Hman deuh khan Aizawl lama kan media thenkhat leh thusawitu thenkhat ten “saw lamah chuan” an tih fo hi eng tihna nge kan lo hrethiam ve mai lova. Chhim lam an lo sawina a ni awm a. He tawngkam hi fiamthu lek fang a nih hmel, a hiptu tan chuan indeuhna thil pawh kawk thei viau awm e. Sap tawng hman chungchangah, chhim lam a an lam “tri” viau laiin hmar lamah an lo lam “t” a. Hmun thenkhatah, a dik leh dik lo ti a, kan lo inhnial fo thin hi thil nuihzatthlak angreng tak a ni. Sap tawng hi engang pawhin han lam sap ngial ila, sap hnam kan nih phah chuang hauh lovang. Mizo tawng (mother tongue & native language) hmangtu pangai tan phei chuan, a thluk a dik mawh ngawt ta ve ang. Vawikhat chu, standup comedian, Russel hian “India mi, America a pem thla ho te’n American tawng ang deuh a, lam puam deuh tal tal an han tum ve ngial thin hi chuh, an lam puam zawh poh leh nuih a ti za ting mai” a tih kha ka la hre reng mai.
Kan nih ang hian kan lang ngam mai tur a ni. Sap tawng kan lam leh thluk danah dik lo baksak chu a awm teh meuh mai. Mahse, Mizo zinga 100% a lam dik thlip thlep hi chu an awm kher lovang. Chuvangin, hnam dang biak pawh nan kan hman theih tawk hi a fuh ber chu a ni mai. Tunlai hian, India mite pawhin, British English kan hmang lo, Indian English kan hmang an ti tan mek a. Vai awphawi a English an hman hi a dik thlap a, Indian English nihna tak a ni an ti hmiah tawh mai nia. Ziaktu lar zet mai, Khuswant Singh pawhin ‘Hinglish’ an lo ti hial tawh bawk.
Tawng hi kan awmna tlang hrang hrang a zirin a kal hrang (dialect) thei tih te hi hrethiam ta ila. Lawngtlai leh Saiha vela an tawng kam hman danah kham phei deuh emaw hi a dik em? Dik lutuk tlat. An khaw tih dan a ni a, a dik lohna pakhat mah a awm lo. Aizawl leh Lunglei vela, mi thenkhat ‘aaa..an tawng chu van mak e’ lo ti hu hu ho hian thil hriat an nei tlem lutuk a ni. Mainstream culture – Aizawl leh Lunglei atanga ringawt thil hi judge vek tur pawh a ni lo. Lai Autonomous District council chu, Mizo tawng (Lusei or Duhlian) leh Khuafo tawng chawhpawlh a ni. An hman dan a lo danglam deuh a vang hian engvangin nge a dik loh bik kher ang ni. Mizo tawng hi a darhzau (diversity) ve hle tawh tih hi kan pawm thiam zawk tur a ni.
British English, American English, Australia English thluk chu a in ang vek hauh lo mai. USA-ah ngau ngau pawh, tawng thluk hrang hrang hlawm lian deuh deuh paruk vel zet an hmang a ni. Entirnan, Texas ho tawng thluk chu cowboy ho tawng thluk ngat a la ni. Black (African-American) ho in tawng thluk an nei hrang leh tlat bawk. Hetiang zelin hmun dangah pawh, tunhnaiah phei chuan, American thalai tamtak chuan Spanish tawng leh American chawhpawlh an uar em em. “Saw lamah chuan” an ti ve sek kher lem lo niin alang. An awmna hmun theuhah lungawi zetin an hmang mai a ni.
Awle, tlang hrang hranga kan tawng thluk hman mek te hi a dik theuh a ni. Khawlai tawngkam mai mai phei chu, inbiakpawhna tur thil mai chauh a ni a, a hmangtu duh dan a zir a ni mai. Aizawlah emaw kan va zin a nih chuan, an hman dan ang takin ‘lamkhuang’ emaw ‘kawlthei’ va ti ve mai ila, Hmar lam pa Lunglei a rawn kal pawhin, chhim lam hman dan ang in ‘La ui’ emaw ‘kawiam’ rawn ti ve mai se. Lawngtlaiah kan va kal a nih pawhin, “min lo leng rawh” va ti ve mai ila. Aizawl a kan tih dan emaw Lunglei a kan tawngkam hman ang zawng zawng nen va chaldelh kher tum lovin, kan va awmna a piang tih dan va zahsak tlat hi kan tih tur a ni.
Tin, thenkhat ten an hman than loh avangin, Aizawl emaw Lunglei lama kan tawng thluk ang diak diak an lo hmang thiam kher lo a ni thei e, mak tih avang hian lo hawi he haw kher tawh lo teh ang u. An sawi tum kan hriatthiam chuan tha takin “ni e” lo tihpui mai tur kan ni. Mizo chiang ta lo a, kan lo dah fo mai te phei hi chu I bansan vang vang ang u.Kan tawngkam hi fiamthu thawh nan te pawh i hmang bawrh bawrh ang u. Mi te inkiltawih phah rawihna tur erawh I ching lovang u. Mizo tawng hi Aizawl emaw hmar lam Lunglei lam mi te’n kan ta (property) bik liau liau emaw erawh i ti bik lovang u. Mizo tawng hi kan vaia ta a ni. Kan awmna khua leh hmun a zirin kan hman dan theuh hi inzah sak na chang tal hi I hria ang u.
Similar Posts:
- Ka veizawng
- Mizo tawng hi engber nge dik ang?
- Tawng Hman dik
- Pronunciation i lo zir lawk ang u
- Mizo tawng thluk dik




May 12th, 2009 at 8:56 am
Post tha tak ani.
Saptawng bikah chuan : Kan pianpui tawng anih tlat loh avang hian, tute English lam dan engpawh hi copy ila,thil han sawi tak tak chuan, kan Mizo lam dan hi alo chhuak leh nge nge thin.
Chutihrual chuan, Hmasawn zelna atan erawh chuan, Saptawng pawh hi a native speaker-te lam dan chu kan zir hreh tur niin ka ngai lova. Engtawng pawh hi zir ila, an mahni tawng dan a tawng tum hian thiam chak a awl ni te hian ka hreve thin. Chuchuan an mahni zinga tlangnel/ inhnimphumna kawngah pawh nasa takin minpui thei.
A lamdan mai piah lamah, kan thu vuakthlak leh sawichhuah duh zawngte pawh hi a native speaker ang a tawng theih tum, hman thiam tum hi atha bawk khawp mai. Saptawng chauh lovah pawh. A chhan chu, kan second-language kan hman re re hian , kan first language thuvuakthlak zulzui hian kan hmang fo thin.
Mizo tawng pawh hi khitianga chim leh hmarte kan hman dan adanglam deuhte hi kan tawng ti hausatu te pawh ani zel mai awm asin !
May 12th, 2009 at 9:04 am
a aw b a g=gee ng=en-gee sawlamah hian an la ti thin em? Helamah chuan g=ek ng=eng kan tih thrin kha la ti zel maw?
la-uih, kawiam, better=betrar thanks=thranks te em chuan an tri lo chuan ka hria. Sawlam aia la sawlam leh Serkawr leh Tuipang Lal veng sawn style hran an nei leh burgerstood an hre deuh maw le
May 12th, 2009 at 9:10 am
He postah chuan in hnial ngaihnawm deuh a awm leh ngei dawn hi…..
May 12th, 2009 at 9:17 am
Dik chiah.,.tawng hi in hmuhsit tur a ni lo.Kan awmna hmun a zirin a danglam tlat.Keipoh kum 2 Tuipanga ka awm khan tun thlenga ka uar em em chu ‘enge ni chuh’ tih hi a ni a.Hmanni pawh kan kawm chhak lung kan rem haw lamin kawng chhuk ah bike ka tawk a,a rui khop mai a.Min pel chiah chu a tlu mai a.’Aaaaa khaiii..khapa kha a rui pah deuh in ka hria…’ kan ti chu ka in hre chhuak zawk a..ka nuih a za let ling.Serkawrte chuan Mara tawng an hmang a…Tuipang Lal Veng tawng saw a nuih zat thlak deuh mai thei a hre thang lo tan chuan.An thu sawi hi a sak in an sa hi a ang ka ti.Romibawk pawh chuti chiah chu.Tuipang Lal Veng ah chuan Khawiah nge i kal dawn tih te hi khawiiiah ngeeeee i kaaaal dawwwwn aaaaaa…tiin an sa luah luah zel
Saw lamah chuan Mizo tawng hi a dang thin a..dawr bungrua pawh hi dawr thawmhnaw an ti mai a.Zai thiam poh hlasa thiam…’chhim lamin an ni pasal emaw ni hi ‘ka kawi’ an ti thin…i in kawibahpui maw tiin ka fiam thin.Saruak pawh hi tak ruak an ti deuh a.Zawlnuam ah ve thung chuan ruak tangkawng an ti kher zel.
Eng pawh ni se,chhim lam tawng saw kan nuih zat thin deuhin ka hmu.Hei hi in nuih zat mai chi a ni lo a…kan awmna hmun a zirin a danglam mai mai a ni.Tih tak tak ah chuan Aizawl leh Saiha khua bik Mizo tawng tak phei chu a danglam em em ka hre lo.
May 12th, 2009 at 9:22 am
english ka hman ve chang hian vai ka biak leh an awphawi ki ang hian ka ti ve thuai a sap ka biak leh anmahni ang hian ka lo lam puam ve nghal ringawt zel a, mahse a rikdan tak hi chu mizo trawng hmang thluk chang fek fawka english a trawng ka nih hi a lang chiang ziah.
Delhi ah Mizoram house ah ka thusawi trumin vai leh sap an awm nual sia english kha kan hriat theuh ka rin zawk avangin english in ka sawi comment ka dawn chu i lam ZO triah triah mahse i sawi thra khop mai tih ani. Lawm tur nge lawmloh tur poh ka hre lo tunthleng hian
May 12th, 2009 at 9:24 am
Tu in nge lam ZO ti che a..a pawi re re lo.I duh i sawi theih a,an hriat thiam chuan a tawk.Sap tawng lam puam tawlh nazawng in ei an hmu kher lo.
May 12th, 2009 at 9:26 am
Leh lawk..Pi Varhmingliani,hman lai lehkha thiam hmasa,Joint Secy pension (RIP) khan Mumbai ka zin hian ka faten i saptawng a thing lutuk ,a zah thlak min ti thin a..Eeeeee eeee..chutia min tih ngawt ngawt..in school kalna tur zawng zawnga saptawng a be tu ka nih hi…a thing lo a ni ang..hei chen hi in awm a lawm ka ti e a ti.
May 12th, 2009 at 9:27 am
Churachandpurlam Manipur lam ti mai ila ‘kan kal daw^n?’ USA Mizo ho chuan ‘ka hman hunah ka han KO ang che’ an ti min phone dawn tihna a ni daih asin HV hairehai
May 12th, 2009 at 9:35 am
Hinglish bakah hian Delhi leh phai vela lam puam ta lutuk thrin Mizo tribal nih inhre lo ho hi ZO-RICAN an ti ka fate DU kal laia an sawi ka hriat a ni
May 12th, 2009 at 9:36 am
Nia, tawng thuhmun rau rau accent hrang hrang awm te hi a tha ve alawm. State dang hlei hlei ho pawh hi language pakhat rau rau, a region a zirin an hman dan a inanglo hlawm khp mai.
Entinan, Bangalore leh Mangalore te hi a inhnaih tehreng nen, an Kannada hman chu a hriat hran theihin a dang…. an ti a hrethiam ho chuan. Kerela te pawh chuti tho… south lam leh malabar region ho thluk dan chu inang miahlo, mahse an in hrethiam vek tho
May 12th, 2009 at 9:58 am
Sap rama piang, sap emaw kan nih loh chhung hi chuan lam danah chuan buai em em lo phawt mai ang u, hre ber anga inhnial vel te hi hnam changkanglo tih awm lek a ni. A pawimawh ber chu dik ber leh tha ber anga mahni thiam ang tawka hman hi a tawk mai. Kan hriatthiam tlan a, kan inbiak (inhriat tawn/communicate) theih chuan a tawk mai lawm ni. A thiam leh a hriate’n KA THIAM an ti ngai lo…. Hre ber anga lan hi hre ber nihna pawh a ni chuang lo. Mahse mahni tawkah dik ber leh tha ber erawh kan zawng/hmang thin tur a ni……
May 12th, 2009 at 10:08 am
Mizo tawng chu kan tawng a nia,lam dan inang lo deuh awm thin te pawh siam rem tur in Mizo Academy of Letters te hi authority pek ni se!Kan khua ah chuan “Au ka ti thau thau” ti a tang tlat lovin.Hman kawp a tul leh kan tawng ti hausa tu a ni mai e,tumah indem tur kan awm lo e.Saptawng chu Radio Aizawl FM channel a puang tu te hian an thiam,an lam nalh,nalh ringawt a ni lo,an tawng kan hre fiah thei tlats,keini convent chhuak miah lo pawh in…ka lawm e.
May 12th, 2009 at 10:50 am
Helam : “Engkimah ‘T’ hi inlam Tri zel si a,Tringtang hi eng tin nge inlam ‘Tingtang’ in ti em ni ?
Sawlam : Mengrum tawkin a ngawi vang vang a, ” E..le..Guiter kan ti mai.
May 12th, 2009 at 11:05 am
Mahni awm na lam tawng ang ang a tawng hi tawng ti hausa tu a kan ngai hi chu a dik hlel deuh lo maw? Tawng hi chu kan ’standardised’ deuh loh chuan, a hausa kan tih rual rual in a ‘chiri’ nuaih lawng maw ka ti deuh. English ho paw’n accent chu an nei hrang teh meuh mai, mahse dik ber a an ngaih chu’Queens English’ an tih, accent pawh awm lo, tawng zirchawp te paw’n kan hriat ve vat theih ang chi hi a dik deuh bera ang ngaih chu ani. Tin an accent te pawh khu an in nuihzat ve tho, keini chauh kan ni bik lo, chuvangin lehkha thiam chin chuan accent nei lo va tawng an zir tho mai. Tunlai Mizo thangthar ho tawng zir dan tha ka tih loh ve chu, American accent kan awn ta lutuk hi ani. Kan TV en leh zai te hian min kaihruai thui ta lutuk in ka hria, ‘God’ pawh kan ti ‘Gad’ ta vek mai. Hman ni chu English nu pakhat in local TV a English news kha a en a, English in an chhiar tih a lo hre reng reng lo! A beng tha tawh lo nge an lam thiam tawk lo zawk?
May 12th, 2009 at 11:05 am
Tawng reng reng hi thluk hranpa a nei vek ti ila kan sawi sual tam awm love, kan tawng pawh hian thluk hran a nei a, pianpui tawng nilo chu lo pai/thluk âwn awltak a ni a, a tawng neitute ang diak diak a lam chu thil harsa tak a nih avangin hnamdang tawng pawh nise, mahni pianpui tawng anga lam ve mai hi thil finthlak tak chu niin ka hria.
Tin, mexican, Arab leh vai te bakah hnam hrang hrang English lam dan hi ngun taka ngaihthlak chuan an hnam tawng thluk an phochhuak vekin ka hre deuh.
May 12th, 2009 at 11:17 am
Hman ni Lunglei ka zin haw passanger 1 khan driver hnenah “Tunlai thingfanghma nge nuhnun tui zawk?” a tia, ka ngaihtuah chiang a ka hriatthiam hnu in ka khi sak!!
Tunlai hian local cable network te hian chanchin thar hi english in an ti chhuak tan a. An lam a mawi in hriat a nuam thei hle. Ka lo vei ve deuh thin, mizo hming an hnamdang thluk thin ang te kha an ching tawh lo a, ip chawih2 lovin a ngaihthlak theih ta.
Saptawng hi a har a niang kg I ka nih atang in ka la zir char2 a ka la thiam thei lo dreng dreng.
May 12th, 2009 at 11:27 am
English thiam viau si, mahni tawng thluk dik leh si lo hi kan tam ta viauin ka hria..
May 12th, 2009 at 11:56 am
Hman deuh khan ka thian ti ve mai ang, Mike (Australian)nen kan in biak laiin English pa hian phone a hmang a, a kal hnuah Mike chuan ka bulah kha pa kha lehkha zirsang tak a nih kha a ti a. Kei chuan ti mo eng tin nge i hriat a ka tia, a ni chuan a english hman a tang khan tiin min chhang a. Mizo tawng poh a piang tawh kan ti ngot thei lo, a piang mek ti ila a dik ber ang. chu vangin kan hnam tawng hum halh leh tawngkam mawi leh nalh zawk piang tir zel tur chuan nang leh kei hi kan pawimawh ni ber in a lang
May 12th, 2009 at 12:10 pm
“kha pa kha lehkha zirsang tak a nih kha”
Accent mai bakah vocabulary atangin lehkhathiam/zir sang tur awm chu an rin theih a lawm. Sap rama cheng native english speaker zingah pawh thiam lo fe fe an tam. President Bush a leh President Obama english command hnehsawh hleih zia chu a hriat mai hi. Harvard Univ graduate ve ve an ni leh nghal!
May 12th, 2009 at 12:16 pm
Helam ho hi chuan Sawlam ho tawng chu kan hre thiam thei zel in ka hria,voi khat chu Aizawl ah kan zin tum in ka cousin te ho hnenah kawiam ka ei chak ka tih chuan an hre thiam theilo….a tawp ah chuan keimah bok in ‘Kawiam = Kawlthei’ tih ka hrilhfiah,mak an la ti em em lehnghal a!!!
Vai ho english ai hi chuan Mizo accent hi analh zawk feee in ti ve lo mo??kan class ah vai pakhat a awmve a,achang chuan kan lecturer te pon a pronounciation an hre thiam thin lo!!Thian te ho in Indian ve2 in nibok si….in accent a in anglo an ti fo thin…Thian pakhat in…’Indian thian ka neia,thu sawi laklawh lai hian sorry tih angai tam thei lutuk!!ka lu ahai an accent hi…..’a ti
Mahse Mizo te hi chu A AW B kan nei hi kan vannei hle in ka hria (espicially TRI and R). A B C la kan in zir tir tel zel bok a,kan thiam chak viau zel eeeeee……
May 12th, 2009 at 12:26 pm
Vai trong pawh hi zir a ngai viau a nia aw..
May 12th, 2009 at 1:02 pm
Comment #2-na
Helamah chuan g=gee ng=en-gee tia la in zirtir zel a ni.
Lamkhuang pawh La-ui kan la ti.
Comment #4-na
hi hriatsual em? “Ka trang” an ti lo maw? “Ka kawi” chu thian sawi nan hmangin ka hria “Ka kawipa” an ti thin in ka hria.
comment #13-na
i sawi letling. “Salamah chuan Isua hi Thruama in ti” “E, chu Thruama chu Isua in lo ti ni maw?”
Nia Chhim leh Hmar tawng chungchang a inhnial ka hre zauh zauh,a bik in English kan lammrik danah. Hmaisen deuh tran a in hnial pawh an awm thin kha. Kei chu Hnamdang trawng ka hman a min nuihzat tu chu kei aiin a la mawl ve leh chhawngah ka ngai mai!
May 12th, 2009 at 2:31 pm
#13 ruatmawi lam ‘TRI’ zel a maw i ti mai2 a nih kha,i rawn sawi danah hian ‘T’ i uar hmel khawp zawk lo maw…lol..
May 12th, 2009 at 2:43 pm
Kan lam dan hrang hrang hi innuih bawk bawk ila thinrim lem hlei lo ila a thra ka ti mai..e taka,nuhnun nge dika hnuhnun?Lunglei ami ka thrian pakhat chuan hnuhnun tih tur atia,enge dik zawk,hman ve ve em ni?
May 12th, 2009 at 3:02 pm
23 darip #A nih leh TOWN BUS hi engtia lam tur nge or TRIO nen, please explain. a puam talh tur a mi .
May 12th, 2009 at 3:16 pm
Ruatmawia 13- na khi en phawt teh i sawi letling em nge i linglet kual vel?
Helam : “Engkimah ‘T’ hi inlam Tri zel si a,Tringtang hi eng tin nge inlam ‘Tingtang’ in ti em ni ? ni lovin “Helam : “Engkimah ‘Tri’ hi inlam T zel si a,Tringtang hi eng tin nge inlam ‘Tingtang’ in ti em ni ?” tih tur a ni zawk lo maw… te ka tia kei misual hian
May 12th, 2009 at 3:26 pm
A nih chuuuu
May 12th, 2009 at 5:11 pm
“. Ka Trang”. Tihchu ( Pa te farnu, Pasal te kha, “. Ka Trang”. ti in inkohdan ani. ” Ka Kawi”. Tihhi Trhianpa”. “.Trhiana”. tihna ani thung. https://www.cacc.info
Lai Langauge Zirnadan angin.
May 12th, 2009 at 6:08 pm
‘Sap tawng hman chungchangah, chhim lam a an lam “tri” viau laiin hmar lamah an lo lam “t” a’
He thu hi tunhma lam thil hlek ni tawhin ka hria. Tuna kan dinhmunah hi chuan fiamthu thawh nan kan hman fo avang leh kan inchhaih fo avang khan a niang, a over lo tawk chiah ve vein kan hmang ta niin ka hria. Hmar lamin ‘Time’ ti-a ‘t’ chiang em em a an lam taih taih hun laite, chhimlamin ‘trime’ kan tih thriai thriai thin laite kha !! Thangtharah chuan kan awm ta meuh lo, kum upa lam deuhah chuan an la awm mahna..
Table Tenis/Badminton/Volley ball point chhiartu niha ‘Ten’ lam dan tur confuse deuh hunlaite a awm kha. Engpawh nise, kan tawng original a ni lo miau a, Missionary-te min zirtir dan kha kan hriat dan a ni mai lo thei lova. Chhim leh hmarah Pronunciation hrang deuh hmang Sap kan nei bawk nen, a buaithlak ve em bawk a ni.
A AW B.. chungchang kher hi chu tihchian deuh chu tha ka ti khawp mai. … efi … gii … en gii … eichhi … ii … tiin chhim lamin kan la zir char char a, hmar lamin … ek..eng.. tiin an la zir bawk si. Hei tak hi chu kan siam ni lo mahse, kan tawng alphabet a ni miau a, inang tlanga hman theih hi tha ka ti khawp mai. Inhnial ringawt chuan kan inhnial fihlim zo chuang lo a nih hi.
May 12th, 2009 at 6:22 pm
Change hi har deuh asin mahse thrangthar chuan kan thei rura duh leh duh loh a ni mai
May 12th, 2009 at 8:02 pm
Chhim lam trawng leh Hmar lam trawng —pronunciation leh thil-hming hrang hret hret hi chu thil awm ve ngei tur a ni. Indeunaa la tawk chu mi thenkhat awm cheu mah se, scholar chin inti tan chuan thil nihphung a ni tawh; hriatthiamna zau taka thlir a ngai.
Tih tak emah chuan Palestina hmarlam Galili mite awphawi leh chhimlam Jerusalem lam mite awphawi pawh a inang ngai chuang hlei nem! Chuvang tak chuan Petera pawh kha Galilean mi a nihzia a awphawi atangin an hre hrang ve mai tho a nih kha! Innuihsawh nan an hmang lo; identity inhriatsak nan hman mai a tuihnai ber. Galilean-ho phei chu an dang hi a la awk deuh nak lahtak a; chuvangin, Jerusalem-a an kal chang pawhin synagogue-a BENEDICTION sawi atan koh an ni ngai lo tih pawh hre chiang ila, a trha ve pah reng! “Tangka leh rangkachak pek tur che ka nei lo …” tia Petera’n kutdawh a chhawnchhaih lai kha han dawnkir teh; dangawk takin, “Silver …” an ti ang a; kutdawh tan beisei a va sang dawn … “and Gold…” a han ti leh tur chu, “kutdawh rilru hlim dan tur …” a sawi zel, a sawi zui zelah kutdawh rilru nat leh turzia te … A NGAIHNAWM mai mai asin! Accent leh Pronunciation pawh hi ngaihfin loh tur! A hmun tak takah thil chu a lo danglam ber mai! Zir ngai a lo ni khawp mai!
Zoram hi ka suartluan ve khawp a; awphawi danglam pawh theihpatawp chhuaha zir ka ni ve a; uanthuanpui nan ni lovin —kan Police-te pawh khian region te tea awphawi khi thiam chiang viau se, hnuchhui pawh an chak phah sawt ang.
Kei ve tehchai pawh hian trawng chi hrang hi ka zir lawr nil nial; thiam tak tak ka nei hran lo, zir hnem poh leh thiam lohzia ka inhrechhuak mai zawng a ni. Mahse, engemaw hlekah thiam nial nualna hrim hrim pawh hian min tikimki lo; CRINGE taka awm hi ka tum lo hrim hrim. Huaisenna min pe deuh zawng a ni ngei mai; mite thiam ang engemaw tal han tihrik ve theih phei chuan —min dah chhaw reng bik lem lo!
“Inbiakpawh theih phawt” chuan tih hi Scholar trawngkam atan chuan ka it ber hran lo. Ethnic hrang hrang karah Lingua-franca atana hman bik chu nei hranpain, hman naw naw chu mimir chuan kan tih tur chu a ni thlawt; trawng hi fimkhur a ngaih avangin zir uluk pawh an awm reng zawng a nih hi! English rau rau pawh vun ngo ve veten Mizoram Chhim leh Hmar-ah awphawi leh lamrik dan danga min lo hrual hneh tawh avangin chhuan engemaw zatah pawh kan la inkhuainuai phah a nih ber hi!
Roreltute 12:6-ah pawh pronunciation dik loh avangin mi engzat meuhvin nge an nunna hloh phah? Mi 42,000 kha pronunciation FAILED vangin thah an ni! A dik hi chu a awm; kan phak ngang loh avangin kan sawi tleu mai mai turah ka ngai lo. Zir taima deuh ila, a dik chiah kan thiam loh pawhin a teuh tal chu a la trha zawk, kan hel nuai lutuk hi chu ka ngaithei chiah lo.
Kan unau ringawt pawh hi saptawng awphawi nei danglam vek kan ni; kan chettlatna hmun azira danglam vek kan ni. Indian English pawh hi a subject-a ka khawsak lai chuan INDO-ANGLIAN min tihtir deuh kher thin bawk a … RK Naryana-a etc., te kha India mi —saptawnga Novel ziak ve ngat, anmahni hnam bil phrase kha English-in an let ve mai a, sapho tan chuan hriatthiam chi a ni hran chuang lo. Keini Mizo-te pawhin sakhi thing chunglawn tih phrase kan nei a; thu intiamkamna a nih thu kan inzirtir a; saptawngin “A deer — climbing tree,” ti ila, English hmangho chuan a ngaihnalam an hre lo vang. Kawnghmang hi chu a awm ve hret zel! Rabindra Nath leh Sarojini Naidu, gandhi leh Nehru-te kha English-a ziak thiam lawtlak —an awphawi erawh chu awze rawngkai deuh chu a ni tho.
Mizoram chhim leh hmar —English awphawi leh thumal lamrik kawnga kan inhnialnaah hian tu zawk mah mah kan dik hran lem lo chuan a lang. Inhnial loh a hun tawh zawk. Thil hming erawh chu kan hman dan ve ve hian trawng tihausa khawp.
Aizawl veng hrang hranga YMA Chanchinbu-a an fiamthu pawh hi nuih theih lohna in ngah ang; an Veng culture hriat a ngai tel tlat. Fiamthu takngial pawh hi culture based a ni a; min dek za phak lo fiamthu kan hmuh chuan, an culture-a innghat a lo nih avangin —zir belh tur kan la nei zel a ni. American pawhin lamrik dan awphawi a nei saisa hle; A Tale of Two Cities ziaktu khan London veng hrang hrang trawng leh kamchhuak a inan vek lohzia a tilang chiang thiam hle; Irish pachal Bernard Shaw pawhin a tarlan thiamzia Pygmalion chhiar teh mai! Mahse, King’s leh Queen’s English hi chu a awm hranpa ve tlat!
Phek 800 aia tam ziah tur a awm; ka tisei ta mah mah rih e.
May 12th, 2009 at 8:13 pm
Trawng (language) hi a ‘fundamental purpose’ chu inbiakpawhna (communication) a ni tih hi kan hriat reng a pawimawh. Chuvangin, American ho (English hmang ve tho) pawhin, ‘As long as you can understand’(A sawi tum i hriatthiam chuan a tawk) tiin British ho angin a grammar an dah pawimawh vul tuk lo. Chuvangin, a sawitu-in a sawi tum kan hrethiam em? tih hi trawng kan tehna tur pawimawh tak a ni.
2007 kuma Great Britain atanga BMS Action Team lo kal thalai 4 zingah khan Deborah Whybrew kha Essex atanga lo kala ni a, a saptawng accent leh a tawngkauchheh hrim hrim kha a dang bik a, a thiante 3 pawh khan an zir sak thin a, a danglam bik viau ni tur a ni. A chang chuan an fiam na ve deuh a, mittui tla deuh pura a tihtauh chang pawh a awm.
Nuihzatthlak deuh chu Lungleia Saptawng lam nalh leh dik nia kan hriat pakhat inah ka lenpui a, a trawng an hrethiam der lo. Ka hrilhfiah zel a ngai. Ani lahin an tawng a man zung zung thei lova, a hrethiam mang der lo. A lam puam nalh thlawn mai a ni. Mizo thenkhatin ‘accent’ neih kan tum hi an hrethiam vak lo. Mizo accent law law chu an hrethiam a, chutilova, Mizorama piang leh seilian daihin, American accent emaw British accent emaw neih tuma kan lo lam kikawi ve kha mak an ti tawp. Accent nei zingah kan awm a nih law law loh chuan, Mizorama awm reng chunga khawilai area emaw ‘accent’ lo copy ve kha, accent kan nei ziktluak thei si lova, tul lovah kan buai thlawn mai mai niin ka ngaih phah ta.
Saptawngah hian a pawimawh ber chu, tawngkauchheh ‘usage’ hi a ni. Pu Denghnuna IAS (Rtd) sawi ka hre reng thin. A naupan laiin Chhim lama Sap missionary Pu Kara (HW Carter) hnenah vawikhat chu a pa-in lehkha a pektir a. Pu Kara chuan, “Saptawngin sawi rawh” a lo ti tlat mai a. Pu Denghnuna chuan, “Sir, this is your letter” a ti a. Pu Kara chuan, “Grammatically your english is correct. But the usage is not correct. The english boy would say, “Here is a letter for you, sir,” tiin a hrilhfiah a ni awm e. Ka sap thiante hian Mizo zingah pawh saptawng thiam an tih reng reng chu, lam puam leh lam nalh ni lovin, a tawngkauchheh (usage) dik a ni zel. Chuvangin, keini, abikin Mizorama piang leh seilian hovin Saptawnga kan ngaihpawimawh tur chu a ‘usage’ hi a ni tih i hria ang u.
Mizo tawng lam lo sawi kai a ila. Pachhunga College-a ka kal laiin, dawr pakhatah “Kepte in nei em?” ka ti a, dawr neitu chu a nui vak vak a, “Kawrkilh chu kan nei a, kepte chu kan nei lo,” a ti deuh kher a, kei lah chhim mi nih zahpui lo ve hrim hrim tih takah, “A va pawi ve, kekawr atana hman tur a nia” ka ti ve deuh kher a, ka lei loh phah ngat.
Epis-a rawtna, “Aizawlah emaw kan va zin a nih chuan, an hman dan ang takin ‘lamkhuang’ emaw ‘kawlthei’ va ti ve mai ila, Hmar lam pa Lungleia rawn kal pawhin, chhim lam hman dan angin ‘La-ui’ emaw ‘kawiam’ rawn ti ve mai se…”(punctuation ka correct hlek) tih hi a dik ka tih rualin, kan awmna area-a kan hman dan ang hian khawi hmunah pawh hmang ila, engnge kan sawi tum tih hi inhriatthiampui tlang ila tih hi ka duh dan zawk a ni. Hmar lama ka kal pawhin, “Kawlthei” tih aiin, “Kawiam” tih kher ka duh a, ka ti kher kher bawk. A chhan chu, tamtakin an hre lo der a, nuihzatah min laksak an tum tih ka hria a, ka ti lui duh tlat. Hmar lam unaute Chhim lama an lo kalin zak map lovin “Kawlthei” an rawn ti a, chhim lam hian kan “Kawiam” te, kan “La-ui” te, kan “Nuhnun” te hi hmar lama kan kal hian kan zahpui deuh tlatin ka hria a, Chhim lamah pawh kawlthei, lamkhuang, thingfanghma, etc. kan ti ta sup sup mai. Chhim lama kan hming neih hi a boral mai ang tih ka hlau va, ka damchhung chuan chhim lamin hming bik kan neih hi chu Mizoram khawi hmunah pawh hman zel ka tum. Ka zahpui chhe te lo.
Saiha leh Lawngtlai vela kan unaute pawhin an Zo tawng danglam bik hi zahpui suh se. An tawng atanga khawi chhuak nge tih miin an hriat hlau niawm taka Aizawl vela an hmang tha ngam lo a nih chuan an dawihzep ka ti. Kan tawng atangte hian khawi lam chhuak nge kan nih tih hi inhre nalh nalh thei ila, a pawi reng reng lo.
Chhim lehzual, Lawngtlai leh Saiha velah chuan an Ni te pasal chu “Ka trang” an ti. “Kawi” tih hi chu thian tha bik (special/best friend) sawina atan an hmang. Darzo velah pawh sa an kah chuan, an thian tha bikte hnenah sa an la hleh a, ‘Kawi sa’ an la ti kher kher. ‘Kawi sa’ inhleh ngat chin chu unau pianghmun ai mahin an inngaipawimawh ti ila ka sawi sual lo mai thei. An dah sang khawp mai.
“Mizo tawng a thiam hle mai” kan tih theih tura ‘Standard Mizo’ kan neih hi chu a tulin ka hria. Great Britain sapho pawh hi ka zawt thin a, ‘Standard English’ chu an nei tih an sawi. Abikin London leh a chhehvela cheng ‘Londonner’ hote saptawng chu ’standard english’-ah an pawm tlang deuhin ka hria. Kan chenna hmun azirin kan tawng chu tlem tlemin a dang ang, amaherawhchu, ‘Standard Mizo language’ chu siam kan tum tur a ni. Rules of Grammar pawh kan nei tur a ni. Kan hman dan leh hriat dan theuh dik bera kan ngaih mai chuan a dik thei nang. Tawng lama tuiho te hian Standard Mizo Dictionary pawh siam se la, tawng dik pawh siam i tum ang u. Nuai 10 emaw chauh kan la nia, ’standard mizo language’ siam hi, kan tum tak tak a nih chuan, a la har lova, a la tlai lo.
May 12th, 2009 at 8:37 pm
Mizo Bible lehlin-ah hian Hmar lam leh Chhim lam mithiamten an lo inchansem dan hi i lo chhinchhiah ruk ve thin tawh ngei pawh a rinawm!
“… maihun a la a, tui a bun a …” tih thu i chhiar mek laiin Baptist lam mithiam, chhim lam mi ngei kutchhuak a ni tih a hriat theih mai a ni.
“Lalthutthleng var …” tih i hmuh chuan Presbyterian pachal kutchhuak, hmar lam mi ngeiin a lehlin a nihzia a chiang mai! “Lalthutphah …” tih a lo nih leh chuan CHHIM LAM kutchhuak!
Mizo Bible chhiar chang hian … thlarau lam thil mai bakah —Serkawn leh Mission Veng style inphumru hi ka buk kual tawn pah reng fo thin!
A bak pawh sawi tur ka la ngah mai!
May 12th, 2009 at 9:12 pm
@khelawks: mizoramah chuan thing fanghma in ti a n lawmmi.
tahan leh a chheh velah chuan hnuhnun kan ti.
@flying: lai(hakha)trawng a “ka kawi” an tih chu trhian trha tak2,chhiatni trhatni pawh a in phatsan ngailo hi a ni.mizo vin “ka rual” kan ti a mi kha.
trhian pangai hi chu hawi / hawikawm an ti.
May 12th, 2009 at 9:17 pm
Kum 5 chhung pawl 11 leh 12 Mizo tawng ka zirtir chhung khan ka theih ang tawkin Mizo tawng hi ka zir a, upate pawh ka zawt nual. ‘Stardard Mizo tawng’ hi ka hria chu ka ti ngam lo, mahse, a awm tih chu ka hria. Heti zawng hian Saptawng nen inkhaikhin teh ang:
Saptawng pawh hian nihphung a nei. Entirnan, ‘Mouse’ plural chu ‘Mice’ a ni. ‘House’ plural erawh ‘Hice’ a ni leh miah lo; ‘Houses’ a ni daih. Mizo tawngah pawh hian ramsa leh mihring plural leh object dang plural siam dan a inang lo. Entirnan, “Mihring an kal nguah nguah” “Kel an tla sup sup mai” tiin ‘an’ tih chu plural-ah kan hmang. “Thing an ding thelh sung mai” ti ila, a dik leh miah lo. “Thing a ding thelh sung mai” tiin ‘a’ kan hmang tur a ni. Chutiang bawkin, “Lung a let rum mai” tiin ‘a’ kha plural-ah pawh kan hmang let tlat. Mihring leh ran/ramsa tih lovah chuan plural-ah ‘a’ hman a ni thin. Tin, ‘ransa’ tih ching kan awm a, ‘ran’ah hian ’sa’ an belh ngai lo, ‘ramsa’ tihah erawh ’sa’ an belh.
Chutiang zelin, Saptawngah ‘lead’ past tense chu ‘led’ a ni a, ‘read’ past tense erawh ‘red’ a ni lo, ‘read’ tho a ni a, a lamdan a dang chauh a ni. Chutiang bawkin, Mizo tawngah pawh - uar, puar, nuar, tuar, zuar, etc. kan nei a, a participle erawh a dang inang vek lo tiin upate’n min hrilh. Entirnan, ‘uar’ participle chu ‘uar’ tho a ni - “Thu i uar lutuk chuan miin an nuihzat ang che” tih hi tawng dik a nih laiin, “Thu i awrh lutuk chuan miin an nuihzat ang che” tih erawh a dik lo. Chutiang zelin, “Chaw ka ei pawrh lutuk chuan ka pum a na ziah” tih ai chuan, “Chaw ka ei puar lutuk chuan ka pum a na ziah” tih a dik zawk. ‘Nuar’ chu ‘nawrh’ tiin a hman theih. ‘Zuar’ pawh ‘zawrh’ tiin a hman theih bawk. Upate min hrilh dan chuan, ‘tuar’ pawh hi ‘tawrh’ tih aiin ‘tuar’ ti zela hman hi a dik an ti. Entirnan, “Lal Isua tawrhna” tih aiin, “Lal Isua tuarna” tih kha tawng dik zawk a ni tiin min hrilh.
Liak, ziak, siak, biak, triak, etc. pawh hi a ‘participle’-ah danglam bik a awm tiin upate chuan min hrilh. ‘Liak’ chu ‘liah’ angin a hman theih. ‘Biak’ erawh chu ‘biah’ tiin a hman theih loh. “Pathian kan biak laiin kan tinawmnah tur a ni lo” tih hi “Pathian kan biah laiin….” tih chuan a dik tawh lo. Upa ka rawn tam berin, ‘ziak’ tih pawh hi saptawnga ‘write’ tihna anga kan hman chuan ‘ziah’ tih hmang lovin, ‘ziak’ tih zela hman hi Mizo tawng dik a ni e, an ti mauh mai. ‘Ziak’ tih hi ‘ziah’ tia hman loh tur an ti tlat. ‘ziah’ tih chu ‘ziat’ tih participle atan vohbik a ni, an ti. Entirnan, ‘Zawngtah ka ziat a, ka ziah zawhah ka rawn leng ang’. Tunlaiah erawh chuan ‘ziat’ leh ‘ziak’ hi ‘ziah’ tiin kan sawi pawlh ta. Hnam dang tan Mizo tawngah zir tur a titlem. Hnampui tawngah chuan hetiang te te-ah hian an tawng hi kalphung nei fir ferin an siam a, chu tak chu an tawng zir tham a nihna pawh a ni.
Mizo tawng tihausatu ber pakhat chu single adverb leh double adverb kan hman dan hi a ni. Entirnan - Lianhluma a thu nguau mai” tiha ‘nguau’ hi single adverb a ni a, Lianhluma chu pa lian tak a ni tih a hriat nghal theih. “Chalchungnunga a ding” tih mai aiin, “Chalchungnunga a ding zuah mai” tih hian Chalchungnunga chu pa sang tawk tak a ni tih a hriat nghal theih. Double adverb phei hi chu a hausa lehzual. Entirnan, “Tumchaiha a rawn kal” tih ngawt ai chuan, “Tumchaiha a rawn kal buang buang mai” tih khan a pianphung leh lenzawng a mitthla theih zawk. Chutiang bawkin, “Sangkhuma a rawn kal” tih ngawt ai chuan, “Sangkhuma a rawn kal hlawk hlawk mai” kan tih chuan, double adverb ‘hlawk hlawk’ khan a rawn kal dan speed a sawi tel nghal a, a fiah lehzual. Mizo tawnga single adverb leh double adverb kan neih ang hi Saptawngah a awm ve lova, hnampui tawng dangah pawh an nei lo niin ka hria. Mizo tawng hausakna tak a ni.
May 12th, 2009 at 9:38 pm
Tawng lam hi chu ka tui vak lo , mahse a awl a niang Linguistic zir tih tawh chuan University tha tak tak ah pawh addmission hi a awl zek zel Lolz.
May 12th, 2009 at 9:41 pm
Saptawngah hian article pathum - a, an, the - an nei. Article ‘an’ an neihna chhan hi vowel pahnih a awm kawp hunin lam a harsa duh a, a lam awlsam nan an hmang thin. Entirnan - “A apple” tih chuan ‘A’ leh ‘apple’-a ‘a’ hi lam rik kawp a ngai a, lam a har. Chuvangin, ‘A apple’ ti lovin, “An apple” an ti thin. ‘hour’ tih hmaah hian ‘an’ an hmang tih kan hre awm e. A chhan chu ‘hour’ tihah hian ‘h’ hi ’silent’ (lam rik loh) a ni a, ‘our’ tiin lam a ni a, vowel sound a ni. Chuvangin, ‘a hour’ ti lovin ‘an hour’ an ti a ni. Heng mai mai te hi Saptawng tihausatu a ni.
Mizo tawngah pawh hemi tlukpui hi kan nei ve. ‘Ka lo kal lo vang’ tih hi a lam dan dik, ziak dan dik a ni. ‘lo ang’ kan tih chuan, vowel pahnih kan lam kawp a, lam a har. Chuvangin, ‘v’ hi a lam tinuam atan an belh thin a ni. Tunlaiah hian ‘lo vang’ ti lovin ‘lo ang’ kan ti ta deuh sup mai, Mizo tawng ti special-tu kan paih tihna tlukah ka ngai. Hmingah pawh ‘Zo-a’ an ti ngai lova, a sawi pawhin a ziak pawhin ‘Zova’ an ti thin; ‘o’ leh ‘a’ (vowel ve ve) a awm kawp avangin ‘v’ kha an belh a ni. Kan tawng hi kan ziak thiam hma pawhin, ’spoken Mizo’-ah chuan ‘Zova/Zovi’ tih hi an lam dan a lo ni. Hemi ‘v’ kan hmanna pawh hi Mizo tawng tihausatu a nih angin kan chhawm zel a tha-in ka hria. Tin, Mizo tawngah hian mihring hming (personal name) hi kan lam reng rengin, a tawpah hian ‘consonant’ awm angin kan lam ri deuh vek. ‘Lalhmingthanga’ tihah hian a tawp hi ‘a’ angin kan lam ngai lo, ‘nga’ angin kan lam ri thin. ‘Vanlalsawmi’ a nih pawhin ’sawm-i’ ti lovin, ’sawm-mi’ ti angin ‘consonant’ telin kan lam thin. Chuvang chu a ni ang, ‘Lalthanzaua’ ti lova ‘Lalthanzauva’; ‘Laltlanzoi’ ti lova ‘Laltlanzovi’ tia kan lama kan ziak nachhan.
May 12th, 2009 at 9:55 pm
“Thingfanghma = Nuhnun” tiin ka lo sawi ve mai thin asin! “Nu” tih awmzia hi Hmeichhe-puitling, “Hnun” awmzia hi Hnute-bawr/hnute-bu tihna a ni; Nu+Hnun tih chhan Hmeichhe puitling hnute-bu or hnute-bawr —a lo an deuh avangin NUHNUN kan ti ni khan ka hria; chhim lam Lunglei-ah kum 8 vel ka tal ve tawh a. HNUHNUN ti pawh an awm tho bawk. KAWIAM pawh hi a mu (seeds) hi en chiang ila, Mizo hmeichhe naupang infiamna INKAWIBAH nana KAWI intiangkhawm a ang em lahtak a; KAWI+AM, kawi inchherchhuan aam hi a an avangin KAWIAM an tih phah niin min hrilh thin. KAWLTHEI tih a nih hian Burma lam atanga thei kan chawkluh a nihzia a tilang hle bawk. Serkhan-ah chuan Kawlthei/Kawiam hi CHARTHEI an lo ti thung bawk. Hmar lamah pawh hming hnih chu kan hre ta pang a ni mai!
Keitrum piah Bungtlang (MSI te khua)-ah sawn chhim leh hmar inrina ramri a khaw chhim lam kawnah sawn a awm a; ka motor tiding hialin, “Khawilai chiah nge ramri?” tiin kawng kama awmhote ka zu zawt chiang tawh a. Chhim lam chiaha in neitu hnenah khan “Kawlthei in ti nge Kawiam in ti?” tiin ka zawt a; chutiang bawkin Hmar lam ramri chhung chiaha awmte hnenah ka thu zawh pangngai tho ka zawt a; kan nui riral ta mai mai a nih kha! Chhim leh Hmar inramrina chiaha miten eng ualah an ngai hran lo … ramri atanga cheng hla deuhten ka la ulh mai mai a ni ber e; a hming dang mah se; a tui dan a inthlau vak chuang lo.
“Hawikawm” “ka kawi” in tihho khi ka lo la hre ngai hauh lo va; a bengvarthlak hle mai. Ka hmang zui ve nghal a ni tawh mai!
Tih tak emah chuan —Ahom (Assam)-a “Singara” kan tih pawh India hmar lamah chuan “SAMOSA” an lo ti ve daih tho! BUNDIA leh NACHA —Bawrhsaiabe pawh US-ah chuan OKRA an ti daih!
Tin, Alphabet hi lamrik dan a inan loh chuan hmanhmawh thilah mi kan tibuai duh khawp. MIZORAM tih hi American pain “Engnge a spelling, ka ziak duh, han sawi lawk teh,” ti ta se —EM-(M) EYE-(I) ZED-(Z) OU-(O) ARE-(R) AY-(A) EM-(M) ti ta ila, a trhen chu a ziak dik ang, ZED tih tak mai khi chu a buai-nak tawh ang, Z hi JEE an tih tlat avangin! Kan chenna hmun azirin lamrik dan hi chu her rem danglam thiam a ngai khawp!
@aputea : I thilziak ka ei hle mai; ngaihnawm tak a tling zel mai. Hindi, Assamese, Bengali angte hi Scientific Languages an ni a; spelling ang anga lamrik (a chung lam ngeia underlined ni bawk si)—Mizote hi kan la vannei, sipel ang anga lamrik ka la nei a; hetah chuan KANSAS hi Kenzas tiin lamri pawh ni ta la; ARKANSAS chu Arkensaw a ni daih! MEMPHIS pawh helaia mi ngatte hi chuan MIMFUS an ti daih! PHOENIX pawh Mizo chuan FAWINIKS kan ti mai thei; FINIKS an ti thung; Mizo-trawngkauchheh taka lamrik fulh fulh lohna tur hi a tam thei khawp tho mai; kan lamrik ang ang hi an hrethiam mawh em a ni! A ngaihnalam a awm lo! Zir belh zel chu a ngai; EDINBURG pawh Mizo intiengemaw deuh chin chuan EDINBORO kan ti ve tawh tlats a ni lawm ni?
A hmunah, a thiamte atrangin a inzir chian theih ber; ralkhat atanga thil hi RISK dik kim a lo har khawp mai!
May 12th, 2009 at 10:22 pm
Chhim leh hmar tawng hi a in an loh deuh pawh in USA sikul naupang spelling intihsiakna a mi ang hian ‘ Can i have the definition please’ ‘Can i have the origin of the word please’ ‘Is it Greek?’ tih te hi ngaihtuahna ah awm thei se kan inhnial bur bur lo ang em?
May 12th, 2009 at 10:43 pm
Thakthing bazar ah sawn Nu 1 hian dawr nghaktunu hnenah chuan “Kawiam hi eng zat man nge?” a ti a. A zuartu nu chuan, “Kawiam a!! Eng nge kawiam chu!!” tiin a nuih ta nghek2 mai a. A man zat a zawh lahin a nui nasa ang tulh2 a. A dawrtu nu chuan a kawk a “Hei hi eng zat man nge?” a ti tha leh a. A zuartu nu chuan, “Kawlthei hi maw?” a tia. A dawrtu nu chuan “Kawlthei a!! Eng nge kawlthei chu!!” tiin a nuih ve nghek. An in chhang tawk khawp mai.
May 12th, 2009 at 10:48 pm
@chawnghilh:
UK-ah pawh ‘Plymouth’ chu ‘pli-moth’ an tih daih kha. Leicester pawh ‘Leis-tar’ an tia ni lo’m ni kha? Nia, keipawh ‘Nuhnun’ tih hi ka lam dan a nia, i hrilhfiahna pawh hi zaah za-in ka pawm e. Ka belh duh chu, nauhnuchham (orphan) chaw atan an lo hmang thin a, nu hnutetui aiawh a nih avangin ‘nuhnun’ tih hming pawh hi a pu zo hlein ka hria. Hmannia kan Kohhran upa pakhatin min hrilh chu, kawiam hi Kawl ramah chuan ‘Goi-am’ an ti e, a tia, tunhma Mizote khan ‘g’ hi ‘k’ angin an lam tlangpui a, ‘Goi-am’ pawh ‘Kawi-am’ an ti ta mai niin a lang. Hmar lamin Kawl ram thei a nih avangin ‘Kawlthei’ an ti a nih hmel.
May 12th, 2009 at 10:52 pm
Ka duh-thawh fal bik riau mai. Pawi lo, a hun lai a nia, kan belh leh law law ang e. Tawng dik zawk a awm a ni tih tifiahtu atan - a hnuaia Bible chang ka tarlan hi han en vang vang teh, a dik lo lai i hmu em?
1.“Nimahsela, zanlaiah Paula leh Sila chuan Pathian hnenah an tawngtai a…”(Tirhkohte 16:25)
2. “Nang erawh chuan i tawngtaiin, i pindan chhungrilah lut la, i kawng khar la, i Pa aruka awm hnenah chuan tawngtai rawh..” (Mathaia 6:6).
3. “…mi fel sawmkua leh pakua sim chuan tur nei lote ai chuan mi sual pakhat sim chungah hian vana mi an lawm zawk ang.” (Luka 15:7)
4. “chumi hunah chuan Israela thlahte chu an lamlet ang a, LALPA an Pathian leh an lalber Davida chu an zawng ang…” (Hosea 3:5).
5. “Tin, lal chuan, ‘awhhlumtir rawh u,” a ti a…..Hamana chu an awhhlumtir ta a.” (Estheri 7:9,10)
1-naah khian ‘Paula leh Sila chu…’ tih a dik zawkin ka hria.
2-naah khian, ‘Nang erawh chu….’ tih a dik hmel zawk bawk.
3-naah, ‘sim chuan tur nei lote chungah ai chuan…’ tih ni se, a dik thlap; ‘ai chuan’ tih ringawt hi chuan, mi fel 99 leh vana mi hi lawmnaah an inel a ang tlat.
4-naah, “…Israela thlahte chu an inlamlet ang a….(lamlet ti ringawt lovin) tih hian a fuh zawk. Tuna kan Bible-a an dah dan hi chu, ‘an inchhir ang a’ tih aia ‘an chhir ang a’ tih ang vel a ni.
5-naah, ‘awhhlumtir rawh u’ tih aiah ‘khaihlum rawh u’; ‘an awhhlumtir ta a’ tih aiah ‘an khaihlum ta a…’
Chik peih ik chuan tawng dik hi chu hmuhchhuah theih a ni. A dik chiah chuan chik mang lo hian kan hman than dan hi kan tawngpawng sahuai thingvawn tlut a, a enga maha hma hian dik nih hi kan han tum ngawt zel a, inhnialna a tam phah a nih hi.
May 12th, 2009 at 11:03 pm
tri leh tii atrangin english lamdan dik ah kan lut ta daih mai trake itr oe leave itr. Aussie ho poh kha “I came to die” thi tura lokal maw hehe; an lam aaaaa lova an lam eeeeeeeee hek lova na lam ayee a ni mai lo maw Aussielad leh Aryan te hian han sawifiah sela
A dik hnaih ber hi erawh tum ila
May 12th, 2009 at 11:13 pm
chutia…I ziak ka ei tih mai vanga ziah tak nghek2 mai te chu aa..
he..he..
tak2 ah in ziak chhiar loh hlau hian nia mit thip phung leh mut kham lo phunga ka awm trhin ni.
May 12th, 2009 at 11:16 pm
@aputea : Ka dawlh nuam tih zawng tak i rawn ziak belh zel e; mi dang tan kan ninawm ang tih ka hlauthawng riau mai!
Min rawn khilai leh hlak teh! Mizo trawng hausakzia hi ka hre ve nachungin, “I zotawng ziak dan hi saptawng atranga lehlin a ang,” min tihsaktu ka tawng hnem viau va; ka ziak ang ang hi ka saptawng pawh a ni ve mai. A nep tham hle. Ka thiam lo; mahse, sawi-chiangkuang min ti letling … sap-ho ve khanglang pawh hian! Grammar duhtui tura Mizo naupang kan fah vak vak kha a chhe hran lo; mahse, tingaihnawm, tithubenglut riau tur chuan rhetorics ber hi a pawimawh zawkin ka hria. A Bu tur ka chhap viau tawh a; Mizo literature, a puitu atana dap ngun ka mamawh khawp mai!
Obama leh Bush pawh ka khaikhin ve vak lo; buaina leh manganna tawh tluan laklawh tak takah chuan trawngkamchhuak pawh hi a nawizel ne ne duh riau —Presidential Campaign lai leh tunlai dinhmunah pawh Obama aw-phawi hi indanglam hleih tak chu a ni tih hi Aryan hnama inchhal —Jessy Owens-a diriamtu Hitler-a anga chapo nazah zawng zawng pawhin an hriat ka ring!
May 12th, 2009 at 11:29 pm
@aputea : Juda-ho hian GOIIM an tih hi chuan JENTAIL an tihna zuk ni ve teh tlat a! GOI hi tih-plural dawn chuan IM belh a ngai. IM tel tawhna reng reng chu Hebrai tawng chuan plural a ni tawh mai. Cherub+IM, seraf+IM, pur+IM, goi+IM … Mizote hian plural number sawifiahna tak tak han dang hian kan nei khirhkhan lo. TE, HO etc., mai maiin kan tlalam a ang ka ti deuh trhin!
May 12th, 2009 at 11:30 pm
han dang + hnam dang, tihsuar hi a awr!!!!
May 12th, 2009 at 11:32 pm
han dang + hnam dang ANG hian kan nei khirhkhan lo, tihsuar hi a awr chiang bawn tawp!!!!
May 12th, 2009 at 11:33 pm
2nd para 2nd sentence a mi khi ka pawmlo. Mizo Sapram a piang seilian te hian a lamdan diktak in an lam thlip thlep ka ring tlat mai. America a Mizo piangte an awm a, sikul te an kai tawh a nih ngai chuan, White American nen an lam dan a danglam hi ka ringlo bur.Midum saptawng nen erawh ain ang lo maithei…
Engpawh nise tinge Lunglei lam ah hian (Muante an lo haw lo se) German hi Jarmen anga an lam tlat…hairehai no offence intended. Sawlam ah chuan tih chhan tur hi a lo awm leh thin alawm mawle… sorry
May 12th, 2009 at 11:37 pm
Chhim leh Hmar Saptawng sawi takah chuan, an zirtira te’n kan lam dik leh dik loh chu thuhran ni se, Hmar lam Sapho ai chuan Chhim lam Sapho kha chu an original zawk a, chhim lamin Saptawng zirtirna an dawn hrim hrim kha chu a dik zawk. Hmar lamah chuan Welsh saphovin an zirtir a, Saptawng zir chawp ve tho, Welsh trawng nei hran kha an nia, an Saptawng pawh a ‘bon’ ve viau a ni.
Chhim lam missionary Pu Buanga (James Herbert Lorrain) te kha chu Sap pachal (British english) dik tak a nih bakah Oxford chhuak a la ni zui. A sangawizawnpui Sapupa (Frederick William Savidge) lah 1894 vela Doctorate Degree nei pha chin, Oxford chhuak tho a nia, khang hunlai kha chuan Ph.D nei chin chu sapah pawh an tam lo. A dik chiah chuan, Serkawn sikul chhuak dik tak - entirnan, Major RK Hranga, Brig T.Sailo, Ch.Saprawnga, Rev.Challiana,Rev.Chuutera, Lalmama, C.S.Zawna, K.L.Rokhuma etc. - te kha chu an saptawng pronunciation hrim hrim pawh a dik khawp mai. Ka pa ngei pawh kha - may his soul rest in peace - Serkawn School chhuak a nia, a saptawng pronunciation atang pawh khan tun hnua British sap lo zin thinte pawhin Sapram school chhuakah an ngai ve fo.Shillong Govt High School Principal, Oxford chhuak, Pu Pugh pawh khan Brig.T.Sailo kha chu a article ziak pawh sap tuemaw ziak a copy-ah a ngai rum rum a ni lo’m ni kha? Mizovin buaina an tawh hlek pawhin ‘Sailo ko rawh u, anin sawi rawh se’ tiin a saptawng lam rik te kha ngaihthlak nuam a ti e, an ti thin.
A sakechek ho hian kan lam ‘tri’ deuh a ni mai a, Hmar lam aiin Chhim lamah khan Saptawng pronunciation dik chu hriat tur a tam zawk thin. Keini takngial pawh Pu CS Zawna khan min zirtir ve hman a, ‘a’ te hi ‘aaa’ angin kan lam ngai lo, ‘a’ leh ‘e’ inkarah lam tur a tia, period khat tawp te pronunciation kan zir thin. ‘t’ ‘d’ ‘a’ ka lam dan te hi chu sapho pawhin dik an ti ve viau asin. CS Zawna leh KL Rokhuma te ke bula zir ka ni ve tlat a.
A chhim a hmarin min zirtirtute min zirtir dan hi kan zawm ziktluak thei lo tlangpui a, kan la innuihzat zui a, khua a var lo tlang teh e!