Dokulha hi kum 1851 khan Cherhlun khuaah lo piangin a pa chu Taihmunga Chinzah niin a nu chu Saitangi, Ramliana fanu a ni. Ramliana hian mumang mak tak neiin a mumangah chuan thla 2 eng fiah tak leh ni thlain a an laitat a hmu a, chu ni eng chuan thla eng chu a rawn enkhalh ta a ni. Chu mumang an hrilhfiahnaah chuan thla 2 te chu a fapa Ngulhmunga leh Taithaia an ni a, ni ve thung erawh chu Saitangi leh a fate an ni a, Saitangi fapate ho Dokulhate unau rual tlang hrang hranga lalna chang ta te an ni.
Kum 1888 ah Dokulha leh a unaupa Hausata chuan an khuate hruaiin an rammu a, Lt. John Steward-a, khatih laia survey pawla an hotupa lu chu 3rd February ah an la a,hetih rual hian European dang pahninh leh Indian Sepoy pakhat an that tel bawk. An rallak sumte chu silai, pistol, fian leh sana a ni. Heng mi an thah chhan nia lang chu an tana hun lo la kal zel tura hlauhawm leh hnawksak thei nia an hriat vang a ni.
An thiltih hian sawrkar beng a lo thlen chuan sawrkar thin a rim hle, Hausata leh a unaupa Dokulha hrem tur hian kum 1889 khan an rawn kal a, hei hi Vailen II kha ani. An hotupa chu Brig. Gen. Tregear a ni a. Lt. Col. Nicolads-a leh Maj. Chaver-a an hote sipai 200 in Lungtian khua an rawn thleng ani. An rual hian Political Officer Lyal-a pawh a tel ni ngeia hriat ani. Khuan an rawn luh hian mipuiten an lo hriatlawk avangin an lo chhuahsan veka tumah an hmulo. Dokulha a tlanbo avang leh Hausata a lo boral tawh avangin an tum ber erawh an hlawhchhama mahse Hausata thlan atang erawh chuan silai leh pistol chu phawrhin Military Headquarter Simla ah an hawn leh ani.
Kum 1891 ah J. Shakespeare (Mizote’n Tarmita tia an hriat), Lungleh (Lunglei) Superintendent chuan Capt. Hutchinson-a chu Dokulha man turin a tir a, Fungkah khuaah man ani. Mahse Dokulha hi mi ngeng leh luhlul a ni a, a kal duhloh avangin a mantute hian hlang siamin an zawn. Engemaw chen Lungleia tantir anih hnuin Hazaribagh Jail ah thawn ani. Jail atanga a rawn chhuah hnu hian Fungkah khuaah hian khuang a chawi leh ngat. Hemi hnuah hian Muslim Fakir (puithiam) thah avangin man ani leh a, a tan chhung hian thurochhiah siam tura tih a ni a. Tichuan Andaman thliarkar lamah tan tir a ni ta.
Andaman-a a tan lai hian sakei kawlh zet mai nen kawnglaiah intawkin an in melh rem rawn hnuah sakei hian kawng kianin a tinsan ta a ni. Andaman a tan hun a zawha chhuah a nih dawnah kutsil nan tiin tang vengtu pakhat a that leh avangin damchhung tang tura tih a ni a, a thih thlengin a tang ta reng ani.
Dokulha hian fapa 3 neiin Ngunlinga’n Bualpui tlang changin Tumthira leh Saichhuma’n Rulkual leh Lungpherah an lal bawk. Dokulha hming hi India tana zalenna sualtute (freedom fighters) zinga telh ani.
Similar Posts:
- Mizo hmun pawimawh a ka kal tawh na te
- Ram leh hnam tâna lungin tâng hmasate
- Tiger Census 2011(Dampa Tiger Reserve lam a tel velo)
- Pasaltha Zampuimanga.
- Dampa Tiger Reserve




May 29th, 2011 at 5:32 pm
Ngaihnawm hmel.
May 29th, 2011 at 5:45 pm
Dokulha hi chu chimlam ah chuan a hming a chher ve viau in ka hria…a chanchin a ngaihnawm viau a ni.
May 29th, 2011 at 5:59 pm
ngaihnawm hle mai.. (Y)
May 29th, 2011 at 6:02 pm
Hei chu Zualboez-a chan. Sawi zau tur a hriat leh si loh vaih chuan, Communist party a din hunah ka zawm lovang.
May 29th, 2011 at 6:04 pm
Hmanlai lalte lo huaisen zia kha Lalnu Ropuiliani kha a tlawm duh loh a vangin a tanna jailah a thi tawp mai a nia.an lo fak awm hle mai.
May 29th, 2011 at 6:19 pm
Dokulha hi a ‘man’ khawp mai. Chinzah lalram rawn indin tanna bul a ni bawk. Andamana a tan lai hian a huai avangin a tanpuite pawhin an hlau viau a ni awm e.
May 29th, 2011 at 6:26 pm
Sakei kawlh zet nen a han in en ren rawn pui thei chu..MAN ve khawp mai..awih te pawh har lek2
May 29th, 2011 at 6:35 pm
Kei pawh hi ka huaisen khawp mai 😉 Sakei nena in tawh chuan tih vak ngaihna awm lo em a ding chunga en ve reng kha tih theih awm chhun chu nimai lawm, enge man vak na 😀
May 29th, 2011 at 6:39 pm
@8..haha(Y)
May 29th, 2011 at 6:39 pm
Va pui ve le.. Kutsil nan a tual that chuh!!! Thisen chu ngam hle mai maw…
May 29th, 2011 at 6:54 pm
Dokulh-a hian Hindu puithiam a that a, Andamana tang angin ka lo ral hriat ve a. Kha puithiam pa kha that lo ta se, Mizote hi Kristian kan ni lo mai thei tih kha ka hriat ve dan a nia.
Lawngtlaia hall lian ber, Dokulha Hall pic kan post nghal nge. http://i56.tinypic.com/674l6g.jpg
May 29th, 2011 at 7:04 pm
MAN khawp mai Dokulha chu, a hming a pu zo
May 29th, 2011 at 7:04 pm
8. Asteric. Ran vulh leh Ramsa kawlh hian, mihring mit meng atang hian, mi huai sen (hlau miah lo)leh hlau mit meng hi chu an hre khawp an ti a sin. Ui an vuak sual, khum hnuaia trang, lo kal hnai apiang seh lo tum zel, tìh ngaihna an hriat loh khan, Pasaltha khuangchera mit meng a hmuh chuan, a mei alo hem tur tur a, a lo seh ngam teuh lo an tia sin. Kei pawh ui kawlh hi ka hlau thin khawp mai a. Pa pakhatin, “Ui kawlhin min seh a tum chuan, kut kuang kuahin ding ila, hlau miah loin, a mitah tak en ila, min seh ngam lo” tih min hrilh a. ka naupan laiin tum khat chu ka hmang tangkai tawh. Min seh tuma min rawn pan kha, a ding chawt a, min en vung vung a, a kun a, a mit ala sawn a, a kal sawn daih.
May 29th, 2011 at 7:04 pm
Dokulha hi ka pu a nih hi !! a cc ka hre tamlo, min hrilh/zawh tur anhnaivailo a(sorry), a fanu te hming pawh a sawi theih lawmni, a fate zz hming leh tu te pawh.
May 29th, 2011 at 7:05 pm
misualah tho hian Dokulha chanchin hi ka chhiar tawh tlat in ka hria
May 29th, 2011 at 7:10 pm
Dokulha pawh a huaisen, tin, hmar chhak lam lal Nikuala kha a huaisen mai bakah British ho pawhin ral rel thiama an sawi kha a ni phak ve ngat zu nia. Nikuala chanchin hi hrechiang deuh in awm lo maw? Hriat a chakawm khawp mai.
May 29th, 2011 at 7:11 pm
@aduhi: Kei pawh, tun lawkah khan ka chhiar tawh 😛
A ropui in, a ngaihnawm hle mai, sawi zawm tur hria chuan han sawizawm zel teh u… (Y)
May 29th, 2011 at 7:21 pm
Dokulha chu MAN tak ani. Pa ropui tak ani an tih ka hria…Zualbonez a pu tih ka hria…Jennifer Lo pu pawh a lo nih ve tho khi…Dokulha Hall chu Lawntlai ka kal tumin ka hmu tawh! Pa huaisen tak leh luhlul tak ani awm e! (Y)
May 29th, 2011 at 7:23 pm
Pawih Lal anih vang nge dawt phuahchawp in telh nasa hle mai. Andaman ah hian Sakei a awm lo bawk tih te hi hre mai mai teh u. (&)
May 29th, 2011 at 7:26 pm
Aryan, 1890 vel lai kha chuan andaman ah pawh sakei te chu anlo awm ve reng maithei a sin 😛 😛
May 29th, 2011 at 7:27 pm
Aryan heta sakei hi metaphor a nia, an island governor rum lutuk nen kawng zim te ah an intawk a, Dokulh-a khan kawng a kian duh bik lo a.
May 29th, 2011 at 7:27 pm
A bengvarthlak khawp mai. Source hriat a châkawm.
May 29th, 2011 at 7:33 pm
Hei chu Zualbona pu ani tlat. Mipa chanchin anih khi, Lusei ramhuai hlauh biak ang ngawt chu ani ve hauhlo hairehai (Y)
May 29th, 2011 at 8:09 pm
ka hriat ve pakhat chu maw, pasaltha ram vak sakei nen an intawk thut mai a, a silai a lek hman si lo,a tin rualin sakei chuan a rawn zuan hman a ring si. Tihngaihna dang awm tawh hek lo le,an inmelh rum ta. Chu pasaltha chu pen khata a hnungtawlh chuan sakei kha penkhatin a rawn tawlh hma a,pen khata a tawlhhma kha chuan sakei kha pen khatin a tawlh hnung ve a ni awm e. Tichuan rei fe an han inmelh rum hnu chuan sakei chu kawngthlang lamah chuan a zuangthla ta hlauh a, tichuan chu pasaltha pawh chu chak tawkin a tlan haw ta vang2 a ni awm e. A man khawp mai
May 29th, 2011 at 8:12 pm
Dokulha te nen hian thlahtu (Adama) lama chhut chuan lamhnai tak kan nih hmel.
May 29th, 2011 at 8:18 pm
Hman lai khan mihring thah kha an lo va awlsam awm ve le..Hmeichhiate kha an han sat pawp zel mai chu ani awm sia..Khatih hun lai a huaisen te kha chu an lo rothap awm teh e..
Ka tel ve na chi anih duh hmel..haha
May 29th, 2011 at 8:18 pm
(Dokulha hming hi India tana zalenna sualtute (freedom fighters) zinga telh ani.)
tih lai khi source min pe thei em le aw, ka Google chhuak zolo a hming awmna! :-S
May 29th, 2011 at 8:26 pm
Ngunlinga,Trialcheua,Tumirha,Vanlinga,Suichhuma,Mangchani,Nicheri,Sangnemi,Suipawngi,Hleitriali heng te hi Dokulha fate min hrilh zawng chu annia,a fanu lam zelah fanu leh chhawng zelah,hmeichhe lam zelah khupthumna kei chu ka ni ta a ni, unaupa Zualbonez chu Chinzah original a la nia mipa lam kal a nih ka ring… 😀 😀
May 29th, 2011 at 8:29 pm
..Sangnemi,Suipawngi,Hleitriali… tih khi a lang kim thei miah lo nih khi
May 29th, 2011 at 8:52 pm
A hmasain ka khawl lam chiangkuangloh avangin ka vil mumal theilo a,in mi hriatthiamna ka ngen e.
@Pu HV leh Tuaisiala :Ka thulakna hi LADC Board of School Education pawl li zirlaibu a ni e.
May 29th, 2011 at 8:59 pm
jennifer Lo te chu Puertorican lawm :-))
Lai lal ho hi chu an huai deuh vek mai hehehe
May 29th, 2011 at 9:04 pm
@drake, I go-i emaw thankyou-i emaw te pawh a nih theih lawm 😀 nang ‘Man drake’ the magician mi nih 😛
May 29th, 2011 at 9:10 pm
Duhthawh vang nge ni a kim loh deuh avangin pawi ka ti deuh. Mahse a tha tho e, a la ngaihnawm reng e.
Post hlu a ni e. (Y) (Y)
May 29th, 2011 at 9:19 pm
#33@krista, kei pawh hian a tawi ka ti, mahse hei ai hian sei ta se chhiar mumal hleilo a,a sei tia phun an tam leh awm sia :-S
May 29th, 2011 at 9:21 pm
sihal: an source ka van hre leh zel chak vele :-S Ka Google takngial paw’n India freedom fighters lists ah chi hrang2 a ka zawn paw’n ka hmulo tlat.
Mahse, zualbona pu hi chu a turu ve tlats, MAN tak a nih hmel. (Y)
May 29th, 2011 at 9:26 pm
32# j Lo 🙂 kei chu Dr. Drake Ramoray lolss
Chinzah ah pawh zahnak hi an huai bik, mahse an nula te an hmeltha lem lo, chuan chinzah bawk neih an ching hahaha
May 29th, 2011 at 9:32 pm
zualbona hi avan reh ve a, a pu cc kan sawi dan a thlir kawr em ni zawk . tet tawt mai 😛
May 29th, 2011 at 9:33 pm
#35. @HV, Ka hman remchan veleh an office-ah kalin zawh ka lo tum dawn nia.
May 29th, 2011 at 9:34 pm
sihal: Thang khiu. Source an dah tello chu an tisual der ani tih i hrilh nghal anga hairehai 😛
May 29th, 2011 at 9:34 pm
Min thlahtu chanchin nih manah chhun lo viau mah ila kan (Y) phawt ange..
chuan
@Aryan: are you a born apposition? nangmah ang deuh thian hnial hrat deuh hi ka nei.. eng eng emaw hi chu a hre ve zul a mahse han belh chian tak tak erawh hi chuan a lo risk ve nasa thin hle a kan nui leh bawk bawk thin.. engpawhnise nangni ang lo piang ve te hian lawm khawvel ti famkim thin.. misual nih i lo thiam ber nge nge e 😛
May 29th, 2011 at 9:39 pm
#27..@Vangchhia : ka ngaihdan chiah a ni e.. mahse internet ah hian source kan zawn na ber nimahse hmuh tur awm mai lo hi a awm ve nual tho mai.. LADC Board of School Education atanga source lak niin a sawi a finfiah ka lo tum ange.. sawi huai leh tih hmingthat tum lutuk na lamah hian tlem belh te pawh hi thil awm thei tho ani.. ka hla duhber Crystal Gayle – Deeper in the fire pawh hi download tur ka hmu zo miah lo nia
May 29th, 2011 at 9:40 pm
Dokulhate mi a va that thei ve. Mi that tur chuan Huaisen nih chu a ngai ngei ang.
May 29th, 2011 at 9:49 pm
@feeder: Pu HVA min zawhna kha chu a text bu tlar tawp berah khan a awm ang.
May 29th, 2011 at 9:54 pm
@Sihal : a zirlaibu ah chuan a awm tho ang tih chu ka ringa, ka han sawi tak zawk chu zirlaibu siamtu te hian khawi atang nge source an lak tih han zawh atha in ka hria mawle i post chungchang ah chuan ka sawisel lo..
Chumi khami chuan a sawi tih mai mai te hi kan fate hian an lo zirin an lo thanlen pui palh ang tih hi hlauhawm tak a ni.. an source a dik thlap a hmuh tur a awm anih erawh chuan hnam issue ani a, a dik zia ka post leh mai ang
May 29th, 2011 at 10:10 pm
He chanchin ziak dan hi a “Mizo history” (quote/unquote) zaih mai. Hetiang tur hi a ni. colonial tarmit bun chunga history ziak hi a hne awm tawh lutuk.
May 29th, 2011 at 10:43 pm
sihal: a text bu kan kawl ve tawh si lova :-S
May 29th, 2011 at 11:26 pm
Ka hriatsual hlauh a nih loh chuan Dokulha Tumpang kah lu hi Lunglei DC Office Bungalow-ah a intar vu mai. A lian khawp mai leh nghal…
May 29th, 2011 at 11:56 pm
a tha hle mai….
May 30th, 2011 at 4:13 am
Pa huaisen leh rorum tak a ni.
May 30th, 2011 at 4:40 am
Tlema detail deuhin:
Dokulha hi Hrumtunga thlah, Zahngo chi zinga mi, Chinzah lal ram dintu a ni a. A pu hi Lianchheuva a ni a. A pa Taihmunga a ni. A pi leh pute hi Burma ram Kalay Valley (Tahan phai) Chhim lam Yaw Valley-a Gangaw khua leh Daidin khuaahte Fanai thlahtu bul Thatinkuala te nen lo khawsaho tawha sawi a ni. A pu Lianchheuva (Thlantlang lal) atanga mi huaisen chhung an ni.
Hetiang hian han chhui ta ila: Mizo Lal Ropui Lallula’n kum 1750 vela Run kuama awm Siakeng khua a runa, mi tam tak a thah a, eng nge maw zat an man tum pawh khan Lianchheuva te chhungkaw huaizenzia hi a hre tawh a..chawhluh dan a ngaihtuah hial a ni, an ti. Lallula hian harsa takin a fapa upa ber Lalpuiliana nupui atan Lianchheuva farnu Khuangtiali chu a han nei ngat a ni. Khuangtiali leh Lalpuiliana te hian fapa pakhat chauh an nei hman tihin Lalpuiliana hi a thi ta mai a. A fapa Lalsavunga chu a pu Lallula fapa naupang ber ang maiin a awm ta a.. Lalsavunga fate chu huaisen kawnga hming chher thrah Vanhnuailiana, Lalphunga, Lalchawngpuii (Laltheri) Chawngpuituali, Ropuiliani (lalnu Ropuiliani) leh Thawmvunga (Thawmvung huaisena) te an ni. An pi Khuangtiali chu Dokulha pa Taihmunga ni(aunt) tihna a nih chu.
Lianchheuva atang tawh hian Halkha lal chhungkua niin Halkha khawpuiah an awm a, Thlantlangah an insuan a, an lal leh tho va, a tawi zawngin sawi ila, kum 1800 vel khan zawi zawiin thlang an tla ve tan a, Lui tih hi Lai tawng chuan “Va” a ni a, Lungkawlh rama Varhva leh Lungva te hi an phuah niin an sawi.
Nikuala chanchin tlem: Nikuala hi Zahau pasaltha Falam lam mi a ni a. Mizoramah sumdawngin a kal thin a, an thlahtute atanga pasaltha huaisen chhungkua an nih avangin Vanhnuailiana chuan a hnenah a fapa anga awm ve turin a lal upa panga tirin Falamah an han kal a, chuta tanga Mizorama awm tak tak tan chu a ni a. Vanhnuailiana hian bel rawhmual kilah dah a intiam a, tin a farnu Laltheri (Lalchawngpuii) nen in innei dawn nia, a ti nghe nghe. Mahse, Nikuala chuan nupuiah Lalngurvungi a nei a, fapa a hrin chuan Vanhnuailiana fapa Lalburha’n “Nikual, i fapa hmingah tunge i sak dawn? a ti a, Keini zawng vak mai mai kan ni a, “Vakmen” (An tawngin) tiin kan sa a, tiin Nikuala chuan a chhang a. Mahse Lalburha’n a phal ta lo va, “E, ni lo ve, Tiau ral nena kan Indo khamtu i nia lawm, chuvangin Dokhama i sa ang, a ti ta zawk a.. Nikuala hi Vanhnuailiana fapa pakhat angin a awm ve ta zel a ni.
Nikuala atang hian Tiau thlang lamah pawh Zahau an rawn lal ve ta zel a. Nikuala leh a fate hian Mizoram venhimna kawngah an thawhhlawk hle a.. Tin, British an rawn luh pawh khan a tawhkhrih pawl ber a ni nghe nghe.
A chunga tarlan tlemte atang hian Zahau lal Nikuala, Sailo lal Vanhnuailiana te leh Chinzah lal Dokulha te inlaichin dan tlem chu kan hrethiam thei ang chu maw..
Thulakna: Deptt. of Art & Culture, Mizoram
May 30th, 2011 at 5:53 am
Phek thar hawing teng’s
May 30th, 2011 at 6:08 am
2nd ve teh ang…phek thar te a ni bawk a.
May 30th, 2011 at 6:13 am
@bawngtlai, hehe tunah tak hi chuan misual ah hian kan thu hmel,
May 30th, 2011 at 6:25 am
@53____ A dik chiah…kan thu ve lai hian post thar te hi rawn chhuak ve se a tha ang. Kan sawi tur hi patling pui pui hian min lo sawi khalh zung zung zel a, an thu leh hlaah hlin tur a awm ngai bawk si lo….
May 30th, 2011 at 7:20 am
@54 lolll
May 30th, 2011 at 11:23 am
50. Kha maw, ka tih reng kha. Mizo history lamah chuan, mumang ang ruaia chiang lova kan hriat hi, Zorunpuia leh lushai_er te an lo lan hi chuan, a fiah leh kuar thin. Fanai in thlah chhawn dan pawh hi, keima line ngawr ngawr hi chu, Thatinkuala thlengin, ka hre chiang ve ngang mai a, (chhuan 12 na ka ni). mahse, a peng darh ho zawng zawngte hi chu, kei aia an hriat chian zawk fe ka ring.
May 30th, 2011 at 11:45 am
Helai chu Mizo lal te zinga la huaisen ber ka Pu Dokulha nimau in lo sawi .. thums up
# 50 chu tha kher mai
May 30th, 2011 at 3:47 pm
Misual zing ah hian Phulsuk, pawi chi peng, in awm em aw?
June 15th, 2011 at 12:27 pm
Andaman jail khu in lo hmu toh em? Hrehom tak ani, tan in pindan chung ah khan mi pakhat bak a om theih lova, tin horizontal anih avang khan tunge mahni pindan thenawm ah om tih poh a hriat theih lova, kan guide-in a soi dan chuan mi tang te kha a tang tlot2 top mai ani…tlanchhuah ngaihna poh a om lo, tuifinriat hleuh chhuah top ani mai..hrehom hmel ngoih2
August 7th, 2011 at 9:57 pm
Who’s who of Indian martyrs
, Volume 2
Yashwantrao Balwantrao Chavan, India. Ministry of Home Affairs
Ka rawn chhiar ve chauh a ni e.
July 22nd, 2012 at 2:46 pm
Dokulha chanchinhi kachhiar tawha ngaihsan tak te in kangaisang a flim te siamthei awmta atha ngawtang.
April 8th, 2020 at 1:44 pm
I Pu Dokulha thlalak hi in nei mial in neih chuan IG lamah min rawn thawn thei a ngem a mah ngaisang em2 tu..😁😁