Archive for the ‘Mizo Society & Culture’ Category

Mizo ka ni lo.

Saturday, May 18th, 2013

Naupang te ka nih aṭangin ka nu leh pa-in Mizo kan ni an ti ṭhin. Ka chi pui te pawhin Mizo kan ni an ti ve bawka, Mizo emaw in tiin kum tam tak ka lo hmang ral ve ta reng mai. Mahse Mizo ka ni lo tih ka hre ve ta.!

Mizo chu tute nge ni?

Mizo chu Mizoram,India-ah a piang ngei tur a ni. A nu leh pa pawh chuta piang an ni ve ngei tur a ni. Lusei ṭawng an thiam ngei bawk tur a ni. Chutiang an nih loh chuan Mizoram mi nihna( Indian Sitizen) nei mahse an nu leh pa te thlenga Mizorama piang an nih loh chuan hnawhchhuah an tawk leh tho tho. Mizo-ah chhiar an ni chuang lo.

An nu leh pate aṭang renga Mizorama piang leh sei lian an nih a, zo hnahthlak an nih bawk chuan Fanai, Bawitlung,Hmar,Tuallawt, Ralte, Khiangte, Tlau, Colney etc. ni rawh sek sek Mizo-a ngaih vek an ni.

Burma mi Lusei dik tak Chhakchhuak( Hualngo,Hualhang,Hualhnam,etc.) pawh ni rawh sek sek kan pi leh pu te thlenga Mizoram-a piang an nih loh chuan Mizo-ah ngaih kan ni thei tak tak lo. Heng Burma rama Fanai, Bawitlung,Tuallawt, Zahau chu sawi loh kei ni Hualngo ho tak ngial pawh Burma mi tih kan ni tho tho. Lo intih Mizo vak-in awmzia a nei thui lo ṭhin hle.

Tunge ka nih?

(more…)

Nu Lehkhathawn. (Mothers’ Day Pual)

Monday, May 13th, 2013

(Admin note: Sorry, nimin current a mumalloh avangin kan rawn online theilova, a tlai tawh deuh na in kan rawn chhuah tho e)

Ka fa duh tak,

Ka kum tea lo tam ve tak avangin, ka tawng te a lo fiah ta lo deuh a, ka sawi ngai I hriat loh ka hlauh avanga ka sawi nawn ka sawi nawn anih pawhin, min hrethiam hram ang che. Tawng I thiam tirh I la tawngfiah theih hma si a, I duh zawng ngen a, I sawi ngai I sawi I sawi thin lain dawhthei takin ka lo ngaihthlak sak thin che kha.

# Ka khup te lo chak lovin, ka lo tlu naih naih palh anih pawhin, I naupan laia I tlu tur venga I kuta ka chelh thin che kha hre chhuak ve thin la, I tlu palh I tah bai bai chang a, hmangaih leh duat taka ka kaihthawh thin che kha.

# I hnaah buaiin, I nupui/pasal fanaute tan I hun awl hman zawh I thlahlel tih pawh ka hria e. Ka thusawi hmanlai leh thing ve tak tak te chu min ngaihthlak sak ve hram thin la. Tawng I thiam hma leh I thiam tirh a I thusawi hriat thiam tuma dawhthei tak a ka beng ka dawh hram hram sak thin che leh, ka hun ka pek thin che kha hre rengin I hun min pe ve hram hram thei ang em?

# Ka lo upat tak avanga mahni taksa pawh thunun tha hlei thei lova, khuma zun ka cheh mai mai anih pawhin, I naupanlaia I zun leh ek hmangaih taka ka thiar sak thin che kha hre rengin, min hau mai lovin, min then/sukfai sak hram hram thei ang em?

(more…)

Zu han in tak loh tawp mai hi chu -II !

Sunday, May 12th, 2013

(Chhunzawmna…)

Khatianga ngaihdan sakhat leh ngawltawt chhuah lui tlat mai kha ka lo ni na vang vangin, thilmak danglam deuh mai chu ni 14 November 1991 khan ka chungah a lo thleng thut mai a, tun tleng pawh hian mak ka la ti tawp thei lo a ni. Ka sawi fo tawh angin damdawi ngaihsak vak lo mi hi ka ni a; damdawi tha ber a ka rin tlat thung erawh chu, “Hayward’s Brandy” hi a ni. A rim hi Scotch rim nghir ngher ai pawha ka duhzawk anih avangin, kha leh chen kha zu dang in zen zen lovin chawei dawn ve leh a ka in ber pawh a ni nghe nghe a; a man pawh a tlem daih zawk bawk a ni.

Zep nak emaw, nikhat chu ka nupuiin, “Ka u te ho hi zunthlum deuh vek an ni a, kei pawh ka lo ni ve reng mai thei a; chuvangin damdawiah ka in entir duh” a ti a. Kei chuan Shillong khawpui laili tak a Roman Catholic fatherte din leh fel-fai eltiang maia enkawl leh vawn that bik tlat ‘Nazareth Hospital’ ngei maiah ka hruai ta anih chu. He hospital hi hmanlai Shillong Catholic Bishop Secretary, Rev. Fr. M.Bianchi, S.D.B. khan a din dawnin, Damdawiin chelek bera a hman tur Spanish Sister te chu Spain ram atanga Shillong khawpui an lo luh theihna tur ‘Visa’ te lo hmuhsak turin min ruai nghe nghe a ni.

Tin, heti hi a ni a, nurse pakhatin kan nu thisena ‘Blood sugar’ a awm leh awm loh fiah nana a thisen a han laksak hlek hnu khan, ka thisen pawh chu ngaihthat nan ‘ar-chil’ zat emaw lek tur chu min han laksak ve ta bawk a. Nimahsela, ngaihtha feta ka thisen result ka lo nghak ve kha, ka lo nghak sual hui mai zu ni reng a. Kan nupa thisen endikna result a lo chhuah meuh kha chuan le, ka thisenah chauh khan, ‘Blood Sugar’ tam zet mi kha an hmuchhuak ta a, keimah aia lo inringhlel daih zawk ka nupui kha chu a fihlim zawnalh ta mai a ni.

(more…)

Bible-a Zu Rui Sualte-1 {Sunday Pual}

Sunday, May 12th, 2013

Bible-in, “Thil engkim tih ka tan a thiang a, nimahsela thil engkim tih a ţha kher lo; thil engkim tih ka tan a thiang a, nimahsela eng bawihah mah ka inphal lo… Thil engkim tih a thiang a, nimahsela thil engkim tih a ţha kher lo. Thil engkim tih a thiang a, nimahsela thil engkim tihin mi a siam ţha lo” (1 Kor.6:12, 10:23) a tih avangin, Zu in ringawt hi sual a ni lova, Zu in sual (hman sual/abuse) erawhchu sual lian tak a ni thei an tih hi a dik hle a ni. Bible-ah hian Zu in vang ni lova, Zu in sual (ruih sual/hman sual) avanga chanchin lungchhiat-thlâk tak tak thleng min record sak nual a. Zir chhuah tur a awm beiseiin ka rawn lawr-khawm a ni.

1. Nova A Rui Sual, A Zahmawh A Lang! (Gen. 9:21-25, Heb.11:7)
Nova, Pathian ţih dek a, a chhungte chhandamtu, rinnaa kan pa meuh khan Zu a siam a, a in a, a in nasa lutuk deuh. A rui-sual a, a la mu-sual zui! Nova Zu rui sual hian nghawng ţha lo tak mai a nei a. A Zu rui mu-sual chu a fate zinga pakhat-in a zahmawh lang a hmu a! A tupa Kanaan leh a thlah-ten ânchhia an dawn phah ringawt bawk! A Zu ruih sual vanga zahmawh langa a mu khan a thlah-te zingah an chhia a thlen phah a nih chu, ava ţha lo em! Zu hi kan in pawhin chhungte leh thlahte ânchhia dawng khawp khawpin in rui lo ila a ţha ang.

(more…)

Peace Solution leh In Unauna for Vaphai leh Saikhumphai and Zo Hnam te

Friday, May 10th, 2013

Aw Mizoram, Zo ram chanve aia tlem leh te, in aa zo tawh ami!
Ngatinnge I unaute inn leh lo I hal tak mai!
Mahni unau inn hal chu leh mahni inhal I ni tih I hre lovem ni?

Engvangin nge, British leh atranpui tuten keini Zo ho hi kan ram an thren avang rikgawtin kan in thren ang?

Chutiang ang chiah in engvangin nge Indian, Burmese/myanmarese and Bangladeshi kan nih rikngawt ang?

Kei india, New Delhi ah ka awm a mahse ka ram, kan ram erawh chu Zo ram ani a. Mahse chu kan ram threnkhat chu British leh a tranpuitu ramten India an op tir a, State hrang hrangah an siam a, mahse Indian = Vai ka ni lau. Ka unaute leh ka/kan ram threnkat nen hmanlai a hriatlohna leh British leh a tranpuitu ramte politic vangin Burma leh Bangladesh ah op tir ani a. Mahse, Burmese/myanmarese leh Bangladeshi an ni lo.

Zo kan ni, English grammar sense chuan ‘We are Zos.’
Indian, Burmese/Myanmarese leh Bangladeshi nge kan nih Zo tih ah hian chiang ila, I thlang bok ang u.

(more…)

Zu han in tak loh tawp mai hi chu !

Friday, May 10th, 2013

by A.Thanglura (‘Ka u Thlalian min lo nghak rawh’ atanga lak chhawn )

Ka nute unua zinga an upa ber, Pu Vanchhunga chhakchhuak Fawngtet khan, St. Anthony’s High School, Shillionga lehkha a zir lai khan, heti hian min lo fuih tawh a :- “Beihthatna hi, Finna hnehtu a ni. Dawngdahna hi thiam theih lohna thian chu a ni bawk. Chak taka beih hi hriat theihna a ni a; i thil beih lai chaktir lotu a piang chu, i hmelma, thattu tur che a ni ang. Chuti chuan, zirna chaktir lotu chu, i theih chuan, i thinlung ami chu phiat thla zel la, i tan a sawt hle ang.

Mahni leh mahni inthunun thei mi chu, vanneihna kawtchhuahah a ding reng tawh a, mahni inthunun thei lo mi erawh chu, Buaina tui chawi turin lui kamah a ding reng tawh bawk a ni.

 Ei leh bar lamah hian chintawk neih a tha. Mahni hrawk hma ringawt ngaihtuah a, insum lo mite hmel hmuh hi hrehawm ka ti. Tumna a awm phawt chuan a insum theih. Kei pawh ka tum avangin mei ka zu lova, zu ka in lova, kuhvakhawr ka ei lova, sahdah ka hmuam bawk na hek lo, ka lei ka hmuam a, ka duh tawk mai a ni.

Tin, vei nei rinrena awm hi a hahthlak a ni, hmelmate lawmah a lo tla bawk vei nen. Chuvangin i ngaimawh thilte chu i rilruah pai duh suh. Hling te takte pawh kan pai peih lo ang bawk hian, mi hmaizahna nei miah lovin tichhuak zel rawh. Chu chu engthawlna bul a ni. Nupui pasal thuah erawh hi chuan, fimkhur hle ang che.”

(more…)

Mizo Mizona Zahpui Lo Ila

Thursday, May 9th, 2013

Zawhte hi Ui ang hian han bauh ta sela chuan a mak kan tiin kan nuih a za hle ang. A chhan chu a pianze ken leh a nihna tur anga a awm loh vang a ni. Hetiang mi hi tunlai kan thalaipui zingah hian an awm nual nia mawle! Thlahtute atanga mizo nihna ze dik tak keng zingah hian mahni hnamze nihphung leh tawng aia hnamdang tawng leh culture hre ril zawk leh ngaisang zawk hi zu han awm nual tawh a mawle!

“ZO” tih thumal mawi tak pawh hi thil thing sawina chi khata ngai khawpa mi thing hi mizo zingah hian an awm leh tlat thin. A nihna takah chuan heng mite hi khawngaihthlak khawpa mi vanduai, mahni mizo culture-a lungawi thei si lo, hnamdang zinga saphun ngam chiah si lo emaw, hnamdang zinga inhnimphum hlen lo duh ta pawh ni sela hnamdangin an pawm theih si loh an ni a, dinhmun laklawha ding te an lo ni

Mahni culture-ah hian chiang ila, nghet bawk ila, tichuan hnamdangte pawh hian min ngaihlu zawk ngei ang. Hun hmasa lam leh tunhnai maia kan zaipawl ram danga zin te pawhin an rawn sawi ber chu sap hla leh tawng danga an hla sak ai chuan mizo hla leh cheraw kan te chuan hnamdang mit a la zawk tih hi. Mahni hnam thil ngaihsan tum tlatna rilru hi pu ve tawh ang u.

Pianna hmunin a zir loh avangin kan tawng hi kan lo thiam tawk lo pawh a ni thei e; nimahsela taima taka zir leh beih hi kan mawhphurhna a ni tih hria ila, mizo nihna thisen dik tak kai tan chuan rei han zir tham pawh hi a awm lo reng reng a nia. Zo takin nung ila, Zo takin tawng chhuak ila, thil changkang sawi nan “ZO TIAH TIAH” tihte hi i hmang ve tawh zawk ang u.

Hnamdang Nupui-Pasala Neih Hi {Sunday Pual}

Sunday, May 5th, 2013

Thuhmahruai
Hnamdang Nupui-pasala neih (inter-cultural/faith marriage) hi thupui pawimawh tak a ni a, a taka nunpui leh lem duak erawhchu har tak a ni thung. Bible chuan thutlukna fel tak siamin Israel fate kha a warning thlap a, hnamdang chu nupui-pasala nei lo turin chiang takin a hrilh lawk a. Hei hi a chhan ber nia lang chu, (1) culture in-ang lo chuan chhungkua leh chi leh hnamah harsatna a thlen thei a, (2) hnamdangte hian sakhaw (pathian) biak an nei hrang a, (3) ringlo mi nupui emaw, pasal emaw chuan a rinna a phat-tir (bansan-tir) theih dawn avangin a ni ber (cf. Gen.28:1-4, Deut.7:1-4, 4:15-20, 17:17, 2Sam. 1Lal.3:1, 11:1-14, Neh.10, 13:23-27, 1Kor.7:12-39, 2Kor.6:14, 1Pet.3:1,2). A chunga tarlan aţang khian, hnam-dang nupui-pasala neih hian mimal, chhungkua, hnam leh sakhua (personal, family, culture, social & spiritual life)-ah te harsatna siamin chhungkaw hlim nih leh Pathian tana mi ţangkai nih a harsa dawn tih a hriat-chian êm avangin Pathianin a phalsak lo niin alang.

Hruaitu Ropui Mosia, Davida, Solomona-ten Hnamdang An Nei!
Pathianin Israel fate kha hnamdang nupui-pasal-a nei lo turin a hrilh mawlh mawlh a. Mahse, an Hruaitu ropui ber ber-te chuan hnamdang nupui-ah an nei lawi si! Mosia’n hnamdang mi (Kush/Ethiopian) a neih hi Jehova ringtu ve tho a nih rin a ni tlangpui a (Numb.12:1-3). Hetih hunlai hian Thupek chiangkuang tak la awm lo mahse, hnamdang mi neih hi Pathianin a phalsak lo tih an hre tawh niin alang. Hemi avang hian a Unaute sawiselna (demna) pawh hi Mosia’n a chhang-let ngam lova, Pathian meuh pawh a inrawlh lo niin alang. Lal Davida khan hnamdang mi Bathsebi nupuia a neih khan, a nupui neih dân chungchang mai ni lovin, “Bathsebi kha hnamdang mi” a nih avangin Pathian a lungni lo tel bawk niin an ngai (2Sam.11). Mahse, Pathian chuan hnamdang mi nupui laka a fa Solomona chuan a Lalthutthleng a luah a phalsak a, a thlah kal zel chu Khawvel Chhandamtu Isua Krista lo pianchhuahna atan a thlang leh tlat lawi si! Hnamdang nupui lak aţanga piang Solomona chu Israel Lal zinga fing ber leh hausa ber a ni a. Mahse, a pa Davida a chhun a, hnamdang mi nupui-ah a nei a, a nupui-te chuan a lalram leh a thlarau nun an tih-chhiat sak thung (1Lal.11:1-14). Pathian ruat hruaitu ropuite pawhin hnamdang mi nupuia an neih chuan, keini lo sawisel tur a awm emni? tiin ngaihdan kan siam ve mai dawn emni ang? (more…)

Sakei huai hliam chhuinaah ka tel ve a

Friday, May 3rd, 2013

[Source : J.Lalthangliana, MUP Tlangau Nov. 2012]

September 1965 ( a ni chiah ka hre ta lova) tlai dar 3 velah ka phai kal zin haw lam chu Mahmuam lal inah ka thleng a. Ka in phih fai zawh chuan nu pakhat hi a lo lut a, a thusawi chu hetiang hi a ni. In leipui thlai hmunah khan ka han kal a, Pi Lali a kal in ti a, ka ko thin a, min chhang hauh lo.

Thlam bul vel kha a pe selsul a, Sakei hniakte ka hmu a, ka hlau a, ka lo haw leh a ni a ti a. An sawi dan chuan nizan khan vengchhak Pu Liana te inah, an sumhmunah Sakei a riak niawm tak a ni. A lo lut lam hniak chu zanlai ruahsur khan a tham vek a. Mahse dai lam pana a hniak erawh chu ruahsur hnu hniak ni ngei tur a ni, ruahin a tham miah lo an ti a.

(more…)

Isua leh Muhammad

Thursday, April 25th, 2013

Tawi te-in Lal Isua leh Muhammadte thlahtu leh an nihna ziah kan tum ve chhin ang e.

Abrahama chuan Hagar-i lakah fapa a hring a (Genesis 16), a hmingah Ismaela an sa a. Tichuan Abrahama chuan a nupui Sari lakah fapa a hring leh a, a hmingah Isaka sak a nita bawk a. Hun a kal zel a, Ismaela leh Isaka te chuan kawng hrang ve ve an zawh ta a!

Islam lehkhabu-ah chuan Abrahama chuan Hagari leh Ismaela te chu Mecca-ah a hruai thu a chuang a. Abrahama chu Pathian-in Hagari hruai tur a a tih vang a ngaih a ni bawk. A hnuah Abrahama chu Mecca-ah chuan Pathian thurawn pek angin Kaaba (Mecca a lung dum lianpui, Muslim ho hmun thianghlim ber) sa turin a kir leh ta a.

Abrahaman Hagari leh Ismaela an kiang a khawsa lo tur a a tih khan Hagari zawhna chu chhangin, Abrahama chuan, Pathianin a enkawl dawn tih a hrilh chu Hagari chuan, “Pathianin a enkawl tlat a rinthuin a chhang a,” tiin ziak a ni bawk. Tichuan rampalaileng a an awm lai chuan Ismaela chu a chau a, tuihal tak a a awm lai chuan Ismaela mangang lei hiah khuar aṭang chuan angelin tuihna a tichhuak ta a, chu tui chhuak chu tun tlengin ala awm a, a hmingah Zamzam tih a ni bawk. Hemi tuikhur khi Muslim ho hmun thianghlim ber Kaaba aṭanga meter 20 lek a hla a awm a ni nghe nghe.

Kristian Bible ah leh Juda lehkhabu-ah chuan Abrahama khan a fapa Isaka kha inthawinan Pathianin hman tir a tum angin ziak a ni a. Islam lam hriat dan chuan Ismaela zawk a ni ve thung. Zirmi ṭhenkhat chuan Juda te khan Isaka thlah kal zel chhui mawihnai zawkna turin Ismaela aiah Isaka zawkin an thlak niin an chhui ve bawk a!

Zawlnei Muhammad hi Ismaela thlah a chhut a ni. Ismaela chu Abramaha (Ibrahim in Arabic) fa a nih kan hriat kha! (more…)