Mizoramin hun harsa tak paltlanga India nena kan inremna ni lawma hun kan hman thin lai hian remna hlutzia leh hmasawnna hnukpui a nihzia chu kan hre theuh awm e. Indona vangin thisen tam tak a luang a, nunna engemaw zat hloh a niin hrehawm sawi hleih theih loh a hre phak te chuan an tuar a.
Chumi atanga chhuahna dar khawng ritute kha an fakawm ngawt mai. Hetih lai hian Mizoram chhungah ngei, vai lakah ni lo Mizoram sorkar lakah helna a chhuak a, chumi vang chuan nunna leh sum leh pai bakah hun engemaw zat sen a ni tih hi kan hriat tel a tha awm e.
Mizoram hmar lamah kan unau ‘Hmar’ te’n Autonomous District Council ngiatin hun engemaw chen an rammu a, anni hnu lawkah hian khawthlang lamah ‘Tuikuk’ tia kan hriat lar zawk ‘Bru’ te’n chu dinhmun vek ngiat chuan an nunna thapin tan an lo khawh ve thung a.
Tun dinhmunah hian thilhlui te pawh a chang dawn dawn ta a, mahse heng thil lo thleng tawh pahnih atang hian zir tur awm ngeia a lan avangin remna tluantling neihna zel tur a nih beiseiin he thu hi i’n chhiar dawn teh ang.
HMAR: Khawi lam mi nge hmanah heng hi?
‘Hmar’ tih tawngkam hrim hrim hi a tirah chuan hnam hming niin a lang lo a, British-hovin Old Kuki an tih, Lusei hnam peng chi khat an ni. Tuna Mizoram kan tih hmunah hian a hlawpin an lo pem thla hmasa a, Lusei hnam nawlpui an lo thlen thlak hnuah a lo awm sate chu hmar lamah an tawlhkiang ta a,chuta tang chuan ‘Hmar’ tih hnam hming hi an put ni ta maiin a lang.
Hetia Lusei nawlpuiin Mizoram an thlen thlak avanga a lo awm sate hmar lama an tawlh hian a then chu an thleng ril deuh a, Meghalaya lam lam te pawh an thleng a, Cachar leh North Cachar Hills (Assam) ah te, Tripura, leh Manipur-ah te an awm darh ta hlawm a.
Engemaw zat chu Mizoramah an chambang thung a ni. Mizo historian kan neih te’n an chhuinaah reng reng Hmar te hi hnam hrang hlak anga ziah an ni ngai lo a, Rev Liangkhaia “Mizo Chanchin”-ah phei chuan Lusei lo pem thlate hlauh avanga hmar lama inbengbel ta leh an hnam hming ‘Hmar’ tih pawh pu chawp ta niin chiang takin a ziak a ni (See. Liangkhaia, Mizo Chanchin P 180).
Hetiang taka Lusei nawlpui nena hnam inunau leh inlungrual ta chu Hmar te hian hnambil rilru an pu har viau a, Kum 1986-a Hmar People’s Convention (HPC) a lo din hma phei kha chuan Mizoramah Hmar hnam behchhan party hi a la ding lo hrim hrim a, hnam bil anga politics an tuipui ve tanna pawh hi Manipur lam hmar-ho vanga an neih chawp ve mai a ni tih a hriat. Manipur-ah khian Hmar hnam nawlpui an cheng a, thisena unau ta chu anni vanga Hmar movement pawh hi lo awm ni hialin a chhut theih.
A chin chhuakin
Hmar hnam te hi an rilru a hran loh em avangin Mizorama political party hmasa ber Mizo Union, April ni 9, 1946-a a lo din khan Manipur lama Hmar hnam awm te pawhin an zawm ve mai a, Mizo Union unit te pawh ding vein, hei bak chu a hranin hnam bil political party an nei lo. Hetia Mizo Union an zawm vakna chhan hi hmun hrang hranga Mizo awmkhawmho zai khata luanna tura ramri thar an kham theih beiseina vang a ni.
Khatih laia Lushai Hills hnuaia awm an duhna khan Manipur premiere PB Singh-a pawh a tibuaiin Mizo Union an bansan chuan Regional Council pek hial a tiam nghe nghe a ni. Mizo Union hruaitute pawhin he thu hi hriain hruaitute zinga mi HK Bawihchhuaka chu Manipur-ah an han tir a, Mizo Union hruaina hnuaia Mizo District Council lo piang tura beiseiah an tel tur thuin a han hmin thlap a. Hmar-ho pawhin Manipur premiere-in a sawihmuh Regional Council chu Manipur thuneihna hnuaia kun tur tho a nih avangin an lo hnawl ta bawk.
{NB: Hmanni lawka kan misual member (WHATEVER) in thu phuahchawp a post tenawm tak a lo post kha hei hian a sawi fiah ngei a rinawm.
“Mahse Pu Haokholala Thangzom [L] sawidan chuan Manipur Maharaja chuan amah leh midang thenkhatte chu tirin hmar bialah chuan thamna chu an va pea, chuvelah helai hmar bial zawng2 hian Mizo kanilo inanna pawh kan neilo tiin min phatsan ta ani, chuan Manipura thailuh nghal anni-RILRU AVA NA TAK EM!” – By. Whatever on HPC-D Ho Hi Engtia Tih Chi Nge!
April 29, 1954-a “Mizo District” siam a lo nih khan Manipur lama cheng Hmar te chuan an beisei ang ngeia Mizo District chhunga rinluh inbeiseiin an lo nghak a, nimahsela, District Council thar chuan ramri awmsa ‘Lushai Hills Superintendent Area’ ramri chu ihe loin a rawn pawm tak mai avangin Manipur-a Hmar-ho chu an sukna ngaiah an la su leh ta rih a, an hrilh pawh a hai hle.
Hun engemaw ti chen hnu-ah MNF-in zalenna an puan khan ‘Greater Mizoram Policy’ chu Manipur-a Hmar te pawhin thinlung taka zawmin an lo tuipui hle a hun engemaw ti chhung chu helnaah pawh an phusa ve hle.
Nimahsela, a hma ang bawkin MNF leh India-in inremna an ziah khan Mizote chenna hmun hrang hrang administrative area khata dah chungchangah chuan India Danpui Article pathumnain hemi chungchang hrilhfiahna a neihsa thu leh sorkarin hemi chungchanga thutlukna hran a siam loh thu a inziak ta mai a, Mizoram area atan pawh North Eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 section 6-na hman leh mai a ni ta a, Manipur Hmar te tan chuan Mizorama inchhunluh chungchang chu ‘Thu a tawp e, lumam’ tih ang vel a ni ta a ni.
Hetianga Hmar hnam nawlpui awmkhawmna Manipur lam te’n lungawi lohna an neih tak foah hian an unau Mizoram Hmar te chu hmin chin an lo nei zel a. Hemi hma pawh hian Assam, Manipur leh Tripura-a Hmar te tan a hrana district nawr na hi chu a awm tho a, hetih chhung zawng hian Mizoram lama Hmar te chu an ngurchuai deuh reng thung. Mizorama Hmar te hi sawi tawh ang khan an rilru a hran loh em avang leh mihrang ang ziazanga enna, a Lusei lam atang pawha a awm bik loh vang a ni pakhat a, an dinhmunah an lungawi tawk viau a ni.
Nimahsela, kum 1986-a Sakawrdai-a Hmar mipui inkhawmpui chuan Mizoram Hmar Association an neih sa chu political party-ah letin HPC hi an din a. He party a din atang hi chuan a thil tum leh a kal dan hrim hrim pawh a tur ta ngun mai a, Kum 1987-ah phei chuan khatih laia Mizoram governor Swaraj Kaushal-a hnenah Memorandum thehlut-in Autonomous District Council an duh thu chu an thupui ber a ni ta a, hemi hnu hian vawi duai lo Autonomous District Council an duh thu hi Mizoram leh Central sorkar-a hotulute hnenah an thlen ta bawk.
Hetianga an duhna an thlen fo hnu pawh hian an beisei ang an hmu lo nia inhriain March ni 28, 1989-ah leh April ni 18-29, 1989-ah te khan HPC Demand area chhunga khaw tinah ‘Non-Violence Peaceful Bandh’ tia koh chu huaihawt a ni a, he thil kal zelin a nghawngah hian May ni 16, 1989-ah HPC te leh Mizoram sorkar inkarah silai hmetpuaka innghirnghona a awm tan ta a ni.
Heta tanga intan hian HPC leh Mizoram sorkar te inkarah buaina vawi duai lo a chhuak a, July ni 27, 1994-a remna thu ziah a nih thleng khan HPC lam chu mi 44 thi nia record a ni a, hetia inremna an ziah hnu hian HPC hel lo kir leh te leh buainaa thi chhungte chu Rs. singthum theuh pek an ni a, tin, HPC te duh ber Autonomous District Council neihna kawng atan Sinlung Hills Development Council chu din a ni ta bawk.
Tunhnai thil thleng
Hetia HPC te buaina a reh a, mi 300 chuang te’n nunphung pangngai an rawn zawm leh lai hian kum 1995-ah mai khan he inremnaa lungawi lo pawl Hmar People’s Convention – Democratic (HPC-D) an lo chhuak leh ta. A tir teah chuan he pawl ding thar hian Mizoram hmar lama Hmar te tana Autonomous District Council din a ngiat a, mahse, hun lo kal zelah chu ngawt chu duhtawk tawh lovin Hmar hnam te’n state hran an neih theihna tura hmalak an tum ta zel a ni. An thil phutte hi an ti mai mai lo a ni tih lantir nan nikum (2008) September thla mai pawh khan IR sipai pali nunna chu Saipum bulah lak a nih nghe nghe kha.
Buaina tawpna tur Hmar Autonomous District Council
Kan hmar unaute buaina zawng zawng hi chhan hrang hrang atanga lo irhchhuak angin lang mah se a bul berah chuan anmahnia inrelbawlna hran neiha hmasawn ve tawh duhna vanga lo langchhuak a ni berin a lang. Hemi bakah hian an tiatpui hnam peng dangte’n Mizorama dinhmun an luah ang luah ve pha lo nia an inhriatna hi a chhan dang a ni thei ang.
North- East Area (Reorganisation) Act 1971, tihpuitlin a nih khan Mizoram chu Union Territory-a hlankai a ni a, hemi denchhen hian Mizorama hnam tenau dang – Lakher, Pawi leh Chakma te chu District Council pek an ni ve bawk. Hetih laia an tiatpui deuh rual Hmar hnam te’n engmah an chang ve lo nia ngaihna hian an thinlungah engemaw chenah bu a lo khuar tawh a ni.
He an lungawi lohna hi a lehlamah chuan a puakchhuak har ang reng zawk viau a. Hetia a puah keh a, Mizoram sorkat nena inremna an siam hnu pawh hian Development Council ringawt-ah hi chuan an la hmin zan lo tih a hriat hle a. Hei hi chu inremna an ziah angin rei lo te atana (kum hnih) mamawh phuhrukna tur ang lekah Hmar hnam hruaitute hian ngaiin heng an buaina zawng zawng chinfelna tur chu Autonomous District Council hi a nih thu an auchhuahpui ngun hle.
Tunhnai maia HPC hruaitu inthlang leh pawhin he thu bawk hi an la tlangaupui a ni. Heti a nih chuan he an thil duh ber hi pek an nih hma chuan tharum thawha beihna lian tak chhuak lo mah se thinlung damna tak tak an chang dawn lo a ang hle.
Dr Lalthakima, Asst. Proffessor, Deptt. of Pol. Science, Pachhunga University College
(Hemi post hi inhnial na a tan ka post lo a, Thu phuahchawp ah thil post kan sim nan ka rawn post ve mai a ni e. WHATEVER-a khan chhiar ngei rawh seh.)
Similar Posts:
- District Council for Paite
- LADC Budget Session tan ani
- Mizoram, Act Fast!
- ADC pathumin President hnenah MP seat 1 dil tum
- Autonomous District Council tamtak kan mamawh





September 6th, 2011 at 8:31 pm
A ho
September 6th, 2011 at 8:42 pm
(N)
September 6th, 2011 at 8:44 pm
I ziah emaw tia…
September 6th, 2011 at 8:44 pm
A va thui ve ….
September 6th, 2011 at 8:48 pm
A va ngaihnawm si ve.. Lutawi. Lusei tawng pawh ilo thiam khi le, tih ka tum a, i ziah ani leh silo! Bengvarthlak hrim2 e
September 6th, 2011 at 8:53 pm
I tangrual ang, unau vek kan ni.
kel chek siam dan min hrilh thei in awm mial lo maw, misual ho..
September 6th, 2011 at 8:55 pm
Rempy khian a chhiar der
September 6th, 2011 at 8:56 pm
A sei mah mah a ni, chhiar chhuak lomai teh ang, a sawi tum chu ka hre thei tho mai……
Heta lo lang pawi ber ta chu, 1959 a mizo district council ramri siam lai a hmar unaute awmna an lo rin lut lo kha ni e. ti mai teh ang… Post bengvar thlak tak a ni e. (Y) 😀 😀 (U)
September 6th, 2011 at 9:00 pm
Teacher: what is
your name?
Student: My name is Mawia. Eg:
blackboard, duster…
Ngaihna wm lo .. Hehehe
September 6th, 2011 at 9:02 pm
Nizan ka mumangah Vantirhkoh kekawrbul ha ka hmu :-O
September 6th, 2011 at 9:06 pm
Der nang o, troxx 😀 ni e, ADC hmuh ve toh te poh hi an phu ve tawh tho alom le, i thrukhawm lok teh ang u, mizoram khoi lai hi nge kan han pek ang? A hlom tawp a omna an nei em em si lo, chhim lamah bok hian hmar ho hi om mai se.. 😀 (fiamthu a nia ou, comment ti tam tu ka nih kha hrerengin huat wih lauh) :p
September 6th, 2011 at 9:13 pm
Lutawi chu i rawn post mai pawh a ni. Tawngkam i duhtui loh em thin avangte, hnehsawh leh deusawh deuh deuh a mi i chhan let thinna zawng zawngte avang khan, eng anga thu tha pawh rawn post -in, mi thusawi tha ber ber pawh rawn paste mah la, tuma’n thu tak hla takah an lak sak dawn lo che a ang hle mai. Comment i pek leh hun atan zirlai tha tak i zir chhuah ngei ka beisei.
September 6th, 2011 at 9:15 pm
ReMpy hi a tawng thei lova mahse a zaithiam an ti!! (huat awih loh, hmeltha an thinrim ngai loh kha aw) 😀
September 6th, 2011 at 9:16 pm
A tha hle mai.
September 6th, 2011 at 9:20 pm
Mizo Union chungchang kha chuan geographical boundary awmsa kha ngaihtuah loh theih lo ani mai thei. Hnam tamzawk ten kan thil ngen le hmuhte hi “kan Ram Danpui hnuai a mi nge, a pawn lam deu with a special provisions clause awma” ti hre chiang ila,kan damtlang deu mahna.
September 6th, 2011 at 9:24 pm
Kel chek siam dan chuuuu..
September 6th, 2011 at 9:30 pm
Mi pakhat pawh kha an zirtir tupa in ‘LUSEI’ tih lo chhuah dan a zawt a, a ni chuan “pa pakhat hi ramhnuai ah a kal a, rul a va l* a, chu pa thlah kal zel te chu an ni e..”….a ri nghal lawlh! 😀 😛
September 6th, 2011 at 9:34 pm
@chhuaklinga, wikihow ah search roh. ”how to make kel chek?” tihin. Good luck.
OT loh nan, vairampur hming thup ah voikhat hmar nula, tlemin kei aia u deuh nen restaurant ah kan inbe toh a, english in kn inbe ve deuh phot a, mizo ka nih ringin mizotongin min be ta, phone a hman a hmar tronga a trong takah chuan a omna ka zawt a, manipur lam daih alo nia, mizoram ka hmu lo rei tawh tih ka sawiin a news hriat ang ang te min hrilh luam a, a intih mizo lohna reng ka hmu lo a, polite khop bok. MBA zir a tum. Titi pui zel k chak viau a mahse ka nau kha a hmanhmoh ta sia, a phone no. poh ka la nei maithei, Lutawia The Great hian a hria ngem le? 😛
September 6th, 2011 at 9:37 pm
@sangteval, haw nanggg! Guishh! Piang nawn leh don ila zaithiam alom k chak ber le oo.. Youtube ah voikhat uang a ka zai lai ka post toh..hit lo raaps! Hahaha
September 6th, 2011 at 9:42 pm
Rempy, i zaina video chu misual ah hian rawn chhuah rawh…a hit dawn lutuk tih ka hre lawk thei vek! within 1 hr, 5000 hits a ni mai 🙂
September 6th, 2011 at 9:44 pm
chhuaklinga#16 kelchek siamdan chu maw, telh trurte :-
1. Kelchek duh ang zata tam
2. Chi, a al tawk vel
3, Bahkhawr, purun leh bawlhlo chi hrang hrang chhum pawlh tur. A hmin hunah min rawn sawm ve dawn nia 😛
OT loh nan, HPC ah hian ka tel ve lo 🙂
September 6th, 2011 at 9:44 pm
ReMpY_ScisSoR@ my pleasure… Kan bei nghal ang nge. 😀
ot loh nan – comment.
September 6th, 2011 at 9:57 pm
triplestar@ sure, kan in chu bazar bul a nih kha aw.. Naktuk zing dar 8:30-ah, chaw fun a ngai lovang. 😀
ot loh nan hpc lampum hmar people convention.
September 6th, 2011 at 9:57 pm
Ava sei ve… Nakinah ka chhiar ang.
September 6th, 2011 at 9:57 pm
@bmw, lolz :-$ racist comments a om nual mai, haha. Viewers tlem ang aiin dislike eroh a hloh hnem 🙁
September 6th, 2011 at 10:01 pm
Hmar hian hnam te nau angin an inngai tihna em ni, ka hrethiam lo :-S 🙁 Hmar te chu hnam lian deuh an nia sin.
Engpawh nise, hetiang lam titi ai chuan ka chhungte vang hian hnathawh kala tiphur turh turh khawp mai hairehai 🙂 :Daih mai a:
September 6th, 2011 at 10:16 pm
Professor sipel a diklo tlat mai, tichuan department lamtawi khi, dept. tih nimai awm tak. Ka comment theih ve tawk, hel lam ka hre lo. Lalalala….
September 6th, 2011 at 10:38 pm
va mak bawrh bawrh tak ve maw le…. mizoram hi chuan a tawng tawng a tawng dawn tih chiangtakin ka hrethawi ta!!
September 6th, 2011 at 10:42 pm
A ziah thui tehreng nen – in tikhawngaihthlak e!!!
September 6th, 2011 at 10:49 pm
12-na khi ka thlawp tiin ka duhtawk mai teh ang
September 6th, 2011 at 10:57 pm
@ReMpY : i video chu a link lo dah rawh ka hmu chak ta luooo 😛
September 6th, 2011 at 11:03 pm
Pu Hawla hian Israel ah ADC chu pe ve tawp se a tha mai lo maw? 😀 Mahse, sinlungsuak-a te ang pui pui hlir kha an zuk chhuk anga, an rawn thawn let leh tho awm si a… Arabian sea lai tak vel ah hian ADC chu dah ve tawp se…tiraw lutawi?
September 6th, 2011 at 11:07 pm
Ka komen ve ta lo mai.
September 6th, 2011 at 11:27 pm
I va rawn lang har ve post tu pa. I rawn lan vat loh chuan a hot thei tak tak dawn lo… 😛 …fiamthu…
September 6th, 2011 at 11:36 pm
Hmmnn..
September 7th, 2011 at 12:18 am
#12 Fergie:Inhnial chak hle mahla inhnial na atan ka post lo, thu phuahchawp ah hnam hming inpuh ka duhlo vanga rawn post ve mai ka ni.
Nang anga hnambo ka nilo hi vannei ka intih ngawi2 thin.
mi pangngai lo tan ka post lo a, i awih leh awihlo ah ka buai bawk hekh lo.
September 7th, 2011 at 1:33 am
OT Khawnge jewel kha a awm tak??
September 7th, 2011 at 1:37 am
@Lutawi- i post tha khawp mai, nia thil hriat chian lo hi an rawn post ve ziah a..hei hi chu sim tawh ang uh.
September 7th, 2011 at 2:13 am
sinlung-a leh lutawi-a te ho han hmuh hi chuan kan nui var var reng mai lawm! In ngaihawm thin teh e.
Comment a hot deuh hlek hian a nuam zok tlat.. ADC (N)
September 7th, 2011 at 2:19 am
hmar ho hi an ngeiom ve ltk,zo tawng in biak an har tlat!hehe… Minority commision a inziahluh an duh xok amoni te k ti ta vel mai2…akeke
September 7th, 2011 at 2:22 am
Meng lui thei ka ni ta nawh. Mangtha 🙂
September 7th, 2011 at 2:26 am
chaw fak ding!
September 7th, 2011 at 2:30 am
lutawia hi bihari a nih k ring!
September 7th, 2011 at 2:32 am
Post aiin comment k chhiar ta mai…lutawia hi ka hre kar mai siah keichu…harharhar 😛 ..kan (N) top mai teh ang
September 7th, 2011 at 7:16 am
post (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y)
Lutawi (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y)
September 7th, 2011 at 9:18 am
@zeus- Kei pawh ka hmu che hian ka nui tluk2 thin.hahaha.
In hau tawh suh ang che uh.
September 7th, 2011 at 11:26 am
@lutawi post tha hle mai a…………..lompui ltk che… (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y) (Y)
September 7th, 2011 at 11:34 am
Helaia kan manipur meitei hmeichhe bright lo zet hian, “India independent dawn khan Nehru-a’n manipur maharaja kha pistol a tin chungin India ah a beh duh loh chuan thah ah a vau avangin manipur hi India ah kan beh phah ta, chuti nilo se chuan Manipur hi Independent country anga awm tur kanni.”
A ti ve tlat nia. 😀 😛
September 7th, 2011 at 9:32 am
Lutawi you are brilliant…
September 7th, 2011 at 10:56 am
ReMpY_ScisSoR Says: “ADC hmuh ve toh te poh hi an phu ve tawh tho alom le, i thrukhawm lok teh ang u, mizoram khoi lai hi nge kan han pek ang? A hlom tawp a omna an nei em em si lo, chhim lamah bok hian hmar ho hi om mai se..”
[Sapawt
]
September 7th, 2011 at 5:09 pm
A thupui khian a huam zau ang aiin hmar a rawn thlur bing lawi si. A thupuiah “Hmar” tih a hreh deuh aniang a.
September 7th, 2011 at 5:13 pm
funny, Hmar hian hnam te nau angin an inngai tihna em ni, ka hrethiam lo Hmar te chu hnam lian deuh an nia sin.
https://i55.tinypic.com/10e4uih.jpg
https://i54.tinypic.com/59vo9l.jpg
Hmarah hian kan thlahte pawh an ziak, Lai, (Pawi) ah pawh..Saphun mi kan nih vang a ni e.
September 7th, 2011 at 5:15 pm
He he, Manipur hmar ho chuan Manipur ah District council chu sual ta mai ula, Mizorama hmar te chu mizo an nia, mizoram hi an ta ani sa a, district council ni loin he India ram ah hian Mizoram state an nei a lawm.
September 7th, 2011 at 5:15 pm
HPC-D = misual group
September 7th, 2011 at 5:20 pm
#53 AMEN
September 7th, 2011 at 5:23 pm
“Mizorama Hnam Tenaute Leh Helna.” chungchang ziak rawh?
tih zawhna chhan nan chuan he article hian mark a score sang vak dawnlo anih hi.
A thupui nen a inmil vakloh danah tlema bias sa leh purpose nei deuh ran a ziah tepawh a ang rum rum e.
September 7th, 2011 at 5:23 pm
55 AMEN
September 7th, 2011 at 6:59 pm
Mizoram zim te hi tuikuk,hmar tih vel tan zungkhat bawk pawh sahthlak ka phal lul lo. Saaala..heng ho hi an ninawm khawp mai.