Mihring hmantlak chherchhuah thu – Joseph L. Ralte

May 21st, 2011 1:00 pm by mzvision

Mizoram Entrepreneurship Network-in tun kum thum vel kalta chhunga kan buaipui ber pakhat chu kan thalaite’n “eizawnna ngelnghet” an neih theih dan tur chungchang hi a ni a. Chutiang atana inbuatsaihna leh thalaite kaihruai tura “Skill Development leh Entrepreneurship Development” lama tawnhriat ka neihte, ministry hrang hranga orientation leh short course training programme ka lo chhim ve tawhte leh thalaite training kan lo pek tawhte thlirin he kan thupui hi a veiawm em avangin ka han sawikual deuh duah teh ang.

Hmantlak tura zirna
Albert Einstein chuan “Miin schoola a zir, a theihnghilh bang, a la hriatrengte chauh hi a zir thiamna chu a ni,” a ti mai a. Swami Vivekananda chuan, “Zirna hi thluaka thun tam ringawt a ni lova, miin a hriat leh vawn chhun atanga nungchang awmze nei a rawn nunpui a, a ngaihtuahna a rawn tihchak a, amaha finna awm a rawn tihhriam a, ama ke ngeia a din theihna hi Zirna dik tak chu a ni,” a ti. Ziak leh chhiar thiam ringawt hi zirna a ni lova, mihring chhungrila thiamna awm haichhuah a, hmasawnna atana hman chhuah hi zirnain a tum tak chu a ni, zirna chu mihring hman tlak chherchhuahna kailawn a ni, an tihna a ni ber ang chu. Zir thiamna chuan nihphung (characteristics) tam tak a nei a, a pawimawh zual deuhte lo tarlang ila:-

• Eng sakhua pawh nise, a rinnaah a puitling thin
• Mahni thluak finna leh hriatna a hmang tangkai thiam thin
• Vantlang leh khawtlangah a chhawrnahawm thin
• A kova mawhphurhna tla a hlenchhuak thin
• Thil engkimah a hun leh a hmun a hre thin
• Engkim a zir belh reng thin

“Thiamna” kan tih hian sawi fiah dan hrang hrang a awm leh thei a. Tuna kan sawi tum ber hi chu kan thiamna leh eizawnna chungchang bik thlirna a ni. Chu chu tunlai khawvel teh dan ber pakhat pawh a ni bawk. Kan zirthiamna hian kan eizawnna atan min pui em? Kan lehkha thiamna hian eizawnna ngelnghet min siamsak em? Qualification san leh hniam lam hi tehna bera hman chi a ni ta lo, mahni line theuhah ei hmu tlaka chhawr theih (employable) kan ni em? tih lai hi kan sawi tum chu a ni. Chutiang kawngah chuan hetiang hian tehna (yardstick) siam a ni thin:-

Highly Skilled Person: Mahni line bika thiamna leh hriatna nei sang, kaihhruai ngai lova tithei. Midangte pawh zirtir thei. Hna harsa leh khirhkhan pawh tha taka tithei.
Skilled Person : Mahni line-a thiamna leh hriatna nei. Tha tak leh tlin taka thawk thei.
Semi-skilled Person: Mahni line-a thiamna leh hriatna nei nel nual, kaihhruai leh enpui ngai
Unskilled Person: A hranpaa zir leh training lak ngai lem lova thawktu, hna hnuaihnung deuh thawk thin.

Mahni hna tlin taka thawk thei tura thiamna nei hote hi Professionals tih an ni a. Professional reng reng chuan mit an tlung a. Kaihhruai ngai lova – a hun leh a hmun hria, hmangchang hria, a ngaihna hria, an thiamna pawh mite zirtir thei khawp, uluk leh fimkhur taka ti thin an ni. Eng line-ah pawh Mizote zingah “Professional” tling phak hi kan tam nge kan tlem? Zawhna lian tak a ni thei ang. Vawiina kan zirna in te hian heng characteristics te hi an paw chhuak zo em? Chutiang ang skilled person emaw professional chu Mizo zingah kan tamlo a nih chuan kan zirna-in te’n thiamna tak tak a paw chhuak zo lo tihna a ni mai ang em?

Tihsual kan nei chiang a ni
Kan zirna inte hian thiamna tak tak pe chhuak lo zirna an kalpui ta em ni ang? Kan zirtirtute an fail ta der em ni? Zirlai naupangte’n thiamna tak tak an zir chhuak zo ta lo em ni ang? Enge a chhan ber ni ta ang? Engemaw tihsual chu kan nei ta a ang hle mai. Naupangte chhungril nuna an theihna leh thiamna (potential and capacity) haichhuak zawngin kan kallo chu a ni ngei mai.

He harsatna hi Mizoram chauhvin kan tawk lova. India ram pumin a tawk mek a ni. Mithiam hrang hrangte’n academic debate te an nei a. Survey te an la a. Mihring heti khawpa tam, khawvela mihring tam ber na ram pahnihna ni si, chhawrtlak mithiam indaihlohna nasa ta lutuk chu Sorkar laipui pawhin a manganpui ta hial a. Ram economy a thang nasa si, thilsiamna leh service sector-ah hna thawktu mamawhna a sang nasa si a. Graduate leh Post-Graduate maktaduai tam tak awm mahse, mihring chhawrtlak (employable) an tam si lo a ni. Kan zirna kalphungah engemaw tihsual chu a awm chiang tih hairual a ni ta lo a ni.

Harsatna sukiang turin India sorkar Planning Commission chuan National Skill Development Corporation (NSDC) dinin, zirchianna a nei tawh a. India rama hnathawktu (workforce) hrang hrang hi group li-ah an then phawk phawk a. A hlawm lian ber chu zaa 50 vel an ni a, hna hnuaihnung chauh thawk thei group an ni. Lo neih eizawnna leh thlahtute atanga hna hnuaihnung thawk an ni tlangpui ber a, thiamna (skill) hranpa ngai lemlote an ni. A dawt leh hlawm chu high school lut leh matric zo chin, tuai hriam leh chher hriam phawt ngai chi an ni a, zaa 25 vel an ni. A hlawm thumna chu graduate han ni ve ting tang, thiamna bik thil nei si lo, manufacturing emaw service sector lama chhawr theih tura buatsaih ngai an ni leh a. Zaa 20 vel an ni. A bak zawng zaa 5 te chu doctor, engineer, lawyer, management leh science lam thiamna nei, skilled person an ni. Chumi awmzia chu zaa 95 ho kha hmantlak tura chher hriam tul an ni a, zaa 5 vel chauh chu hna thawk tak tak tlak an ni chauh tihna a ni. Chu chu India ram pum (Mizoram huapin) dinhmun a ni.

Kan zirna-in tam berte’n an school record tihthat nan naupangte marks hmuhsantir dan ringawt an ngaihtuah a, thiamna tak tak aiin exam-naa tihthat lam ringawt thlirna (exam oriented)-in zirna an kalpui nasa lutuk a. Nunphung leh zirna-in a ken tel tura ngaih leh mihring hmantlak tur haichhuahna (human resources development) aiin an zirlaibu chhung ngawr ngawr hriatna (bookish knowledge) lam an uarpui a. Hriatthiamna tak tak awm si lova vawn (bye-heart) uartir an ni a. Chu chuan zirna quality a tichhe ta em em mai a ni. Chu system-in a hrinchhuah chu degree sang tak, mark percentage sang tak tak, chhawr tlak si lo thalai nuai tel a chhuah ta a ni tih hi ngaihdan lian tak a ni ta a ni.

Sorkar laipuiin data a lakkhawm – National Sample Survey vawi 61-na statistics-a a lan dan chuan degree nei sang thalai-ho aiin lehkhathiam sang lo leh zir ziktluak lo (drop out) te zingah hna hmuh loh harsatna (unemployment problem) hi a nep zawk daih a. Lehkhathiam lo leh drop-out zinga hna hmu lo 2.2% chauh an awm laiin graduate zingah 31.7% a ni daih mai. Businessworld-a consultant editor Ashok V. Desai phei chuan, “Zirna in sang College, IIM, IIT leh Engineering college-a degree sang neih hian enge awmzia a neih? Mi â chauhvin lehkha an zir a nih mai hi maw,” a ti hial mai a ni.

Mizoram bika kan dinhmun hi lo en leh thuak ta ila. Kan thalai rual sang telin kumtin BA, MA, Engineer, Doctor leh technical line chi hrang hrang an rawn zo ruih ruih a. Sorkar-a luh theihna chance a vang tual tual a, Industry leh mimal sumdawnna lama inhnangfakna tur a tlem bawk si. Zirna in atanga lo chhuak – a thiam fal leh duhsaktu nei tlemtein sorkar hna an hmu a, zaa 95 vel zette chuan tihtur mumal an nei ta lo. A thiam leh tling law law te chu ngaihtuah ngai lo, mahni inhaikaw thei an ni. A la bak zawng, a nawlpui, thiamna tak tak paw chhuak zo lo hote chu engtinnge kan tih tak ang? tih lai tak hi kan ngaihtuah ngai lai chu a ni ta a ni. Mizoram Employment Exchange data-a a lan dan chuan hna neilo inziaklut zawng zawng chu mi 64,281 zet an ni. Matric – 6500 vel, +2 – 6000 vel, Graduate – 5000, Engineer – 100, MA – 1500 leh a dang – 40000 vel zet an ni ta.

Kan ramah hian BA leh MA val, mark percentage tha tak tak nena degree nei, an thawh awm tawk hnaruak dil ngam lo, saptawng kawi khat pawh mahni irawma phuah chhuak hlei thei lo, eng hna atan maha chhawr (employ) tlak loh kan tam ta lutuk nia lang te hian ngaihtuahna a tithui tak zet a. Soft-Skills leh Communication Skills-ah te hian kan school zirtirtu tam takte hlei hlei hi an chak lo emaw tih mai a awl thin a ni. Saptawng nal taka thiam te, vai tawnga buai loh te hi thiamna tehfung (yardstick) ni lo mahse zirna rahchhuah pawimawh an nih avangin ngaihpawimawh a tul si a ni.

Engtinnge kan tih tak ang?
Vanneihthlak takin India sorkar a harhchhuak hlauh mai a. Thiamna tak tak nei, mihring chhawrtlak (employable)-a mipuite chher hriam tumin hma lakna lian tak a duang chhuak a. He “Skill Development Initiative Scheme (SDIS)” hi kan state pawhin a tangkai thei ang bera mipuite hnena chhawpchhuak a, ngaihtuahna tak tak ram hruaitute’n an sen a hun hle a. He hun tha, state dangte’n nasa taka tan an lak lai hian thapui kan thawh ve a hun takzet a ni.

Tin, thiamna tak tak paw chhuak a, mihring hmantlak chher chhuak turin state tam tak chuan Skill Mapping leh Labour Mapping an kalpui leh mup mup tawh a. Chumi awmzia chu sorkar hna mai nilo, industry leh corporate sector-ah eng line–ah nge thiamna bik (specialized field) mamawhna a san a, mihring indaihlohna a nasat tih hre turin skill mapping hi an ti a. Chumi data leh statistics mil chuan zirlaite tanlakna tur leh zir tur tha an kawhhmuh thei dawn a ni. Chutiang bawkin hnathawktu (workforce) dinhmun an zir chiang a, labour mapping tiin eng sector-ah nge hnathiam (skilled worksforce) mamawhna a nasat a, indaihlohna a tam tih an hria a, chumi lam hawi chuan zirna in te an insiamrem thei dawn a ni. Chutiang ang hna pawimawh chu sorkar mawh a ni.

Zirna in te pawh sumdawnna lian tak alo ni ta a. Sap ram leh ram changkangah chuan an privatize law law a. Sorkarin kalphung leh dan zawm tur mumal tak a duang mai a. Zirna lama thiamna leh tuina nei te’n sumdawn nan an bei law law a. A fel thlup law law mai a ni. Scandinavia ramah te phei chuan “Education Voucher System” an ti mai a. An thupui chu “Fund the children, not schools” tih a ni. Sorkar school-a zirtirtu hlawh sang tak tak pek leh building tha pui pui sak belh zel lovin sorkarin khua leh tuite hnenah sum (voucher/card) an pe mai a. School tha nia an hriatah an fate an dah mai a. School tha hretu chu nu leh pate an ni ngei bawk a. Zirna quality-in hma a sawn phah nasa a ni, an ti. Chutiang em kan ti thei lo a nih pawhin private school te dan leh hrai zawm tur siamin, uluk taka enzuitu (monitoring body) siama kal a hun ta hle mai.

Send your feedback to joseph_ralte@rediffmail.com or sms at +91-9862566772

31 Responses to “Mihring hmantlak chherchhuah thu – Joseph L. Ralte”

  1. 1
    He Pa Says:

    Goos article

  2. 2
    CFL Says:

    Post tha hle mai. Ngaihtuahna khawihzui chi a ni e. (I)

  3. 3
    H.Vangchhia Says:

    Avan ngaihnawm vele (Y)

    Einstein i sawi tela, thianpa lungleng lo haw leh ta mai nen a lim kianga kan thlalak kan thawh ve mai mai ange.

    http://i54.tinypic.com/msgc4m.jpg

  4. 4
    chawnghilh Says:

    Hmantlak chherchhuah hi chu a har lo, hmantlaka chher chhuah hi a tha lehzual. Ka la chhiar hman lo deuh.

  5. 5
    PKfanai Says:

    Post tha tak ani ea Ti daih ila, Joseph L.Ralte hi i nupui nau ani em? Jessie L.Ralte kha Shillong-ah kan inkawm ve thin a, kan inhriat tanna pawh 1986 Thal favang kutah a zai a Bad company hla Simple man leh Judas priest hla Diamond and Rust kha asa a, thiam hi ka han ti khawp a, a fan ka ni nghal. Chumi hnuah Nazareth hla Love hurts ngei mai kha a han thlawh leh mai chu, kha tih laia kan nun nen phei chuan a inrem si a, thiam kan ti ngei mai. Tunlai angin Cell phone lo nei ila tha tur ani a. A hnuah an in luahah kan leng thin a, kan zai tir thin a, a fel em em mai a, sa tura kan request apiang kha ihe lovin a sa mai thin. Hetiang mi Talent nei tha lutuk an dam rei thin lo hi chu a pawi thin teh e. Black sabbath kha a ngai sang bawk a, group an han din pawh khan, a hming tlukpui deuh ‘Dark Crusader’ an ti ta in ka hria. Mi dangin lo ngai haw lo se la, zo fate zingah Sap hla sak thiam ber aniin ka hria.

  6. 6
    KingJulien Says:

    article tha tak a ni.dahthat tlak niin k hria

  7. 7
    triplestar Says:

    Chhiar a manhla hle mai, a fawng lam chelhtute paw’n an chhiar ve em ang chu maw.

  8. 8
    Sony Says:

    Sorkar hian school leh damdawiin hi nei lo law law sela, private sector investor ten din zawk sela, Scandanivian system angin tih ve a chakawm khawp mai.

  9. 9
    sparta Says:

    (Y)

  10. 10
    Prof. Snake Says:

    Pu Joseph-a chu ziak tha hle mai.

  11. 11
    The_Chhamanator Says:

    OT @funny, in awmna atangin Rajajinagar a hla em

  12. 12
    kilung Says:

    Ziak tha hle mai.

  13. 13
    Thinchhia_ralte Says:

    (Y)

  14. 14
    maawma Says:

    Hman deuh tawh khan kan college hostel bulah hian dawr te tak te ah Ar puah sa zuar hi a awm a, a kg in a hralh mai thin a, chupa chu ka’n han belh chian nak chuan LLB lo zir zo vek tawh chu niin! Kan ngaisang kher a sin le, a hnu ah pawh Mizo dang rawn chhuk ve apiang hnenah khan a entawntlak zia kan in hrilh chhawng hlawm a ni.

    Mizoram lehkhathiam hna hmu lo tih hi chu Pen hmanga dawhkan atanga hna thawh tum vang ber ni maiin ka hria, hetiang ringawt tur chuan hna in min daih vek lo. Mizoram Vai mistiri rawng hnawih ho ringawt pawh hi an hlawh hnem lutuk. Square feet a an chhut ngat phei hi chuan inkhat rawng hnawihna ringawt atang pawh hian tam tak an la lut thei zel. Heng te pawh hi eizawnna tha lutuk a ni, a dang pawh a tam Vai ho hian an rawn hriat chat zel hi.

  15. 15
    Zorunpuia Says:

    A dik khawp asin.. Mizote hi 90% vel chu Sunde Sikul kai thin. Naupan tet lai atanga puitling tarkun thlenga Baibul thu zir reng hnam kan ni awm e. Biak Inah a pui a pang, a tar a zurin kan zir kartin na a, Biak In pawn lama a taka hman nachang emaw hmang thiam erawh kan tlem hle si. Eng emaw changa inhnial nan erawh kan hre zul thung. Mahse kan nitin nunah kan hmang tangkai hleithei lo.

    Chutiang bawk chuan kan Sikul kai tirh atanga kan College/University a kan zir zo zai te kha kan nitin hnathawh leh eizawnnaah kan chhawr tlem hlawm hle. Chuvangin zirna ngawr ngawr ai chuan kan professional line kan inhriat a tul a, kan haichhuah thiam pawh a pawimawh. BA/MA zir kher lovin pa eihmu tak, pa zahkai tak nihna tam tak a awm thei a, chumi tur chuan kan talent kan hriat a, kan tihpun thiam a pawimawh a ni. Khawvela mi ropui leh hausa te, mifing leh hriat hlawh tak tak te hian BA/MA an zir thleng vek kher lo. Siamtu pek an Talent dawn kha theihtawpin an tipung a, an hmang tangkai a, ei hmuh nan te, sumdawn nan te, etc.. an hmang tangkai mai a ni.

  16. 16
    Thahminga Says:

    I reh vung vung a, thil tha deuh hi i rawn thawh chhuak leh thut thin a, a lawmawm ngei e… Chawnghilh leh nang hi chu mi(sual).com vâl Upa i lo ni e … (Y)

  17. 17
    Ultraviolet Says:

    Ziak tha tawp. Ka thil vei em em te zing ami a ni..Good post

  18. 18
    James VL. Duata Says:

    Ka ril rem zawng tak post ka’n chhiar fuh hlauh chu le.. aw Lalpa leh… ‘A ni chu ka thinlung ang pu mi a ni e’.. tih mai ka nap e. tun a i thu rawn post khi middle school a zir ah ka va it thlu em.. a hming a lehkhathiam in ti ve thla zen thenkhat te, midang behchhan a intodelh tum, intodelh der si lo ho tan molh hian, ‘ ka darthlalang a ni ngawt a lawm’.. in tih vong vong na tham a nih hi maw le.
    Pu Joseph, nang chu I fingvar tak zet e.

  19. 19
    Lily_parmawia Says:

    Kan school system hi dik tawk lovin duhthusam nilo mahse, mahniin tum chuan a inzir theihna chin a tam ve khawp mai. School/institute thaa lut mang silo, inzir chhunzawm peih chuang mang silo te hi chu tihngaihna an awm lo. Vak vel mai mai roh seeee..

    Mahnia in haikuak ngaihna hrelo, tumruh bawk si, ti rawh tih ngai lova mahni thua inzir zel peih te puih dan kawng zawn hi a finthlak zawk ang. Thatchhe zirtir tum zawng hun a uihawm e. Pu Joseph te kaldan phung hi ka la hre tam lo khawp mai. EMail tur anih khi.

    Mizoram ah hian graduate/Bcom, Mcom chin te hi ka chhawr ngam nghal top lo re re!! Train fe hnuah ka ring chauh ang, an zirlaia tel thok turin training lak leh phawt an ngai tlangpui. Taxation ah ngat phei chuan chhawrtlak nghal an vang khawp mai!!

  20. 20
    Ignatia (33-115 AD) Says:

    Ka ngaihtuah ang zawngin a lo ziak a nih hi a. L. Raltea kha a tawng pawh a chak a, a zaik lam pawh a chak dawn a nih hi..a thawh lam pawh chak turah ngai ang. Tha ka ti hle mai.

    Mahse zirthiamna characteristics ah khian pawimawh tawpkhawk nia ka ngaih- RINAWMNA a hmaih tlat mai.

    Feedback kan thawn tam theih ka ring lo. Chuvangin misual forum turu lutukah hian zaninah lo leng lut ve rawh se…..(invitation) 😀 😀

  21. 21
    Prof. Snake Says:

    Chhama #14: A zau angreng a, kan awmna atanga 1.5 km vel atanga 10 km vel a awh an ti. Engemaw pawimawh deuh a awm ami?

  22. 22
    H.Vangchhia Says:

    funny, ka thil chah che kha aw 😉

  23. 23
    roseparvul Says:

    ka tah a ti chhuak

  24. 24
    mr.Duhlova Says:

    Ram hmangaihtu tan chuan, mit men leh Beng len a hun ta a ni e.

    A tha hle mai – sorkarna chelhtu leh zirtirtu mai nilo, thangthar te tan a challenging hle mai….quantity lam aiin quality ah kan thanharh a hun ta.

    Good post (Y)

    Good article (Y)

  25. 25
    The_Chhamanator Says:

    @funny. yas, pawimawh ve angreng. rajaji nagar parents education society, 5th block 69th cross awmna ka hre duh a.

  26. 26
    khirha Says:

    Hna lak reng rengah a thiam te leh tlak te aia party mi, chhungte induhsakna awm thin hian kan thalaite rilru a hliam a, beidawnna-in a chim mek zawng a nih hi.

  27. 27
    zoho Says:

    Zawhna ka van ngah ve, ka hrechiang chak khawp mai.Ka interest zawng a ni e.

    1. A ziaktu Joseph L. Ralte hi a post tu MZ Vision nen mihrang nge mi thuhmun?
    2. Educational reformation chu MEN in an kalpui mek i tihna em ni? Engtin nge hma in lo lak tawh? Khawi ah te nge hma in lak tawh? Eng e in hlawhtlin tawh dan?
    3. Sawrkar nen in thawk dun em ni? Eng Dept. nen?

  28. 28
    XaiA Says:

    A bengvar thlak e,a ziak tu hi a tui hmel a,a post tu lah hian thahnem ngai tak a hetiang a rawn post hi a fak awm e.

  29. 29
    vlchinzah Says:

    Ka chhiar chhuak parh..

    Zirna kan kal pui hi chuan ti hai khop mai. Kan ram ah chang ani lova, vai ram ah hlei hlei khuan hman tlak loh chu an chhuak hnem in ka hria.

    A pawimawh ber ah chuan zirlaite kan pawimawh ber, Nu leh Pa, Zirtirtu te min thlawp na erawh in kawng ro a su thui hle. Zirna kher kher hi chu sumdawng rilru a kan kalpi anih pawn Sikul neitu te hian kan sikul a zirtirna Quality kah zuar ila athat ber a rinawm.

  30. 30
    ZerO Says:

    A ziak tha viau mai. Mahse a vawrtawp a thlenpui lo tlata ka hriat chu. Conclusion-ah Sorkar mawh a ni a ti tawp mai a. Sorkar hian a chingfel thei dawn si lo.

    Lehkha thiam(thiam tak tak em?) hna nei lo tamzia chu kan hre vek awm e. Chu tih laiin lehkha thiam hna thawh tur hmu teuh an awm ve bawk.

  31. 31
    lushai_er Says:

    #27, @zoho : “zoho Says:
    May 21st, 2011 at 5:28 pm
    Zawhna ka van ngah ve, ka hrechiang chak khawp mai.Ka interest zawng a ni e.

    1. A ziaktu Joseph L. Ralte hi a post tu MZ Vision nen mihrang nge mi thuhmun?”

    A post-tupa hian a post a vil hman lo aniang. Mahse, til pakhat chiang deuh chu ka chhang ve thei ang. Joseph L. Ralte leh mzvision hi mi hrang an ni tih te mai hi. Vengkhat an nih loh pawn an veng a inhlat lovang 🙂

Comments are closed

This is an archived copy of mi(sual).com — new comments can no longer be posted.