Khawvel thang zel hian a chhunga cheng mihringte hi nasa takin min veivah kual tir a, he lei kan khualzinna ramah hian tisa leh thlarau kawng kan zawh kual nuaih mai thin a ni. Mihring famkim lo ta nafam chu kawng hrang hrangin chhiatna chitinin min tlakbuak thei reng a ni tih hi tun kan hai awm lo e. Mahni inchhungkhur mai bakah kawtthler kan lenchhuahnaah te, karkawng zin veivahna leh ram lam i lo kalin chhiatna hrang hrang in min tlakbuak thei reng a ni. Heng te hi saptawnga “Accidents” kan tih te hian a fawmkim ber awm e.
Rikrum thila hliampui i lo tawh hian tlawmngaihna nunin min la chiah hneh em avang in mizo nih hi a nuam hle thin. Midang harsatna tawk puih duhna thinlung kan neih duhawm tak hi i chhawm nung zel ang u tiin thuhma in hruai teh ang. Awle kan thupuiah i lut dawn ang.
Rikrum thilah mi a lo inhliam palhin thihngam hial khawpin a taksa a chhe nasa thei thin a ni. Chung zawng zawng enkawl dan chu kan sawi seng lo anga, ruhtliak sawngbawl dan bik hi i sawi zau kan tum dawn a ni. Kan thupui hian rikrum lam kawk mahsela, ruh tliak hrim hrim, inchhung emaw, pawnah pawh lo awm sela, damdawi hmunpui thlenhma a lo enkawl dan tur tlangpui, first aid chinah hian dai theu kan kan tum dawn a ni.
Tawhsual hrang hrang avangin miin a ruh a lo titliak thei a, tin taksa bung hrang dang te pawhin hliam natak a tuar kawp thei bawk a ni. Ruh a lo tliah chuan a tlangpuiin a tliahna hmun kha a na a, a vung a, a chang phei chuan a che a che thei bawk a ni. Thenkhat erawh a sarhu lai chuan na hre mang lo te pawh an awm chawk thin. Na tuartu tan chuan han tihchet leh taksa han sawn kual te kha in pawm,kai, kuah, zawn dawr dawr ta thin a. Tlawmngaihna leh a tul vanga ti kan nih tho lai hian, kan mi puihte tana a kan tanpuina kha an na chhawk zangkhaitu anih theihna turin, dimdawi taka hetiang sawngbawl thiam hi a tangkai hle a ni.
A hmasaberah chuan damlo khan nikhua a hria em, a harh em, kan biak leh zawhna te a hre thei em tih chian phawt a tha. A harh a nikhua a hria a nih chuan, inbiakpawh a awlsam anga, kan thil tum te a theih ang angin a lo zawm ve thei dawn a, tin a taksa na lai te pawh mi a kawhhmuh zung zung thei ang. Nikhua a hre lo a nih chuan, ngaihtuahawm tak a ni thei; a taksa khawilaite nge a hliam kan hre mai dawn lo a, tin dimdawi taka khawih tur taksa bung hrang hrang te kha, a hliam tizual thei turin kan lo khawih palh thei reng a ni.
A dawt lehah chuan taksa pem leh kak, thi put leh chhuahna lai te a awm leh awm loh kha uluk taka thlithlai a tha. Chu chuan a inhliam nasat dan tur mi a khawhhmuh thei a ni. Tin hetiang ang thi chhuak khawp hliam nei an nih chuan, kutkawr hman thin hi a tha khawp mai; tunlaiin natna inkaichhawn theih chi hrang hrang a tam tawh si a. Kutkawr hman mai tur a awm loh pawhin polythene chhah tha tak thuaha hman mai thin hi a finthlak fo a ni, chet zung zung erawh mi a tikhawr maithei. Tlawmngaih luat avanga natna hrik hlauhawm kai palh kha a pawi thui thei dawn si a! Chutiang ang pem te chu puan fai a khuh a a theih ang ang a damlo taksaah chuan tuam/tawn beh thin tur a ni. Chu chuan thiput zel tur leh bawlhlawh in a pem lai te a bawh belhchhah lakah a veng dawn a ni.
Damlo nikhaw hrelo chu dimdawi takin stretcher emaw, hlangah emaw, thingphelah emaw hlan tur a ni. A taksa bung hrang hrang te a chet a chet loh nan, nghet tawk chauh mar lutuk si lo in a mutnaah chuan phuar beh thin a tha. Damlo harh fim leh nikhaw hria erawh chu duh ang takin a sawngbawl theih thung ang. An taksa hliam laia ruh tliak leh tliak ni awm a lang lai te chu thlithlai a, a hran te te a sawngbawl dan torah i pakai ang le.
Ring ruh tliak: Ring ruh chhungah hian spinal cord a awm a, chu chu ruhtliak khan a tihchhiat loh hlauh chuan damlo chu a vannei hle a ni. Chutiang hliam nei te chu fimkhur leh uluk thei ang ber a bawihsawm thiam in a damchhung atan nghawng nasa tak a nei thei a ni. Fimkhur takin damlo chu a zawnna hmanruaah mut zal tir tur a ni. A nghawng chu a sir tawn tawnah puan emaw, lukham emaw in a chet tawn sek loh nan kam in lukham erawh kham tir loh tur. Lukham/puan aiin polythene a lei emaw, balu emaw thun hian kam theih phei chuan a tha hlei hlei, a muk tha a, a mam phian bawk a, pang depah chuan a tha hle a ni. A lu chu a chala vet in a mutnaah chuan phuar beh pawh a pawi lo. Chutiang bawkin , a taksa kha a chet a chet loh nan phuar bek tluk a awm lo.
Ring ruh tliak ang tho khian,hnungzang ruh leh kungkuruh tliak te pawh ngil zara mut tir phuar beh a tha. A taksa bung dang che velin a ruh tliak lai te a thuai chhiat belh loh nan, lu atanga ke hmawr thleng khan phuar beh tluk a awm lo. Dimdawi tak a zawn emaw phurh thin tur a ni.
Khingkhang ruh tliak: a tliahna lam ban kha awrh tir mai tur a ni. Tin kal/zawn chet vel pah a a ban a lo inthen hlauh khan a ruh tliahna lai kha a lo inthuai a a nat belh loh nan , damlo ban awrh kha a awm a phuar beh thin hi a finthlak hle. Kawr bantlawn ha a nih chuan, a awrhna hranpa siam loin, a kawr banhmawr kha a dar lehlamah safety pin 2-3 velin nghet taka chilh beh mai theih a ni bawk.
Banruh tliak: Pem leh hliam a awm chuan a tira kan sawi ang khan tih mai tur a ni. Ruh tliak kha cher a tul thin a, fimkhur erawh a ngai hle. Ruh tliahna laiah khan thisen zam leh thazam te a lo tlazep thei a, chungte chu kan cher vel pah khan kan hliam belh palh thei a, hei hian hliam nasa lehzual leh pianphunga rual ban lohna hial a chhuah thei a ni. Ruhtliak lai chu a awmdan ang ang a cher mai kha a finthlak ber thin. Amaherawhchu marphu dek kan thiam a nih chuan, mi pakhatin a marphu (banrekah) kha lo dek se, tichuan a ruh tliahna lai kawi/thlep lai kha zawi zawia tihngil tum tur a ni. Marphu bo lo a tihngil theih a nih chuan a tha a, nimahsela, marphu a rawn hniam palh hlauh chuan, zawi zawi a a kawih dan anga dahlet leh a marphu pangngai a rawn lan lehnaah khan cher tawh mai tur a ni. Cher nan hian thil sakhal leh phek tha hman a tha; rikrum thilah erawh a remchang apiang a tha mai, hmangchang hriatna hun tak a ni. Kan cherna tur kha pangti deh nuam tur a puan nem a tuam chhah thieh tluk a awm lo, tin mar lutuk lo, nghet tawk chauha tawn thin tur a ni. Banruh chu koki leh kiu inkara tliak a nih chuan khami kar kha cher tur a ni, kiu leh banrek karah pawh chutiang bawk in. Tichuan a tir lama kan sawi tak ang khian damlo chuan a ban chu a awrh tawh mai dawn a ni.
Keruh tliak: Heng te pawh hi a chunga banruh tliak kan sawi ang tho khian marphu dek (kaihzaah) thiam an awm chuan zawi te a dimtaka tihngil tum a pawi lo. A theih loh erawh chuan cher mai tur a ni. Ke cher erawh hi chu tlemin a dang deuh; a tluanin, malpui atanga kaihza thlenga cher tur a ni thung. Duhthusam ang hmanrua a awm phei chuan Kawng atanga kephah thlenga cher hian inhliam te zawn sawn a ti awlsam phian. Cherna atan chuan thingphek, thing bung, mauphel phawk, nihliap sei emaw hmanraw awm remchang ang ang hman leh mai tur a ni. Hetia a tluana cher hi chuan taksa a lo chet palh pawhin ruh tliahna lai a che tur kha veng in, damlo na titur leh thisen leh thazam chhiatbelh tur kha a veng bawk a ni. Damlo chuan pheikhawk te a bun a nih chuan phelh saka, a ke zungtang te chu a theih ang leh ngamtawk ang a chet tur a fuih thin tur a ni. Hei hian a ke hmawr a thisen tlingkhawm leh ruh tliahna bawk vel vung nasa lutuk tur lakah a veng dawn thin. Chutiang bawkin banruh tliak te pawh an kut zungtang kha chet tir fo tur a ni bawk.
Kutphah leh kephah: Heng ruhtliak te hi chu cher hran lutuk pawh a ngai lo. Kutphah chu a chet a chet loh nan awrh tir a tha a, kephah erawh chu a zual loh nan ke a kaltir hauh loh tur a ni. Tin mut tira a ke lam kha tihsan sak tur a ni. Lamhla lutuk a damdawiin panpui ngai a nih loh chuan, pheikhawk bun lai phelhsak loh hian ke kha a lo incher ve a, a na a nep phah thei bawk. Amaherawh chu kawng thui tak kalpui dawn chuan hlihsak ngei ngei thung tur a ni.
Ulh leh herh: Heng te hi an nih ang ang a awm tir tluk hi a awm lo. Nuai te, tui lum a deh te, vur a deh te leh zut te hi chintawk hriat a harsa a tih loh tluk a awm lo. Tuam te pawh hi a that viau laiin a tawt tawk hriatthiam a har thin, chuvang chuan a nih ang ang a damdawiin lam panpui mai hi a finthlak ber. A nalai kha tihchet sek loh tum kha a thaberah ngaih mai tur a ni.
Hetiang rikrum thila hliam te sawngbawla kan tum ber chu; damlo kha a rang thei ang berin, na tuar lutuk lo in, tanpui a ngaihna lai taka tanpui theitu leh a hliamte enkawl dan tur taka enkawl theitu hnena thlen a ni. Ruhtliak siamthiam leh zopa damdawi hmang thiamtak te pawh an awm ngei ang. Amaherawhchu a nih anga siam tha tur leh taksa bung/peng hliam in a lo damchhuaha a chanvo tur ang te a hlenchhuak leh tur a kan duh a nih chuan, a theihhram chuan damdawi thiamna hmun ngei damlo chu panpui thuai tawh mai tur a ni. Hriatlohna hi a at fo avang hian, hriatna eng a cheng zofa tlawmngaite hian, thahnemngaihna nen mi tanpui ngaite bawihsawm kawngah hian, tanpuitu tluantling nih kan tum zel a ni ngai ang chu.
Ka lawm e.
(A sei viau mai, thahnemngaihna vanga ziah a ni e, tangkaiputu an lo awm mial chuan, rahtha a chhuahah i ngai mai ang u; duh ang angin han misual pui mai teh u)




