Rengi Sailo, Varanasi
Camp Tata Memorial Hospital, Mumbai
09-March-2009
March 12 khan Recovery Ward atangin ward ah an rawn sawn a. Vawiin chaw hma khan damdawiin in atangin an release.
Ni 3 March 2009 zan ang em em lungngaihna leh zamna kha ka la tawk ngai lo. A chhan chu a tuk mai a zaipui tuar tur ka nih chu ka rilruin min hrilh nawn tlut tlut mai. Kei hriselna lama lo hniamsa bawk nen.
Kan Lal Isua meuh pawh khan thihna a hmachhawn dawn meuh kha chuan “Ka pa he no hian mi pel lul rawh se” a ti anih kha. Kei pawn Isua dinhmun kha ka hriatthiampui lehzual a.
Mi te angin ka huphurh thu ka sawi duh lo mahse ka rilru chu a rum tak meuh meuh a. Theih ni se pumpelh dan kawng ka zawng ang, mahse tih chi a ni tawh si lo. Ka mitthlaah ka fanu a lo lang a, kan pa a lo lang leh a. Ka pa leh ka unuate leh thenrualte nen. Ka taksa a chak lo bawk nen hnimhlumte chu ka liampui tur a ni mai angem? Zawhna tinreng ka in zawt a. Mahse Pathian hnenah ka inhlanna chu “Lalpa ka nunna i kutah a awm” tih hi a ni.
Mumbai kan thlen thlak tirh lama zai tura inbuatsaihna kan han neih in, nidanga kan hriat ngai reng reng loh thisen thlum (Blood sugar) ka lo nei reng mai bawk nen. Kum sawm kal ta atanga min chenchilh tu thisen sang chuan min thlah duh bawk si lo, thil a ti khirh khan zo vek mai a. Doctor ten theih tawk a control an tum a, damdawi chi hrang hrang min pe a.
Mahse danglamna riau mai ka neih chu Tata Memorial Hospital cancer enkawlna atana Asia khawmualpui pawh hmingthang hian ka khabe bawk atang hian cancer an hmu zo tlat lo. Vawihnih zet biopsy an lak hnu pawhin an rinhleh thu bak report a awm lo. Mahse a lan danah doctor-ten an ringhlel bawk si a. “A nih lohna hi 1% bak a ni lo ang” an ti ta mai mai a.
Mumbai kan thlen thlak tirh hian ka case ang chiah nei Pi Rokimi(Mission Vengthlang) chu an lo zai zo tawh a. A ngalruh te zawk an la a, a khabe ah an sawn a. Khabe zai e ti lo chuan a ke a bai ta daih mai bawk a. Kan natna a in an em avang chuan a zaidan kimchang takin ka zawt a. Tha deuhin min hrilh a. Kan case a in an em avang chuan kan in ngaina ta phian a. Min sawithaih reng reng lo va, thil nihdan phung a sawi mai a, mahse ka lo hriat lawk vang a ni mahna ka huphurh em em na chhan chu.
Zaipui ka tawh hma ni hnih la awm ah chuan min zai hnua ka ka(mouth) a thil ka ei theih dawn loh avangin ka pum verh hmasa turin minor Operation Theatre(OT) ah min hruai a. Min muttir a, min buatsaih vek hnuah ka BP an han check a, a lo sang si a, min verh ngam ta lo va. Nilengin kan nghak a, kan beidawng ta a, a tukah chuan verh ngei ngei a ngai bawk si a, minor OT ah bawk chuan min hruai lut a, ka BP an check ta miah lo mai. Inzai dawhkanah min muttir a, ka ka an kar ang a, zung te aia lian mah thir chu ka hrawkah an rawlhlut a, min vuanbet tlat bawk si a, ka harhfim vek bawk si a. “Engtiknge maw min chiu mut ang?” ka tih rilruk reng lai chuan ka pum an verh lai te pawh chu ka hre ta vek mai a, mahse min khawih rei lo. Minute 20 vel min khawih a, amaherawhchu a hrehawm kher mai.
A tuka zaipui hmachhawn tur ka ni bawk si a, kan pindanah chuan ka let ngat mai a. Vanduai bik in tih a awl hle mai, mahse ka rilruah Lal Isua a lo lut vat a. A ni chuan khawvel tan thihna a hmachhawn a, kei erawh chuan keima damna turin ka hmachhawn tih ka inhriat chuan ka zak hle a. Lalpa hmaah ngaihdam ka dil a.
Doctor te chuan BP san an hlauh em avangin muthilhna damdawi min pe sek mai a, huphurh hle ti lo chuan ka lo muhil ve ta mai. Zing dar 8a OT a lakluh tur ka nih avangin zing takah nurse hoin min rawn kai tho a, min buatsaih a, a phurawm lem loh khawp mai. Ka ngaihtuahna te chu a a ruai tawh mai a. Dar 8 vel chiah ah khum nawrlirh a lo kal a, ka mu ta ran mai a. Min nawr tan a, kan pa chuan mittui tla zawih zawih in min thlir liam a. OT lianpui mai chhungah chuan pindan tam tak a awm a, a changin min dinpui a, a changin min nawr leh thin a. Min zaitu tur doctor ho lah chuan, “Good morning, Rengi” an ti sek mai a. Ka good morning loh tehreng nen. Ka rilru te te chuan “Min zai pawh chu in va chak teh hawrh hlawm ve maw le” te ka ti ta vel mai mai a.
Zing dar 8:45 vel chiahah min khawih tan a. Inzai dawhkana ka mu chu pakhat chuan “Hei oxygen hip rawh” a ti a, a nih tak tak leh tak tak loh pawh ka hre lo a, ka hip a, nikhua ka hre lo zui ta mai a.
Ka han harh chuan ICU-ah ka lo mu a. Zing nge zan pawh ka hre lo va, ka mu a, ka harh leh thin a, ka a ruai mai bawk si a. ICU a awm hi ka huphurh ber a ni a. Kolkata ah zai ka tawh tawh avangin ICU a awm a tuihal lutuk leh kawngna lutuk kha ka huphurh hle a mahse chutiang chu ka nei lo. Ka lu ka delhna chu a na ber a, ka hrawk inzai chhunga ka thawkna tur an verhah chuan oxygen chu ka hip thiam lo emawni a thawl hulh mai a, ka muhil hlei thei lo a.
Engtia rei nge min khawih a, ICU ah pawh chuan engtia rei nge ka awm tih pawh chu ka hre tawh lo. Ka mu ve tawp mai a, doctor ho hi an lo kal thin a, min zai tu te hian ka ka chhung chu an en deuh reng mai. Torchlightin an en a, a thenin “So dark” an tia, a thenin “Quite dark” an ti bawk. Enge a awmzia lah chu ka hre der si lo.
Nakin deuhah phei chuan an plastic surgeon thiam chhuanvawr nu upa lam tawh leh doctor ho chuan a rual hian min kil tuau mai a. Torchlight in min chhun sup sup mai a, chu doctor nu haw tur chuan “Ti khan OT ah hruai lut leh mai rawh u” a tih ri ka hria a, a ngaihna ka hrethiam lo hle mai.
A hnu deuhah chuan keimah a mawhphurhna la deuh doctor chuan min rawn ko a. “Mrs Rengi, hei kan zaina che kha duhthu a sam lo a, zai nawn i ngai leh dawn tlat mai” a rawn ti a. Kei thichhawnga lum reng chuan duh a duh lo turin engmah ngaihdan pawh ka siam thei si lo. A kal pawh ka kal thei si lo. Ka ngalruh an lakna avang leh ka ka chhung an zai avangin ka tawngthei bawk hek lo. An duh duh a an khawih tur ka ni tawp mai.
Ka bedsheet chawpin khum nawrlirhah min hlang tawp a. Chak takin OT lamah min tlanpui leh ta. Mahni a ban takngial pawh ti che thei lo chu inzai dawhkana min mut thleng chu ka hria a, a bak chu ka hre tawh lo.
Ka han harh leh chuan ICU bawk a lo ni leh a, ka thaw a ipik em em, ka tukhum a na a, Ka lu tih chet an phal si lo. Ka taksa a thlun theihna lai zawng zawng chu min thlung vek ni hian ka hria a. Ka banah lah chuan BP checkna minute 3 dan lek lek a amha in check chi min buntir a, a rawn incheck reng mai bawk si a. Ka hnar a thawk ka chak a, ka thaw thei tawh bawk si lo. Ka hrawk an verhnah chuan ka thaw thiam mang lo va, chuvangin ka muhil ngam bawk si lo, a hrehawm ka ti hle. Ka rilru chuan “Zaipui kum pawh hi thleng leh mahse ka inzai tawh ngai lovang” te ka ti ringawt thin.
Engtia rei nge min khawih a, engtia rei nge min zai tih chu kan pa sawi danin, a ni hmasa zawk khan zing dar 8 a min nawr lut kha tlai dar 7 velah min nawrchhuak leh niawm tak a nia. A ni hnuhnung zawk kha chu zing dar 9:30 velah min la lut a, tlailam dar 3 vel thleng a ni awm e. ICU ah ni 3 vel ka awmin ka inhria a, mahse a lo ni lo a. Zan hnih chauh ka riak lo niin.
4th & 5th March 2009 ah min zai tihna a lo ni a, ni 6 zingah chuan kan pa a lo lut a, “Bawihpui, ka khawngaih lutuk che a. I tuar chanve tal chu tuar ve thei ila ka va duh em” a ti a. Min khawngaih lutuk chu a mittui a tla zawih zawih a, min tawngtai nghal mawlh mawlh bawk.
Zing dar 9:30 velah ICU atangin min la chhuak a, tuna ka awmna Recovery Ward-ah min dah lut a. Engtia rei nge ka awm dawn ka hre lo.
Ka kal thei lo va,ka tawng thei bawk hek lo. Ka ngaihtuahna ka kawm a, kan pa a khat tawkin a lo lut zeuh zeuh thei a. Ka tawng theih loh avang mai chuan kan pa lah chuan ring tak takin min bia a. “Ka beng a ngawng lo” ka ti a, kan nui leh rih thin.
Engpawh chu lo ni ta sela, a rawngbawl tura min kotu hian a ram la tur leh a rawngbawl chhunzawm zel turin ka nunna hi a humhim tlat a, Zion tlang thlengin ka zui zel ang. Lalpa’n ropuina chang rawh se.
He lehkha ka ziah hi min zai atanga ni 4, Recovery Ward a ka awmlai a ni.
