, he NH 54 hi kal theih lohvin a ping mai ang tih a hlauhawm hle. Thuneituten a tul angin hma lak dan han ngaihtuah vat se a tha hle ang. Kan kawngpui neih pawimawh ber ni si hi ngaihthah a hlawh riau hian a lang a, ngaihven vat ni thei sela a tha hle awm e.
NH 54 hi kal tlang theih lohvin a ping leh mai ang tih a hlauhawm a, tun Nikir khawchenga kawngpui khi chat kha a warning bell a ang riau mai!
– Patrick Z, Chhingchhip
Add new comment
KUM EIRUK!
Monday, 06 August 2012 05:16 Vanglaini
Sorkar officer pension har lutuk pawh khan, “ Matric ka passed khan ka lo la pianglo a lawm maw le,” a ti e, an ti. Vawikhat Mizoram khawchhak lama ka zinnaah Police bel thum upat hmel deuh hi ka hmu a; a rukin a kum dik tak ka zawt a. Ani chuan kum 67 a nih tawh thu leh kum 4 service a la neih thu min hrilh a. Chuti chen chen sorkar hna thawh chu a ninglo em ni tia ka zawh chuan, a nin’ ve tho thu leh hlawh duh vanga a la thawh hram hram thute, a tha-in tlin tawh loh thute min hrilh a ni.
HSLC kan exam dawn khan Synod High School-a kan Headmaster Pu Thantluanga khan ka pian ni, thla leh kum min zawt a. Ka hrilh a. “I pianni, thla leh kum diktak hi i ziak mai ang aw?” min ti a. Kei, thil man chak vaklo chuan mak ka ti deuhva, ka birthday min sawn sak ta lo erawh chu ka thaw huai mai. Matric kan passed hlim khan LDC hna ka dil ve dawna mahse, ka kumin (a thla-in) a lo pha lo deuhva, ka dil ta lo.
Khatihlai khan sorkar hnathawh leh thawhloh lam kan ngaihtuah lem lova, kan khau-phar thawven a, inziah naupan’ lampang hi chu kan rilru-ah ‘agenda’ a tlinglo hrim hrim. A thatna leh that lohna pawh ka hre pha lova. Kum ziah naupan’ dikloh leh a that lohzia ka hriat hnu hian ka kum dik tak ka lo ziak kha ka lawm a, kan ‘Sir’ chunga ka lawm rualin ka inchhuang ru hle thin ta zawk a. Sorkar hna ka thawh tak loh vanga lawm ka ni hranpa lova. Tuna ka thawhna company-ah hian Mizoram sorkar hnathawk nen kan pension kum a inang chiah a. Sorkar hnuaia thawkte’n kum diktak an ziah avanga hloh anga an inngaih chuan hloh ve thovah ngaih theih ka ni a. Mahse, kum dik ziah hi ‘Kan hloh hlepah kan chhiar’ tia ‘Haleluiah’ kherlo pawha dikna a zara lungawina thlentu a ni.
Kum eiru zingah hian kohhrana inhmang tak tak, an tualchhung kohhran kut leh ke bera tang, Kohhran Upa tiamin, engzat tak awm ang maw? Hei hi zu in aia sual lian zawk fe a ni tih kan hria em? Sorkar hna thawh rei an duh avangin an kum thu-ah dawt an sawi a. Chu dawt sawi chuan thangkhat lian a daih a; vawikhat an thilsual tih (thil tihsual palh ni lovin) avang khan sualin (‘crime’ mai pawh nilo ‘sin’) an awm ta reng mai a. Midang sorkar hna an luh vena tur kum engemaw chen an dal a. Mi eizawnna kum tam an dal avangin chem lovin mi (thangthar) lu an lak sak a. Chubakah kum zep ruk (dawt) avangin an hlawh miah loh tur cheng tam tak an neih phah ta a. Chu chu eiruk kan ti dawn lovem ni?
Pension kum pelh tawh hnu-a an hlawh hi kohhran thawhlawmah sawma pakhat pawh pe raw sek sek, Puithiam emaw Upa-in emaw a hlan thianghlim pawh ni rawh se, sum thianghlimah kan ngai tak tak thei em?
Ka thianpa MFA- hruaitu Tuikhuahthanga (TK-a) chuan Mizote Football-a kan hmasawn tak tak theih loh chhan chu kum zep ruk kan chin vang niin a sawi bawk. “Kum naupang lam – Under 13 tih velah kan che tha viau a. Mahse, senior level kan thlenin kan che chhe ngei ngei. Hei hi a chhan chu kum diklo kan hman thin vang (mahni kum diktak aia naupanga kan inchhal thin vang) a ni chiang,” a ti a ni. Hei hi a dik tih chu infiamna lama tui chuan an hriat vek ka ring. Thudik hi a tlo ber a, a tha ber zawk reng a ni.
Ni e, India ramah hian hetiang lam thilah hian fello hi a la tam em em mai a. Kan sorkar-a hetiang lam buaipuitute’n kum dik tak, birth certificate diktak kalpui dan tur an vei thu tunhnaia an sawiho kha a tlai tawh hle naa bawhzui vat chi a ni.. Naupang leh thalai-in zeng natna an vei palha, an naupan laia zeng venna-a inchiu tirlotu an nu leh pate tanin-a dah thintu United States leh Europe ramah te chuan kum zep ruk theihloh khawpin kalphung fel an nei tawh a. A theih hian a theih loh bur a ni ber. Ram changkanglo ‘Third World’ ram ho hian kum diklo leh birth certificate diklo neih kan la ching ber, kan tana tha tur emaw kan tia, kan la zak miahlo leh nghal..
Thian thenkhat min hrilh dan chuan anmahni’n kum diklo an hrilh vang ni lovin an zirtirtute’n HSLC exam dawnah sorkar hna la thawk tura ngaihte chu an pian kum an ziah tlai sak thin niin an sawi a. Hei hi a ni thei tho mai. Mahse, dikna duh tan chuan he thil hi thiah ngam a tulin ka hre fo thin. He Mizoramah hian dikna hi dingchang se kan duh takmeuh chuan engkim huam se tih hi ka rilru luahtu a ni a. Kan famkimlo theuh chungin mahni kum dik ziak kan tam/kan nih vek hunah kan ram hi kawng khat talah chuan kan zahpuiawmlo hle turah ka ngai a ni.
Han ngaihtuah chhin mah teh – Pu Liana chu khawi Department-ah emaw hotu lu ber a ni a; in lama a hlawh a hawn (take home) chu thla khatah Rs 70,000 a ni a. Kum khata a hawn chu Rs 8,40,000 zet a ni a. Kum 4 vel chauh pawh a kum lo zep then/inti naupang ta sela a eiruk (ka tih sak ta mai, a hlawh hauh loh tur a hlawh ni miau hek) chu Rs. 33,60,000 (cheng nuai 34 thelh) a lo ni a. Thingtlang retheite khaichhuahna atana NLUP fund-a chhunluh atan Uria nupui ai daiha itawm a ni. Chu mai a la ni ta lova, a hnuai ami kaisan ve hun kum 4-in a ti tlai a; a hnuaia mite hian an kum an zep ruk leh zel phei chuan an hnuai leh a mite tan chuan beidawnna a thlen a. A inkhaidiat-a an pension har lutuk avanga thalai lehkhathiam rual hna hmulote tana hna ruak tur an hnawh pin dan phei chu thinrim engphiara sawiho tham a ni.
He (ka suangtuahna – imaginary) officer Pu Liana hi piangthar ta hlauh mai sela, Zakaia anga a let li-a a rulh em loh pawhin a kum dik tak zulzuiin han pension hlauh mai sela chuan hloh lovin a hnuaia mite leh hna dil mekte tan chuan an chanvo dik tak chan theihna kawng a inhawng dawn ta a. Chutih rual chuan mipuiin kan mamawh ngawih ngawih thiam bik nei, midang tih theihloh thiam an awm phawt chuan an service pawhsei hi ka pawm a. Ama’rawhchu, an tel lova hna thawh theih lohva ngaih an awm thin hi chu kalphung ‘system’ that loh vang a ni fo thung toh hriat tel a tha.
Nimin lawk khan kan Education Minister Pu Lalsawta chuan Assembly House-ah thingtlang lama zirtirtu an indaihloh em em laia Aizawl khawpui-a awm tlurh anga kan hriat chhan chu mahni kum ziah naupan’ avanga upa leh hrisello taka hna la chelh, thawk hlei thei tawh si lo tam vang a ni, a ti. Hei hi thil awm dan a nih ngat phei chuan kan upa-ho avang hian naupang chanvo ‘right to education’ chu thingtlang lamah kan palzut nasa hle tihna a ni a. Tawngtaia Pathian thu sawi ngam tur an ni chiah em? Kum zep ruk avanga thingtlang naupang tam tak lehkha zir thei lova siam an nih ang tluk tho hian department dangah pawh ngaihzam theihloh tur a tam ngawt ta ve ang.
– H.C. Vanlalruata
Add new comment
Page 1 of 64
«
Start
Prev
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Next
End
»
Most Read
Latest News
Weather Forecast
Taxi driver bo thiin hmuh a ni A thattu Laltanpuia police-in man
Taxi driver bo thiin hmuh a ni A thattu Laltanpuia police-in man
13.01.10
Ral kuta police thite sûnna hun hmang Mizoram police tan M-4 silai lei an tum
22.10.11
Bike chesualah mi 2 thi
31.12.09
Khawthlang boruak a dai tan
Khawthlang boruak a dai tan
17.11.09
Tlawng lui fintu Serlui tûr-in hrai
04.11.09
Mizote chhiatpui ‘British Imperialism’
09.08.12
HMALATUTE
09.08.12
Thlado vs Chawnpui
09.08.12
Zuk leh hmuam
09.08.12
A tawpah Dinthar an inlâr; Vawiinah hmun ruak pakhat inchuh tur team 3
A tawpah Dinthar an inlâr; Vawiinah hmun ruak pakhat inchuh tur team 3
09.08.12
Sorry.. this country forecast can not be processed by this script.
Locations in the United States and territories should use the carterlake NOAA script.
Locations in Canada should use the Environment Canada forecast script.
WeatherUnderground :
Forecast from WeatherUnderground and Camp26 WF for .
Videos
Photo gallery
Bookmark pages
Hetah kan sawn tawh e… PhotoGallery
lawrkhawm.com!
alexxfender.com
thlalak.com
Who’s Online
We have 48 guests online
Home
Contact Us
Reset user setting
Top
Copyright © 2012 Vanglaini.Org. All Rights Reserved. Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.