-Lalthantluanga Chawngthu
Kumtluanga rûnlum nuthâi tura ka hual leh hlimna pâr min tawntir reng tura ka beisei anih avangin ka theihnghilh thei tawh lovang. Lei hunbi dána teh chuan kan intäwn ni kha ni tam fê ral tawh a ni a, mahse, hmangaihna hunbi ah chuan tûnlawka thleng, la thar reng a ni thung si.
A tâna ka rinawmna chuan thil dang reng min ngaihtuah tir theilo mai nilovin ka nun hi a vawng tlat a, Bianga thlantui lûang kâwi ngiai nguai chunga hna ka thawh châng pawh hian ka hmangaihna vanga ka rinawmna chuan hah reng min chhâwkdam thin. Amah chu ngaihtuahin kan hmalam hunah inthenna kâwl ën tir reng ka tum ngailo va; a sakhmel mawi tak chu mitthlain ka reng thin. Hei vang hian ka hnathawh laite hi hrechanglo lêkin ka lo awm leh nulh thin.
Khua hmunah kan lêndun ve loh avangin an vangkhaw lamtluang chhuiin zantlaiah pheilai ka chhep thin. Darkar khat dàwn lai kal nan hun sêng thin mah ila, hmangaihnain min tirh luih tawh miau si avangin ka pan leh lo thei thin lo. Mahni chauh chuan ka kal ngai biklo va, thianthate hruai nan ‘hlate khua’ anih avangin a rem rem kalpui châng ka nghah khawp mai.
Khami zan tak kha aw! Kan inbiak fâl vawikhatna leh hmangaihna chungchang kan sawidun hmasak ber zan kha…… An vangkhaw hrûlah, thiante venna hnuaiah kan awmdun a. Tunhma zawnga inhre ngailo leh inmamawh tawnlo kha, thinlung lam thlenga kan inngâitawn ta em em mai hi a mak khawp mai.
Zankhat chu “Ramte, kan lênna a hran avang hian duh angin chanchin kan inhre tawn thei thinlo va. Chuvangin, ka hmangaihna che hi hmelmate min sawichhiatna kârah pawh ringhlello hram ang che aw?” ka ti a.
Min chhânlet dan tur ka ngaihtuah nghal a, engtin tak min chhâng ang maw ka tih lai chuan,
“Rinhlelhawma i awm loh phawt chuan!”
Min va’n chhâng thiam tak em! Ka lawm a; eng’e ka sawi leh ang aw ka inti a. Chutah, “Kan inkârah midang an inrawlh buai mai thei a, chutih hunah chuan ka tan i rinawm zel thei ang’em?” tiin, a hmaa ka zawhna ang deuh tho chu ka zawt leh a.
“Rinawm taka i awm phawt chuan!”
“Ramte, min hmangaih tak tak em?”
Min chhâng a, engtiang chiahin nge min chhân ka hre tawh lo. Ka huatthu a sawilo va, ka hlimna leh lawmna a ni a sawi!
‘chuan, ka han fawp dawn a, hnial deuh si, tang ngam chiah silo hian a awm a, ka han tilui deuh sak a, ka fawp ta…Engvangin nge ka fawh? Infawhna tello hian hmangaihna hi a piangchhuak theilo em ni? Mi ka lo fawp ve nual tawh a, mahse, tun ami hi chu a va dang bik em! A lem chu a ni mawlh lo; a ril a, sawifiah turin ka tawngkam thiamna hian a tlin ve lo.
Ka thinlung phekah hian kan awmdan zawng zawng chu a thlâ nen nem kai a ni vek a; ka mitthlain ka hmu reng thin. Amah avang hian hmangaihna hi chhui zawh phak rual lohva mak a nitih ka hria a,ala tawng ve lo leh hrethiamlote tana hmangaihna hrilhfiah tum phei chu ka ngamlo ni mai teh se. Mahse, keimaha hmangaihnain a ken tel pathumte hi chu ka sawi ngam thung. Chungte chu:
Hmangaihnain zah a hre lo.
Hmangaihnain thinlung bâl a silfai.
Hmangaihnain hneh loh leh ngam loh a neilo.
An rûnsangah ka han chuangkâi a, lêng haw huna ‘mangtha’ tia inthlah ngai thin hi hrehawm ka va thin tak em! Mahriakin lâikhumah ka han zâl a; lunglêng takin hlain ka han ináwi a:
“Nang nen intawn chhung a reilo thin e,
Inthen nan hun alo liam thuai a;
Ngai chung zela intawn leh ni thlirin,
Duhlai hmeltha, mangtha phawt mai le.”
Lei hunbi inher liam zêlin kan hlimlai hunte a liampui zo ang tih ka hlau fo thin. Ka lunglênna hian ziaawm lam a pan thei silo. Lunglên vang hian fam rolung mûalah chhâm ang zâl mah ila, dam theih ka nih pawh ka inringlo ve.
Zan lalnu chhawrthlapuiin a lalram a rawn luah a, inchhûang tak maia a han ën no riai laite hian a sin lunglên hi tawrh thiam a har! Chung siâr te’n lungrual taka sîr an sâwn rualin chhawrthlapuiin kallai a han rem a, hei zet hi zawng leilung mawina mah nise, a mawina chuan ka thinlûng kawngkhar hi kik hawngin lunglênna a rawn chhêm luta. Ka dî lênna vangkhaw lamhawiin an lamtluang chhui reng hi ka châk thin. Mahse, an vangkhuaa va lan reng chu ka lei taksa hian atlin reng bik silo.
Nakina kan tana la tha tur ngaihtuahin ka lehkha zirlai chu thiam tumin bei sateh mah ila; ka thinlai luahtu tello chuan eng ruai ka ang theilo. Vanneihthlak takin ka pass thei hram hram a. Ka zirlaibu ah te chuan ‘Ramte-i’ tih leh hmangaihna thuziak a tam hle a, ka chhiar ka chhiar a, ka ziah belh reng bawk a.
Heti taka lungrualpui atana ka duh berin ka lei hringnun a her danglam chhan hi mak ka ti tawp theilo. Hmangaihna pâr zû chu dâwtin tudang mah ka awtlo va. Awh ahnekin ka chantawkah ka lungawi em em a ni. A nei ve lo te chu ka khawngaih fo va. Kawpte tea mi lêng ka hmuhin ka lawmpui thung.
Ni leh thla alo ral zel a. Fanau maltluan châwia rûnhmun kan luah hun turte dâwnin, chu hun chu lo herchhuak thuai se ka ti thin khawp mai.
Amaherawhchu………
Hringnuna hmangaihna pâr vûl mekah hian ‘beidawnna pâr’ alo awm ve reng mai a, ka hmuh thelh reng alo ni. He beidawnna pâr hian ka nun hi a khawih buaiin, damchhan nei ve lo hialah min chhuah ang tih reng ka lo dâwn phak ngai lo.
Chu beidawnna pâr chu engtin nge ka lo tawn theih mai le? Dik lohna ka nei ta em ni? Dawta sual tinrengin maw ka hmangaih Ramte-i hnenah min lo hêk??? Tuar a va har tak em! Theih se, ka hmangaih lunghêr tawh koh kir leh nan chuan thawhrimna chauh pawh ka thlang mai tur. Mahse, mahse, thawhrimna thlâwn mai maw ka chan tak le……
Ka hmakhua min duhsakpui lotute’n midang hnena hmangaihna hlân chhâwngah min puh a, ka lohzia an zêp a, ka sualna diklo an hrilh a, ka thatna an thupbo a, ka nun hi a letlingin an khâi a. Aw, hmangaihna hian hmelma alo siam thei ang tih hi ka ring phal ngailo asin le.
Hmelmate’n an hrilh chu a diklohzia Ramte-i hnenah chuan sawi sawi mah ila, min ringlo zo tawh a, ka sawi tam poh leh min huatna a zual ting a ni mai si. ‘Thuro ianga zaidam, beramno ianga nunnêm’ tia ka lo ûanpui chu ‘Sakeibaknei anga koham’ mai maw alo nih tak le?
A tawp nan ka tuarzo tawh thlâwtlo chuan an rûn ka pan leh a. Vanneihthlak takin amahin alo awm a. A thinlûng kawngkhar inkhârphui thiap chu kik hawnsak tumin ti ti phunglêngin bul ka’n tan a, tha takin min lo chhâwn a. Hun a hlut tawh êm avangin pehhêl kûal lovin ka duh chu sawi phawng mai ka duh a, hetia ka sawi lai hian ka dikzia lantir nan ka biangah hian mittui sûr zúng zúng thei se ka ti kher mai, mahse, mittui a sûr silo.
Ka thinrimnate chu thupin, “Ramte, hmâna i intiamna zawng zawngte kha i theihnghilh vek tawh em ni?” ka’n ti tawp a. A ngawih reng avang chuan, “Ramte, min chhâng dawn lo em ni?” ka han ti leh a.
“Ka hrilh tawh che kha, midang ka nei tawh; nang pawhin midang ila hmu ve leh mai ang!”
Ka thinlung hi feia chhun ang maiin a nâ a, ka awmdan pawh ka chiang tawh lo,”Ramte, hetiang leh tur hian engahnge hmangaihna min lo hlan?” tiin ka kun ta tlawk tlawk a.
“I thiamloh anih kha, midang i nei a, keipaw’n midang ka nei ve a ni mai”
“Ka neilo asin. Khawngaihin, ka tan rem leh mai rawh.”
“A theih tawh loh!”
“A theih tawh miah loh maw?”
“Aw”
“Chuti anih chuan Ramte, i tan tihsak theih che ka neih chuan tihsak zel che ka inhuam ania aw,”
“Chuti chu min tibuai tawh suh”
A mi chhânna chuan a dawngtu thinlûng a va ti nâ êm!
“Ramte, khawvela ka hmangaih berin min duh siloh chuan ka tan dam hian awmzia a nei tawh lo,” ka ti a. Chu in atang chuan eng’e ka tih tum pawh ngaihtuahlovin ka tlânchhuak ta a.
Lungchhe vânkai, mittui fár thei silo, thinlûng hnukulh chungin kan rûn riangte chu ka thleng a; dawhkâna lehkhapuanah chuan he thu hi ka ziak ta a:
“Kumtluang atan tia ka thlan chuan lêngdang hnenah a thinlûng a hawng a. Ka t^n erawh a khâr ta si. Ka tan damchhan reng a awm tawhlo va, he khawvela châm reng turin chhawrtlak nun ka nei tawhlo. Ka lei taksa, vaivuta siam, vaivut vêka kîr leh tur hian pîallei thuahriat hnuaiah chhâmang zâl tura fam chan a thlahlel ber tawh a. Chu hun alo thlen hunah chuan hmangaihna nunrâwng vanga ka tàh leh rûmna hi a kiang tawh ang.
“Nang chauh” tia biahthu ka hlán che kha Ramte, “Nang chauh” ti chung zelin ka zâl pui mai ta’ng e. Ka thlânlungah chuan he thu hi rawn ziak ang che u. HELAI HI HMANGAIHTU HAHCHAWLHNA A NI tih hi. Khawvelah zawng hmangaihtu’n a tuarna hi a ná êm a, chuvangin, mittui nen mangtha mai ule.
Vanneihthlak tak maiin Siamtu Pathian chuan hmeichhe pakhat vang mai maia fám ka chan chu a phal lo va. A âiawhin thianpa Tluanga a rawn tîr a; ani zârah Ramte-i chu ka thinlûng nat nan ka hmang ta lo va. Ramte-i tluka min hnehtu ka tawng ta bawk a.
………………
26th &27th May,2003
