Ziaka dah that atan tiin ka han thai kur ve nguai a. Mahse hunte lo in her ve bek bekin Vaiho dawn aia ropui daih mai Mizote’n talent kan dawng a ni tih leh heti mai maia awm reng tur kan lo ni lo tawp mai tihte keima experience atanga ka hmuhchhuah ve te chu mi tam tak chhiar loha thulkhung mai atan chuan ka phal ta ngang lova, tlai khawhnuah ka han phawrh mualpho ve leh hnuhnawh a ni e.
Vanneihthlak takin Hrangbana College NSS aiawhin zirlai pathum – H.Zorempuia, Nelson C.Vanlalnghaka leh James Ramdinmawia te chu ‘All India Youth Camp for National Integration,’ Pondicherry hmuna January ni 3-11, 2005 chhunga neiha tel ve turin Krismas ruaitheh ni, mipui riltam zik huai huai lai khan kan inchhawmchhuak ve a.
La zin chhuak ngai lo ta na fam chu, Vairengte piah lam zawng chu kan tan thil thar a ni ta vek mai. Bagha-ah kan chawl a, Zorema pek chuan, “Silchar chu a va pui lo si ve!” a’n ti nghal pang a. Guwahati kan han thleng thla chu Nelson-a’n, “Mizoramah vai an tam tih te chu tih mai mai a ni, helamah an lo tam zawk daih a nih hi!” a’n ti ngawt pek a, an thiamawm tho e.
Guwahati atang chuan Rel-in Chennai thleng kan kal a. Mizo zirlai Chennai-a awm, Hruaithanga, Kawlkulh khua (ka tet laia Pathian thu ka vahvaih pui ve hrep laia ka thianpa) chuan min lo hmuak a. A thiante Tekoka, Isaac-a leh Damte te nena an in luahah chuan innghatin kumtharte kan han hmang ve te te a, tichuan Bus-in Pondicherry chu January ni 2 khan kan pan ta.
Pondicherry, Feren-ho sulhnu: British ho thuhnuaia India ram a kun lai khan Pondicherry-ah chuan Feren (French) hovin ro an lo rel ve mek a. Independence kan neih hnuah chuan India rama Union Territory pasarih zinga pakhat a lo ni ve ta a ni. Tuifinriat kama awm a nih avangin sik leh sa ah a nuam tawk viau a. Tin, a khawpui reng reng plan fel thlap tih hriat reng rengin kawngpui leh kawtthler leh in reng reng te chu a in parallel thlap mai a.
French ho influence a nasat em avangin an sulhnu pawh a tam hle mai; an kawtthler hming zawng zawng deuhthaw leh an restaurant hming te chu French hming a ni deuh vek mai. Kan thlenna thler hming pawh Rue Suffren a ni a, Rue Surcouf te, Rue Dumas te, Rue Victor Simonel leh Rue Mahe De Labourdonnais ten min hual vel a ni. Kan awmna chu Beach kiang maia awm a ni a, seaside Beach Road an tih mai, Gandhiji-a lim te, 19th Century Light House te, French Governor hmingthang ber mai Dupleix-a lim te leh tleirawl huaisen Joan of Arc lim te awmna ah chuan zing leh tlai leh zanah te tuifinriat thlifim dawng turin mi tam tak an lo kalkhawm thin a, keini pawhin kan hunawl hnawhkhah nan ber kan hmang a ni.
Hemi beach-ah hian kawngpui zau leh fai em em mai a awm a, Weekend leh holiday leh tlai lam ah te chuan chuti lai kawng chu kea kal te tan chauha hawn a ni thin. A kiang lawkah Chief Secretary Office te, sorkar hmun pawimawh a intlar tuar mai bawk. A mi chengte Tamil an ni tlangpui a, an nelawmin saptawngin an biak theih deuh vek mai. hetiang thleng thleng te kan han kal ve ta mai chu kan vannei hle a ni.
Youth Camp chu:
State hrang hrang atanga kalkhawm kan ni a. Doctor zirlai, Engineer zirlai, Master Degree nei tawh, Company-a hna nei tawh, thenkhat erawh I BA/B.Sc. zirlai, III BA/B.Com. zirlai te kan ni nawk hlawm a. State hrang hrang atanga kan kal dan chu hetiang hi a ni; Andra Pradesh-12, Bihar-1, Gujarat-9, Jammu & Kashmir-2, Jharkhand-1, kerela-3, Madhya pradesh-3, Mizoram-3, New Delhi-9, Orissa-3, Rajasthan-2, Pondicherry-3, Tamil Nadu-2, Uttaranchal-4, West Bengal-3. Kan vaiin 60, hmeichhia-22 leh mipa-38 kan ni. North East pumpui atangin keini pathum chauh kha kan ni.
Zing khawvar hma atangin “Introduction to Nature”-in hun kan han hmang tan nghal pang a. Sanskrit te kan zir a, hnam inpumkhatna lam hla (Hindi) te kan zir a.Tlaiah Physical Education te kan nei bawk. Nitin ‘Study & Project Work’ kan nei ziah a. Group li(4) ah inthenin group hrang hrang topic chu- 1) Why Sanskrit, 2) Self-discovery, 3) Dealing with one’s fearness leh 4) To appreciate Indian Art and Architecture tih te a ni hlawm.
Mizo kan ni kan hmel a tha!!
Awihawm loh khawpin Mizo kan che tha a, pathum lek kan ni na in kan camp leh kan chetvelna hmunte chu kan al hneh rem rem hle. Kan chet that dan zawng zawng hi kan haw hunah sawi vek dawn ila, a chanve takngial pawh mi an awih sak duh lovang, te kan ti vel hial.
Mipa room-a Arm Wrestling kan neih tuma Nelson-a han ter pha tur tumah an awm loh thu te, ‘Asanas(Yoga)’kan neih tuma kan hotu pa-in a laia min awm tir a, ka tih ang ang zawm ve tura midang a hrilh tak thu te, ‘Origami’ kan zir tuma ka thlalakna (camera) lem siam mak an tih zia te, Faculty Development kan tih tuma tiang(stick) hmanga plate balance chunga inkal chak siaka Zorema pakhatna nih thu te, Tennis ball hmanga ralkhata um tun din vawm thluk-a a vawmthlu hmasa ber ka nih thu te, T.T. bat hmanga Tennis ball chawikang chunga inkal/tlan chak siaka pakhatna ka nih thu te, tlai tin Physical Education neia mel khat vel lek lek te kan tlan thin laia Speed ngai renga tlan thleng thei tlemte zinga Mizo kan ban loh thu te, ‘stretching’ leh ‘exercise’ step ho te tea a thei ber ber leh a kawnghmang hre ber kan nih zel thu te, ‘long jump’-a Nelson-a aia zuang thui leh amah han ter pha tur an awm loh thu te zawng zawng chu ni danga sawiah khek ta rih ila. Mizo nih chu nuam ving veng tak a ni, tih-ah hian i duhtawk phawt ang!
Hei erawh ka hmaih phal hauh lo thung; kan haw hnu 2nd February, 2005 khan Indrajit Raj, Gujarat hnen atangin lehkha ka dawng a. Mi a rawn ngai der ve hle a. A thuziah thenkhat chu a ngai ngaiin, “…So how is your schedule there? Everything is O.K. There in Pondy, I’ve learnt many things from you & I’m ready to learn another remaining. U will try to teach me by letter, ……………and teach me, James, your secret of success!” ‘In thiltihtheihna thuruk eng nge?’ tih hi kan cham chhunga zawhna kan dawn tam ber pawl ni tain ka hria. Chutiang hunah chuan, “E le! Keini te chu Kristian kan ni a lawm!” kan ti mai zel.
Mizoram Governor la ni tur chu:
A tawp ni-ah kan thlenna Guest House-ah chuan Raj Nivas (an Raj Bhavan ve) atangin kan phone lo kalin, “Mizoram atanga zirlai lo kal pathum te kha kan be duh e” an rawn ti a. Guest House enkawltute leh camp-a tel ve dangte chuan an lo hlauthawng nasa mai a. Eng emaw tihsual palh kan nei ang a thu zawhfiahah min rawn man an tum a nihte an ring hial a. Tin kan hotupa Kaivalyabhai-a cell phone-ah phone call a lo kal bawk a. Mahse an hlauhthawn ang a lo ni awzawng lo mai a, Mizo zirlai pathum te’n Lt. Governor kan hmuhna tura appointment min pek thu hi a lo ni a! A tu mai pawh chuan mak an tiin mi an ngaisang leh ta em em mai!
Chiang deuh zawkin ka han sawi ang e. Nitina kan chet velna kiang lawkah Raj Nivas a awm a, Raj Nivas hi French ho hunlaia an Governor General te chenna a ni. A compound a mawiin an phaitual hnim leh thingkung, Tumkau leh Coconut kunga mawi taka thuam a ni a. “Thlalak a va chakawm ve!” tia ka han sawi hian Vaiho hian, “In chak thlawn mai mai a nih chu, thlalak phal lohna hmun a nih hi” an lo ti khanglang zel a. ‘Kan va han la dawn rua em, lo ngawi tak rawh u,’ ka ti rilru ta nauh nauh a.
Tichuan thlalak chak vang em em pawh ni lem lovin kan chet velna kiang a ni bawk a, “Helai thleng thleng zin ve ta chu sawi ve reng rengah Lt. Governor hi i hmu teh ang u,” tiin ka rawt a, Nelson-a chuan kan hmuh theih a beisei vak lo a, mahse Zorema nen chuan an remti ve ta tho a. Tichuan Camp-a kan hotu te pawh tumah rawn lem lovin appointment kan va dil a, kan dil lai chuan Lt. Governor chu a lo zin bo daih mai a, mahse tlaia lo haw tur a nih tho avangin, “In hmuh theih dawn len dawn loh chu naktukah kan rawn phone mai dawn nia,” an ti a. Hmuh duh chhanah an strict em em a, mahse hmuh dilna thlum takin kan han ziak a, Guest House phone number leh Kaivalya cell phone number kan ziak tel a.
Tichuan a tuka phone kan dawng ka tih kha appointment min pek thu a lo ni ta ni. Kaivalya-a’n Raj Nivas atanga phone a dawn tirh chuan, “Raj Nivas atang kher kher chuan phone call ka dawn hi ka lo ring pha ngai lo va, ka phu zawk nghe nghe a ni” a ti ve hial a, mi a ngaihsan phah hle a ni.
Tlai dar 4-a hmu tur kan ni a. Kan han hmu mai tur chu Gujarat tlangval Rakesh-a chuan mak a ti khawp a, “Kan hmu ve thei ang em le?” a han ti he haw a, “E! James, in hmu tak tak dawn a nih chuan Gujarat zirlaite pawhin an hmu ve duh che, ti u la, min lo dil sak ve u la,” a’n ti phawng mai a, kan nui ringawt, thil zawng zawng ti thei leh tihsak theiah min ngai a ni chek ang chu. Mizo nih a va nuam em!
Tlai dar 3:30 ah kan thleng a, kan nghah lai chuan Secretary to the Lt. Governor hian ama Office-a leng hmasa turin min rawn koh tir a. Kan han lut chu Mizo tawng ngatin, “Dam maw? Thingpui?” te hi a lo ti vei roh a. Kan hamhaih hle! Amah chu Chetan B.Sanghi IAS, Mizorama kum 1993-95 vela Joint Secretary lo ni thin a ni a, Aizawl DC te pawh a lo ni tawh nghe nghe. Pa valai tak, hmel ‘sir’ vuah mai hi a ni a, a han in sawi pawp takah chuan kan in nel ta phian a.
Kan titi ta luam a, Mizorama a awm lai kha a pathlawi lai niin amah a la senior lovin a hmel a chhe lem lo bawk a, “Chhass lamah te i ‘luck’ viau lo maw?” tihte thleng thlengin kan inzawt ta. UT sorkar-a Secretary lian, IAS Officer meuh han titi pui na’n chuan duh aiin kan ngam lu deuh niin a lang. Mahse amah khan nuam a ti phian a, “Ka luck lutuk, Mizo nula zingah chhass ka ngah hman a lawm!” a han tih chuan he ka Mizo rilru hi a lo na hman pek.
Zorema’n AGMUT Cadre a ni em tih a han zawt chu fing leh hawizau a ti em em a. Keiin IAS a zawm kum ka zawh chu, “Ring chhin rawh,” min ti a. 1993 vela Joint Secretary chu ka han ngaihtuah vang vang a, “1988” ka han ti a, a lo dik tak tak a, mak ti deuh maiin, “Intelligent Service lamah Central sorkarin la che u sela a tha ang,” a ti ta ngawt a. Chutih lai chuan pa pakhat hi a lo lut ve a, Mizoram atanga zin kan nih thu chu Pu Sanghi-a chuan a han hrilh chuan “Valpui” a rawn ti ve leh ringawt a.
Mak kan ti khawp mai. Chu pa chu Pondicherry IGP a lo ni a, a hming kan lo zawh theihnghilh daih mai a, Mizoramah kum 1978-79 vel khan a lo awm ve tawh hi a lo ni a. A Mizo tawng thiam chhun a rawn hmang thei chuan min ti tlangnel zual hle a ni.
Lieutenant Governor chu kan hmu ta. Amah chu Lt.Gen.(Rtd.) M.M.Lakhera a lo ni a, tuna Mizoram Governor hi. Hemi tuma Pu Lakhera kan hmuh hian Mizoram Governor a ni ang tih kan ring pha lo teh asin! Hei hi kan intawn vawikhatna a ni; kan intawn vawihnihna chu Pondicherry Lt. Governor a nihna ang ni lovin, Mizoram Governor a nihna pawh ni hek lovin thiantha angin Mizoramah ngei a ni ta zawk a, hei pawh ni danga sawiah i khek ang.
A pa lianin a hmel pawh a ‘man’ khawp mai. Fuihna thu tha tak tak min fah a, ama thuziak ‘Philosophy of Life’ tih chu min pe theuh va. Amah pawh thingtlanga piang leh seilian, sap tawng pawh ama thiam thiama thiam, a tumruh hrim hrim avanga hlawhtling a nih thu te a sawi a, chu chuan chona nasa tak min pe a ni. Pondicherry Lt. Governor nih chu administration-ah a buaithlakna chen a awm niin a sawi a. A chhan chu a ram bung thenkhat Yanam (950 km) te, Mahe (720 km) leh Karaikal (140 km) te chu a hlat em avang leh state dang chhunga awm an nih hlawm avangin awp khawm a buaithlak ve hle dawn a lo ni.
Present chi hrang hrang kan pathum chuan min pe theuh a. Heng kan present dawn te hi Sri Aurobindo Society ho ta, Cottage Industry leh Hand-made Paper Mill chhuak vek a lo ni a. Keini chuan Thangchhuah diar kan pe ve a, a awmzia kan han hrilhfiah chuan a lawm thiam hle mai. Tin, Mizoram Tourism information brochure leh I&PR booklet te chu kan pe bawk. Tichuan thlalak phal lohna hmunah ngei chuan lak kan han dil a. Kan la ta a. Thlalak print man a tlawm bawk a, kan print nghal vek a, Vaiho-in an han en mai chu Mizo an ngaihsanna a zual zel, a zual zel a ni ber!
Pondicherry hian Minister paruk(6) an nei a, mahse Union Territory a nih avangin Lt. Governor hian hna a ngahin a tul em em mai a, keini’n minute 40 lai mai kan han titi pui thei mai hi vannei kan inti tak zet a ni.
(Admin Note: He post hi a sei deuh hlek a, hmun hnih ah kan then ta mai)




